ANA YOL PORTALI

Bayramiyye

Hacı Bayrâm-ı Velî çevresinde Ankara merkezli teşekkül eden; farklı halife hatlarıyla Osmanlı coğrafyasına yayılan tasavvuf yolu.

Ankara merkezli teşekkül, halifeler ve ayrılan yollar

Coğrafi köken: Ankara
Teşekkül: XV. yüzyıl
Bağlı kol: 2

İRŞAD ATLASI

Yolun canlı haritası

Pîrleri, halkaları, kolları ve coğrafî intikali aynı görünümde izleyin.

EL ELE, EL HAKK'ABayramiyye Atlası40 şahsiyet2 tarihî kol24 mekânAtlası aç →

GENEL BAKIŞ

Teşekkül ve pîr

Ankara merkezli irşadıyla Bayramiyye’ye adını veren pîr.

Hacı Bayrâm-ı Velî, yolun kendisine nispet edildiği başlıca pîrdir.

Tarihî gelişim ve usul

Bayramiyye, Somuncu Baba’nın halifesi Hacı Bayrâm-ı Velî çevresinde Ankara’da teşekkül etti. Onun ardından Akşemseddin’in Şemsiyye hattı ile Ömer Sikkînî’nin Bayramî-Melâmî hattı belirginleşti; bu iki devam çizgisi Halvetî Şemsiyye ve ilk dönem Melâmetiyyesiyle karıştırılmamalıdır.

Coğrafya ve devam

Bayramiyye, xv. yüzyıldan osmanlı dönemine Ankara ve Anadolu sahasında farklı irşad halkaları, tekkeler ve alt kollar meydana getirdi. Ana yolun ortak ilkeleriyle yerel kolların uygulamaları birbirine karıştırılmadan gösterilir.

Silsileyi okuma

Silsile, pîrden önceki mânevî nispetleri ve pîrden sonraki halife ağını birlikte kapsar. Geç menâkıbnâmelerdeki bağlar çağdaş tarih kaydı gibi sunulmaz; pîr, pîr-i sânî ve teşkilatlandırıcı isimler işlevlerine göre ayrılır.

Başvuru

TDV İslâm Ansiklopedisi: Bayramiyye

Bayramî ve Himmetî başlıkları

A-56 terksiz Himmetiyye, A-57 altı terkli Bayramiyye tâcıdır. A-56 müze kaydında Himmetzâde Dergâhı'nın son şeyhi Tâhir Himmetoğlu ile ilişkilendirilir. Pul, destar ve taylasan biçimleri iki örneğin aynı ana yol içindeki farklı kol ve merasim çevrelerini görünür kılar.

Bayramî ve Himmetî başlıkları

Silsile özeti

Somuncu Baba'dan Hacı Bayrâm-ı Velî'ye ulaşan hat, Akşemseddin çevresi ile Bıçakçı Ömer Dede'nin Melâmî yorumu ve Akbıyık Sultan üzerinden Celvetiyye'ye uzanan farklı devamlar oluşturdu.

ANKARA · XV. YÜZYIL

Medrese ilminden ortak emek ve şehir hizmetine

Hacı Bayrâm-ı Velî'nin Ankara'da kurduğu çevre; Somuncu Baba yanında aldığı terbiye, ilim hayatı, sohbet, zikir, tarım ve toplumsal dayanışmayı bir araya getirdi. Bayramiyye yalnız pîrin biyografisi değil, halifelerinin farklı irşad yorumlarıyla büyüyen geniş bir Anadolu yoludur.

Merkez pîr: Hacı Bayrâm-ı Velî, 1352-1430
Mürşid: Hamîdüddin Aksarâyî, Somuncu Baba
Kurucu merkez: Ankara ve Hacı Bayram çevresi
Ana ayrışma: Şemsiyye ve Melâmiyye-i Bayramiyye

TEŞEKKÜL HARİTASI

Dört eşikte kurulan Bayramî dünya

01İLİM

Medrese ve müderrislik

Nûman'ın ilmî tahsili, sonraki sohbet ve vaaz dilinin zeminidir; medrese görevi tarikat hilâfetiyle aynı değildir.

02İNTİSAP

Somuncu Baba çevresi

Hamîdüddin Aksarâyî ile buluşma, Anadolu'daki Ebherî-Safevî aktarımın Bayramî terbiyeye dönüşüm eşiğidir.

03ANKARA

Sohbet ve üretim topluluğu

Tarım, imece, zekât ve hizmet şehir ile kır arasında irşadın toplumsal zeminini oluşturdu.

04HALİFELER

Çoğul devam

Akşemseddin ve Ömer Sikkînî çevreleri aynı pîr mirasını farklı görünürlük, kurum ve irşad üsluplarıyla yorumladı.

İRŞAD VE GÜNDELİK HAYAT

Gönül terbiyesini emek ve hizmet içinde sınamak

Bayramî yolun erken çevresi zikir ve sohbeti üretimden, komşuluk hukukundan ve toplumsal sorumluluktan ayırmaz. Pîrin Türkçe şiirleri bu bütünlüğün yoğun bir irfan dilini taşır.

SOHBET

Bilginin hâle dönüşmesi

Mürşid ve yol arkadaşlarıyla temas, kavram bilgisini ahlâk ve davranış içinde sınar.

ZİKİR

Hatırlayış ve dikkat

Uygulamanın ayrıntıları sonraki kollarda farklılaşır; benzer zikir doğrudan aynı kol aidiyeti değildir.

EMEK

Helâl kazanç ve üretim

Tarım ve ortak çalışma dervişliği toplumdan çekilmeyen bir sorumluluk biçimine dönüştürür.

PAYLAŞMA

Zekât ve dayanışma

Üretimin paylaşılması, topluluğun şehir ve kır çevreleriyle kurduğu güven ilişkisini güçlendirir.

ŞİİR

Türkçe irfan dili

Az sayıdaki nutuk benlik, gönül ve tevhid düşüncesini geniş bir kültürel hafızaya taşır.

ANA İNTİKAL

Bir pîr çevresinden üç farklı devam ölçeğine

Ebheriyye / Safevî aktarımSomuncu BabaHacı Bayrâm-ı Velî

Bu şema bütün ara halkaları ve icazet varyantlarını tüketmez. Safevî adı burada erken tasavvufî aktarımı gösterir; sonraki Safevî devlet tarihini geriye doğru Bayramiyye'nin siyasî kimliği yapmaz.

KOL AİLELERİ

İki ana kol, bir müstakilleşen büyük devam

AKŞEMSEDDİN ÇEVRESİ

Şemsiyye-i Bayramiyye

İlim, hekimlik, zühd, irşad ve Göynük merkezli kurum dünyası. Sonraki Tennûriyye ve Himmetiyye gibi çevreler bu geniş aile içinde ayrıca izlenir.

Kol dosyasını aç →

ÖMER SİKKÎNÎ ÇEVRESİ

Melâmiyye-i Bayramiyye

Taç ve hırka görünürlüğünü geri çeken; sohbet, kutup ve mânevî hâli gizleme vurgusuyla gelişen Osmanlı Melâmî hattı.

Kol dosyasını aç →

BAYRAMÎ KÖKTEN YENİ YOL

Celvetiyye

Akbıyık Sultan ve Muk‘ad Hızır Dede üzerinden Üftâde ile Aziz Mahmud Hüdâyî çevresinde müstakil kurum, eser ve erkân dünyasına dönüşen devam.

Celvetiyye portalını aç →

İRŞAD COĞRAFYASI

Anadolu merkezlerinden Osmanlı şehir ağlarına

Aksaray ve Bursa

Somuncu Baba

Erken terbiye, ilim ve Anadolu sûfî dolaşımının kurucu zemini.

Ankara

Hacı Bayram merkezi

Dergâh, cami, tarım çevresi, şehir esnafı ve ziyaret hafızasının birleştiği ana düğüm.

Göynük

Akşemseddin ve Ömer Sikkînî

Aynı Bayramî kökün iki farklı irşad üslubunu aynı şehir hafızasında görünür kılan merkez.

İstanbul

Fetih ve şehirli çevreler

Akşemseddin, Akbıyık Sultan ve sonraki Bayramî-Melâmî halkaların farklı ilişki türleri.

Kayseri ve Anadolu

Tennûrî ve halife ağları

Yerel zâviye, aile, şiir ve irşad çevreleriyle çoğalan Şemsî-Bayramî hatlar.

Rumeli

Melâmî ve Celvetî açılımlar

Göç, halife, sohbet ve yazılı eserlerle gelişen; tek merkezden idare edilmeyen devamlar.

METİN VE HAFIZA

Nutuk, menâkıb ve silsileyi aynı kaynak türü saymamak

Hacı Bayram'ın şiirleri doğrudan irfan dilini, menâkıbnâmeler topluluk hafızasını, halife biyografileri yayılımı, vakıf ve meşihat kayıtları ise kurum tarihini aydınlatır.

YOLUN MADDÎ KÜLTÜRÜ

Ankara külliyesinden tarım ve yazı hafızasına

KÜLLİYE

Cami, türbe ve şehir

Hacı Bayram Camii, türbe ve çevre yapıları farklı inşa ve onarım evreleriyle okunur; bütün mevcut doku pîr devrinden değildir.

TÂC VE HIRKA

Görünürlük tartışması

Şemsî çevrede tarikat alâmetleri sürerken Melâmî hat bunların görünürlüğünü eleştirir; nesne yokluğu aidiyet yokluğu değildir.

TARIM VE ÂLET

Emek kültürü

Ortak üretim anlatısı yalnız sembol değil toplumsal teşkilatlanma izidir; belirli nesneler provenans olmadan pîre bağlanmaz.

YAZMA VE LEVHA

Şiir, silsile, vakıf

Mecmua, hat levhası, silsilenâme ve kurum belgesi yolun farklı hafıza katmanlarını taşır.

Yolun maddî kültürü

Müze kataloglarında bu yolla ilişkilendirilen tâc, sikke ve gül mühür örnekleri.

Küratöryel vitrini aç →

Tâc-ı şerif

Bayramiyye-Himmetiyye tâcı

Terksiz Himmetiyye tâcı. Müze kaydında Himmetzâde Dergâhı'nın son şeyhi Tâhir Himmetoğlu ile ilişkilendirilir.

Türkiye Müzelerinden Örneklerle Türk İslam Sanatında Tarikat Eşyaları. Kat. No. A-56, PDF s. 170. Himmetoğlu’nun hediyesi)-470 20.yüzyıl (Himmetzade Dergâhı son şeyhi Tahir

ANA ARAŞTIRMA

Hacı Bayram'ın hayatı, şiiri, halifeleri ve Ankara kurum çevresi birlikte okundu

Menâkıb-ı Melâmiyye-i Bayramiyye incelemesi

La‘lîzâde Abdülbâki metni üzerine tez

188 sayfalık metin; Bayramî-Melâmî menkıbe geleneği ve La‘lîzâde için kullanıldı.

Hacı Bayram-ı Veli

Fuat Bayramoğlu araştırma dosyası

300 sayfalık metin; hayat, halifeler, Bayramiyye silsileleri, şubeleri ve tasavvuf anlayışı için kullanıldı.

Ortak kaynakçayı aç →

TARİHÎ ÖRGÜ

Pîrden yayılma ve kurumsallaşma duraklarına

1429

Pîr

Hacı Bayrâm-ı Velî ve Bayramiyye'nin teşekkülü

Hacı Bayrâm-ı Velî'nin Ankara merkezli irşadı, çiftçilik ve şehir hayatıyla iç içe bir derviş topluluğu meydana getirdi; halifeleri Bayramiyye'nin farklı yorum ve kollarını Anadolu'ya taşıdı.

1450

Tarihî durak

Bayramiyye'de Şemsî ve Melâmî hatların belirginleşmesi

Tarikatın kurucu, kol veya usul tarihindeki belirleyici eşik; kesin olmayan tarihler dönem göstergesi olarak kullanılmıştır.

PÎR · TEMSİLCİLER · MÜELLİFLER

?—?

Ömer el-Bekrî

Ömer el-Bekrî, Halvetiyye–Cerrâhiyye ortak silsilesinin dînever hattı halkalarındandır. Kayıtları Dînever çevresiyle ilişkilendirilir. Kişi dosyasında hayatı, irşad bağlantıları ve gelenek içinde kendisine nispet edilen anlatılar geniş biçimde aktarılır.

Kişi dosyasını aç →?—?

Ahmed-i Bîcân

Ahmed-i Bîcân (ö. 870/1466’dan sonra), Gelibolu’da Hacı Bayrâm-ı Velî’nin irşad çevresinde yetişen; Envârü’l-âşıkīn başta olmak üzere Türkçe dinî, tasavvufî ve ansiklopedik eserleriyle Anadolu ve Balkan halk kültürünü etkileyen müelliftir.

Kişi dosyasını aç →?—1611

Bezcizâde Mehmed Muhyiddin Efendi

Bezcizâde Mehmed Muhyiddin Efendi (ö. 1020/1611), Konya ve Lârende’de yetişip İstanbul ile Üsküdar’da irşad, vaaz, şiir ve mûsikiyi birleştiren; Halvetî terbiyesiyle Melâmî-Hamzavî sohbet çevresinin kesişiminde duran sûfî, şair ve bestekârdır.

Kişi dosyasını aç →1584—1644

Abdullah Bosnevî

Abdullah Bosnevî (1584–1644), Bayramî-Melâmî terbiyesini Hasan Kabadûz’dan alan; İbnü’l-Arabî’nin Fusûsu’l-hikem’ine yazdığı Türkçe ve Arapça şerhlerle tanınan sûfî müelliftir.

Kişi dosyasını aç →1390—1459

Akşemseddin

Akşemseddin (792/1390, Şam – Rebîülâhir 863 / Şubat 1459, Göynük); Fâtih'in hocası, mutasavvıf, âlim-tabip ve şair. Hacı Bayrâm-ı Velî'nin halifesi ve Bayramiyye'nin Şemsiyye kolunun kurucusudur .

Kişi dosyasını aç →?—1592

Helvâyi Ya'küb Efendi

Helvâyî Ya‘kūb Efendi (ö. 997/1589 veya 1000/1592), Pîr Ali Aksarâyî'nin damadı ve İsmâil-i Ma‘şûk'un eniştesi; Şehzadebaşı'ndaki dergâha adını veren Bayramî-Melâmî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →1534—1615

İdrîs-i Muhtefî

İdrîs-i Muhtefî (941/1534 – 1024/1615), komşularının “Hacı Ali Bey” diye tanıdığı zengin bir tüccar kimliğiyle altmış yıl irşad eden Bayramî-Melâmî kutbu; hakkında idam fermanı çıktığı hâlde ölünceye kadar bulunamadığı için “Muhtefî” (gizlenen) diye anılmıştır.

Kişi dosyasını aç →?—?

Lebeni Şeyh Beşir Ağa

Beşir Ağa" derler. Fukara ve ahbabını dil.ima adab-ı şeriat u tarikat ile terbiyeye çalışırlar imiş. Erbab-ı a'razın te'slriyle doksan yaşında şehiden irtihal eylemiştir. Cidden eazımdan dır. Rical-i Hamzaviyye içinde müteferridlerdendir. Hakk-ı alllerinde biraz izahat arz edip, işbu eser-i faklranemi lütfe nazar-ı iltifat u mütalaaya alan erbab-ı muhabbe…

Kişi dosyasını aç →?—1508

Muhammed Hamdullah Hamdî Efendi

Muhammed Hamdullah Hamdî Efendi (ö. 914/1508), devlet görevlerinden uzak durup telifle geçinen; Yûsuf u Züleyhâ başta olmak üzere beş mesnevi kaleme alan Osmanlı şair ve âlimidir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Muhammed Şâmî Efendi

Hacı Muhammed Sâmî Efendi / Pîrî Sâmî (1264/1848, Selüke, Erzincan – 1330/1912, Erzincan); Nakşibendî-Hâlidî şeyhi. Müderrislik icâzeti almış bir muallim iken memuriyetten istifa edip Nurşin'e gitmiş, iki yılda icâzet alarak Erzincan'a halife gönderilmiştir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Abdurrahim Karahisârî

Abdürrahim Karahisârî, Akşemseddin'in yakınında yetişen Bayramî-Hamzavî çevre öncesi halifelerden; Vahdetnâme ve diğer telifleriyle XV. yüzyıl tasavvuf dilinin önemli müelliflerindendir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Başmakçı Ali Dede

Başmakçı Ali Dede, Hâşimî Emîr Osman Efendi’nin halifesi olan; Kasımpaşa Küçükpiyale’de kendi adıyla anılan tekkeyi kuran ve Bayramî-Melâmî irşadını sürdüren şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Edhem Baba

Edhem Baba, İstanbul'un fethine katıldığı ve Eyüp Nişancılar'daki Arpacı Hayreddin Camii bitişiğinde bulunan türbeye defnedildiği kaydedilen tarihî sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Hacı Kabâyî

Asıl adı Keyvân olan Hacı Kabâyî, Hacı Efendi ve bazı kayıtlarda Hacı Bayram adlarıyla da anılan, İdrîs-i Muhtefî’nin halifelerinden bir Melâmî-Hamzavî sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Hâdi Ahmed Efendi

Şeyh Hâdi Ahmed Efendi, Hüseyn-i Lâmekânî’nin halifesi; vahdet konusunda bir eser ve Bayramiyye silsilesine dair manzume kaleme aldığı kaydedilen sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Hamidüdin-i Aksarâyi

Hamîdüddin-i Aksarâyî, Somuncu Baba adıyla tanınmış; Bursa’dan Aksaray’a uzanan irşad çevresi ve Hacı Bayrâm-ı Velî üzerindeki tesiriyle Bayramiyye tarihinin kurucu şahsiyetlerindendir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Hurrem Velî

Hurrem Velî, Akşemseddin'in halifelerinden; gelenekte İstanbul'un fethi sırasında şehid olduğu ve Altımermer'de defnedildiği aktarılan Bayramî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Hüsâmeddin-i Ankaravî

Hüsâmeddin-i Ankaravî, Ankara yakınındaki Kutluhan'da doğan, zâhirî ilimlerden sonra Ahmed-i Sârbân'ın terbiyesinde yetişen Bayramî-Melâmî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh İbrâhim Cezbî

Tırhalalı İbrâhim Cezbî, Himmetzâde Abdullah ve Abdüssamed Efendilerin sohbetinde yetişen; Rumeli Kalemi ve kadılık hizmetlerinden sonra tasavvufî şiiriyle tanınan, sürgün ve vefatı hakkında farklı rivayetler bulunan şair şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—1529

Şeyh İsmâil-i Ma'şük

Pîr Ali Aksarâyî’nin oğlu İsmâil-i Ma‘şûk, İstanbul’daki vahdet ve mârifet vaazlarıyla tanınmış, 1529’da müridleriyle birlikte idam edilmiş Bayramî-Melâmî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—1225

Şeyh Kutbeddin-i Ebheri

Kutbüddin Ebû Reşîd Ahmed b. Muhammed el-Ebherî (ö. 622/1225), Merâga ve Azerbaycan çevresinde yetişen, Ebü'n-Necîb es-Sühreverdî'den feyiz alan sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →?—1911

Şeyh Muhammed Fâik Bey

Muhammed Fâik Bey (ö. 1911), Usturumca doğumlu; Muhammed Nûru’l-Arabî’den feyiz alan, Selânik’te vefat eden Melâmî müellif ve ilâhi şairidir.

Kişi dosyasını aç →?—1569

Şeyh Muhammed Zeynî

Muhammed Zeynî (ö. 977/1569), Şeyh Muhammed Hamdullah’ın oğlu; seksen yaşında vefat ettiği ve babasının yanına defnedildiği kaydedilen sûfî şairdir.

Kişi dosyasını aç →?—951

Şeyh Muhammed-i Dîneverî

Muhammed-i Dîneverî (ö. 340/951), erken dönem tasavvuf çevrelerinde müşâhede, doğruluk ve nefsin aldatıcı taleplerine karşı uyanıklık vurgusuyla anılan sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Muhammed-i Ledünni Efendi

Muhammed-i Ledünni Efendi ruhu için el-Fatiha, 1 1 45." Yazılıdır. (Rahmetu'llôhi aleyh) Haşimi hazretleri hakkında şu medhiyyeyi yazıyor: Amil olan şeriatı Seyyid Osman-ı Haşimi Kamil olan tarikatı Seyyid Osman-ı Haşimi Tevh"ıd ile meşgUl idi İrfanım mebzUl idi Hak katında makbUl idi Seyyid Osman-ı Haşimi Hacı Eıayram tarıkım Hem Halveti tankını Cem'…

Kişi dosyasını aç →?—1512

Muk‘ad Hızır Dede

Muk‘ad Hızır Dede (ö. 1512), Mihalıç çevresinden Bursa’ya gelen; Hacı Bayrâm-ı Velî’nin halifesi ve Üftâde’nin yaklaşık sekiz yıl hizmet ettiği Bayramî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—1628

Şeyh Osman-ı Hakīkī

Osman-ı Hakīkī (ö. 1628), Seyyid Seyfullah Nizamoğlu'nun halifesi, Eğrikapı'daki evini tekkeye dönüştüren Bayramî-Melâmî şeyhi ve divan şairidir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Sadreddin Müsâ

Şeyh Sadreddin Mûsâ, babası Safiyyüddin’in yanında tasavvuf terbiyesi gören; irşad mirasını oğlu Hâce Ali-i Erdebilî’ye aktardığı kaydedilen sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →?—1638

Seyyid Ahmed Hamdi Efendi

Seyyid Ahmed Hamdi Efendi (ö. 1638), Siroz’dan İstanbul’a gelen; Hâşimî Osman Efendi’ye intisap edip hilâfet alan, Kasımpaşa-Okmeydanı çevresinde irşad eden sûfî ve ilâhi şairidir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Ulvân-ı Şirâzi

Ulvân-ı Şîrâzî, ailesinin Şiraz kökeni sebebiyle bu nisbetle anılan; erken Osmanlı devrinde yaşayan ve Gülşen-i Râz'ı Türkçeye aktaran mutasavvıf şairdir.

Kişi dosyasını aç →?—1516

Şeyh Yavsı Muhyiddin Muhammed

Şeyh Yavsı Muhyiddin Muhammed (ö. 1516 rivayeti), İskilipli; İbrâhim Tennûrî’nin halifesi olarak Edirne Şeyh Şücâ Zâviyesi’nde irşad eden Bayramî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →1639—1712

Şeyhülislâm Paşmakçızâde Seyyid Ali Efendi

Paşmakçızâde Seyyid Ali Efendi (1639-1712), medrese ve kadılık görevlerinden Rumeli kazaskerliği, nakîbüleşraflık ve üç şeyhülislâmlık dönemine yükselen Osmanlı âlimidir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Vizeli Alâeddin Efendi

Vizeli Alâeddin Efendi, Ahmed-i Sârbân’dan hilâfet alan; debbağlık mesleğini bırakarak Vize’de irşada yönelen ve Hâşimî Osman Efendi’ye uzanan Melâmî aktarımında yer alan şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—1451

Yazıcızâde Muhammed Bîcân Efendi

Yazıcızâde Muhammed Bîcân (ö. 1451), Gelibolu'da yaşayan, Hacı Bayrâm-ı Velî'nin terbiyesinde yetişen ve Muhammediyye adlı eseriyle geniş tesir bırakan Bayramî mutasavvıftır.

Kişi dosyasını aç →?—1488

Baba Yûsuf Hakîkî

Baba Yûsuf Hakîkî (ö. 893/1488), Somuncu Baba’nın oğlu; Hacı Bayrâm-ı Velî’nin terbiyesinde yetişen, Aksaray’daki Melik Mahmud Gazi Hankahı’nın şeyhi ve Hakîkî-nâme ile Muhabbetnâme’nin müellifidir.

Kişi dosyasını aç →1592—1684

Bolulu Himmet Efendi

Bolulu Himmet Efendi (1591/92-1684), Halvetî ve Bayramî-Şemsî hilâfetlerini birleştirerek Himmetiyye’yi İstanbul’da kurumsallaştıran; tekke, vaaz, şiir ve tarikat âdâbı alanlarında kalıcı bir miras bırakan mutasavvıf şairdir.

Kişi dosyasını aç →?—1566

Gazanfer Dede

Gazanfer Dede (ö. 973-974/1566), debbağlıktan Vizeli Alâeddin’in halifeliğine yükselen; Vize’de irşad eden ve Dîvân-ı Hümâyun’daki soruşturması Ebüssuûd Efendi’nin delil merkezli hukukî değerlendirmesine konu olan Bayramî-Melâmî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →1508—1529

Oğlan Şeyhi İsmail

Oğlan Şeyhi İsmail (914/1508-09–935/1528-29), Aksaraylı Pîr Ali'nin oğlu; İstanbul'da vaazları ve geniş mürid çevresiyle tanınan, İbn Kemal'in fetvası sonrasında idam edilen Bayramî-Melâmî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—1567

Nasreddin Efendi

Nasreddin Efendi (ö. Zilhicce 974/Haziran-Temmuz 1567), Şeyh Mehmed-i İskilîbî'nin oğlu ve Ebüssuûd Efendi'nin kardeşi; İskilip ile İstanbul'daki aile zâviyelerinde irşad yürüten şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—1562

Hamza Bâlî Bosnevi

Hamza Bâlî Bosnevi (ö. 969/1562), Hüsâmeddin-i Ankaravî'nin halifesi; Bosna'da geniş bir bağlı çevre oluşturmuş ve İstanbul Tahtakale'de idam edilmesinin ardından Hamzaviyye adıyla anılan tarihî hareketin merkez şahsiyetidir.

Kişi dosyasını aç →

MEKÂN AĞI

Âsitâneler, tekkeler, türbeler ve irşad merkezleri

Her mekân kişi ve dönem ilişkisiyle tekil dosyasına bağlanır; yaklaşık veya bilinmeyen konumlar kesin koordinat gibi gösterilmez.

türbe

Abdürrahim Karahisârî Türbesi

Kaynak, Abdürrahim Karahisârî'nin türbesinin Karahisar'da Kasım Paşa Camii'nin yanında bulunduğunu bildirir. Ölüm yılı kayıtlarda geçmediğinden türbe, biyografinin en sağlam sabit noktalarından biridir.

Afyonkarahisar · TürkiyeMekân dosyasını aç →

türbe

Akşemseddin Türbesi, Göynük

863 Rebîülâhirinin sonunda (Şubat 1459) vefat edip defnedildiği yer; türbe vefatından beş yıl kadar sonra yapılmış, sandukası üzerindeki yazı oğlu Mehmed Sâdullah'a aittir. Oğullarından Mehmed Sâdullah ve Nûrullah da burada yatar. Kapı üzer

Bolu · TürkiyeMekân dosyasını aç →

medfen

Emîr Buhârî civarındaki kabri

4 Muharrem 1124'te (12 Şubat 1712) görevi başında vefat edince Edirnekapı dışında Emîr Buhârî yakınında, Kemalpaşazâde'nin kabri civarına defnedilmiştir. Cenaze namazı Fâtih Camii'nde Ayasofya vâizi Süleyman Efendi tarafından kıldırılmıştır

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Erdebil Tekkesi

Safeviyye tarikatının merkez tekkesi. Babasının vefatından sonra vasiyet gereği burada irşad makamına oturmuş, vefatının ardından (794/1392) yerine oğlu Hâce Ali geçmiştir. Babasının döneminde geniş bir coğrafyada kurulan tekkeler bu merkez

Erdebil · İranMekân dosyasını aç →

asitane

Himmet Efendi Tekkesi

Bayramiyye'nin Himmetiyye kolunun âsitânesi olan XVII. yüzyıla ait tekkedir; Himmetzâde Tekkesi olarak da anılır. Fatih ilçesinde Şehremini'den Yenibahçe'ye inen yamaçta, Ördek Kasap mahallesi Himmetzâde Dergâhı sokağında yer almaktaydı. IV

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Hoca Vatan Zâviyesi

Kayseri'de medrese tahsilini tamamlayıp Bayrâmiyye'ye intisap ettikten sonra irşad hizmetini yürüttüğü zâviye. Tasavvuf terbiyesini de burada aldığı kaydedilir. İlişkili kişi dosyası Sarı Babazâde Seyyid Abdürrahim Efendi : Sarı Babazâde Se

Kayseri · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke ve medfen

Hâşimî Emîr Osman Tekkesi, Kulaksız

Kasımpaşa ile Okmeydanı arasındaki Kulaksız semtinde, bugün kendi adını taşıyan ve cami olarak kullanılan zâviye; 974/1566-67'den itibaren burada irşad etmiş, 11 Zilkade 1003'te (18 Temmuz 1595) vefatında hazîresine defnedilmiştir. Konum ya

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

hazire

Kayalar Camii Hazîresi

Rumelihisarı sahilinde, bugünkü Bebek semti yakınlarında Kayalar denilen yer. İdamının ardından naaşının buraya defnedilmesinden sonra burası bir mezarlık haline gelmiş ve bir cami yapılmıştır; kabri bu caminin hazîresindedir ve hazîrede bi

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

kabir

Kulaksız Mezarlığı

Nisan 1615'te vefat edip defnedildiği mezarlık. İlişkili kişi dosyası İdrîs-i Muhtefî : İdrîs-i Muhtefî (1534–1615), asıl adı Hacı Ali Bey olan; Hüsâmeddin Ankaravî ve Seyyid Osman Hâşimî’nin terbiyesinde yetişerek İstanbul Bayramî-Melâmîli

İstanbul, Kasımpaşa · TürkiyeMekân dosyasını aç →

dergâh ve medfen

Muhammed Sâmî Efendi Dergâhı, Akmezarlık

Selüke'deki mal varlığını satarak Keçioğulları'ndan aldığı altmış dönümlük arazi üzerine kurduğu dergâh; 1330/1912'de vefatında buraya defnedilmiştir. Eski Erzincan'da Terzi Baba Mezarlığı'na giden yol üzerindedir. Konum yaklaşıktır.

Erzincan · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Paşmakçı Ali Efendi (Küçük Piyâle) Tekkesi

Beyoğlu, Kaptanpaşa Mahallesi'nde, Kasımpaşa Zincirlikuyu Caddesi üzerindedir. İlk defa XVI. yüzyıl sonlarında Kurd Kaptan tarafından mescid olarak yaptırılmış, XVII. yüzyıl başlarında tekke olarak yeniden inşa ettirilmiştir. Tekkenin ilk ş

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

vefat yeri ve medfen

Sadreddin Konevî Türbesi

1054/1644'te vefat ettiği şehirde, İbnü'l-Arabî'nin en yakın talebesi Sadreddin Konevî'nin yanına defnedilmiştir. İlişkili kişi dosyası Abdullah Bosnevî : Abdullah Bosnevî (1584–1644), Bayramî-Melâmî terbiyesini Hasan Kabadûz’dan alan; İbnü

Konya · TürkiyeMekân dosyasını aç →

medfen

Yazıcıoğlu Mezarlığı (bugün park)

Kabri, eskiden Yazıcıoğlu Mezarlığı adını taşıyan, bugün aynı isimle park haline getirilmiş alanda, ağabeyi Yazıcıoğlu Mehmed'in kabrinin takriben 150 adım ilerisindedir. Evliya Çelebi'nin Sofya iddiası ve Ayverdi'nin kapalı türbe teşhisi k

Gelibolu, Çanakkale · TürkiyeMekân dosyasını aç →

zâviye

Yazıcızâde Zâviyesi ve Haziresi

Gelibolu'nun dışında bulunan, Vassâf'ın zamanında hâlâ ayakta ve ziyaretgâh olan zâviye; Yazıcızâde ömrünün sonunu burada geçirmiş ve zâviyenin haziresine defnedilmiştir. İlişkili kişi dosyası Yazıcızâde Muhammed Bîcân Efendi : Yazıcızâde M

Gelibolu · TürkiyeMekân dosyasını aç →

türbe

İbrâhim Tennûrî Türbesi (Şeyh Camii)

887 (1482) sonbaharında vefat edip defnedildiği yer; türbesi, kendisinin yaptırdığı söylenen Şeyh Camii'nin batı tarafındadır. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası İbrâhim Tennûrî : Akşemseddin’in halifesi İbrâhim Tennûrî (ö. 1482), Kay

Kayseri · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Bezcizâde Mehmed Muhyiddin Efendi Tekkesi (Salı Tekkesi)

Üsküdar'da Arakıyeci Hacı Mehmed mahallesi Divitçiler caddesi Salı sokağında bulunan tekkenin şeyhliğine, Bezcizâde Mehmed Muhyiddin Efendi'den sonra halifelerinden Hüseyin Efendi, onun ardından Bolulu Himmet Efendi geçmiştir. 16 Safer 1095

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

irşad merkezi

Kayseri

Huand Hatun Medresesi'nde müderrislik yaptığı, sonra Akşemseddin'in emriyle dönüp irşada başladığı ve Tennûriyye kolunu kurduğu şehir; Akşemseddin'in oğlu Hamdullah Hamdi de seyrüsülûkünü burada tamamlamıştır.

Kayseri · TürkiyeMekân dosyasını aç →

hankah

Melik Mahmud Gazi Hankahı

Yûsuf Hakîkî, Fâtih Sultan Mehmed zamanında bu hankahın başındaydı; Aksaray’ın Osmanlılar tarafından fethedildiği 881 (1476) yılında da yine bu hankahın şeyhiydi. Yapının kesin konumu kaynakta tarif edilmediğinden koordinat verilmemiştir.

Aksaray · TürkiyeMekân dosyasını aç →

medfen

Mihrimah Sultan Medresesi yanındaki kabri

İdamından sonra defnedildiği yer; kabrinin Üsküdar'da Mihrimah Sultan Medresesi'nin yanında olduğu bildirilir. İlişkili kişi dosyası Sarı Babazâde Seyyid Abdürrahim Efendi : Sarı Babazâde Seyyid Abdürrahim Efendi (ö. Şevval 1047/Şubat-Mart

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

turbe

Safiyyüddîn-i Erdebîlî Türbesi

Babası Safiyyüddin'in dergâhının avlusundaki kabri üzerine Sadreddin Mûsâ tarafından yaptırılan türbe; Safevî sanatının en görkemli eserlerinden biri sayılır. Kişinin bu yapıyla ilişkisi bânilikten ibarettir, kaynakta kendi defin yeri belir

Erdebil · İranMekân dosyasını aç →

tekke

Saçlı Emir Tekkesi

Beyoğlu ilçesinde, Kasımpaşa'da, Kulaksız Mahallesi'ndedir. Bayramî-Melâmîlerin Helvâî Tekkesi'nden sonra İstanbul'da temellerini attıkları ikinci önemli tarikat merkezi olup XVI. yüzyıl sonlarında Saçlı Emir lakabıyla tanınan Hâşimî Osman

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

türbe

Yûsuf Hakîkî Türbesi (Şeyh Hamîd Mahallesi)

Türbesi Aksaray’ın Şeyh Hamîd mahallesindedir; aynı mahallede babası Şeyh Hamîd-i Velî adına bir cami ve hankah bulunur. Kesin konum kaynakta tarif edilmediğinden koordinat verilmemiştir. İlişkili kişi dosyası Baba Yûsuf Hakîkî : Baba Yûsuf

Aksaray · TürkiyeMekân dosyasını aç →

medfen

Şah Sultan Camii hazîresi

Kabri Şah Sultan Camii bahçesinde, mihrabın önündedir. Baş ve ayak ucunda dikdörtgen biçiminde kitâbesiz iki kalın taş bulunmaktadır. İlişkili kişi dosyası Şeyh Hüseyin Lâmekânî : Şeyh Hüseyin Lâmekânî (ö. 1034/1625), Hasan Kabâdûz'un yanın

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tahsil ve ilk irşad

Amasya

Öğrenim için ilk gittiği şehir; yıllar sonra Gazanfer Efendi'nin emriyle irşad hizmetine de burada başlamıştır. İlişkili kişi dosyası Hâşimî Emîr Osman Efendi : Hâşimî Emîr Osman Efendi (ö. 1595), “Saçlı Emîr” lakaplı Sivaslı âlim; Vizeli A

Amasya · TürkiyeMekân dosyasını aç →

ALT TARİKATLAR · BAĞLI DOSYALAR

Bu ana gövde içinde hazırlanan çalışmalar

Alt tarikatlarda yayımlanan şahsiyet ve yazılar ana tarikat dosyasına otomatik yansır.

ALT TARİKAT

Celvetiyye

Üftâde ve Aziz Mahmud Hüdâyî ile belirginleşen; tezkiye, tasfiye, tecliye, zikir, hizmet ve halk içinde Hak ile olmayı öne çıkaran tasavvuf yolu.

69 şahsiyet · 13 yazıDosyayı aç →

ALT DOSYALARDAN YAZILAR

SEFÎNE-İ EVLİYÂ’DAN ŞAHSİYETLER

Bu yolun kişi dosyalarına doğrudan geçin

Sefîne’den süzülen hayat, menkıbe, eser ve ilişki bilgileri ayrı bir kaynak menüsünde tekrarlanmıyor; her şahsiyetin kendi dosyasında birleştiriliyor.

Sayfanın başına dön ↑