tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Muhammed Hamdullah Hamdî Efendi

Muhammed Hamdullah Hamdî Efendi (ö. 914/1508), devlet görevlerinden uzak durup telifle geçinen; Yûsuf u Züleyhâ başta olmak üzere beş mesnevi kaleme alan Osmanlı şair ve âlimidir.

Vefat
1508
Unvan
Âlim, mesnevi şairi ve Hamse sahibi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

İlim yolunda yetişmesi

Muhammed Hamdullah Efendi, kaynakta bağlı bulunduğu aile çevresinin “diğer mahdumu” olarak anılır. Önce ilim yoluna girdi, dinî ve edebî tahsilini tamamladı. Kendisine açık devlet makamları ve görevler bulunmasına rağmen bunlara rağbet etmeyerek kanaat içinde yaşamayı tercih ettiği kaydedilir.

Şiiri ve mesnevileri

Gazel sanatından çok mesnevi sahasındaki başarısıyla tanındı. Yûsuf u Züleyhâ, Leylâ vü Mecnûn, Mevlid-i Cismânî, Mevlid-i Rûhânî ve Kıyâfetnâme adlı beş manzumesi onun hamse sahibi bir şair olduğunu gösterir. Sefîne, gazellerini daha sınırlı bulurken mesnevilerini özellikle över.

Yûsuf u Züleyhâ

En tanınmış eseri Yûsuf u Züleyhâdır. Molla Câmî’nin Farsça manzumesini esas almış, fakat yalnız kelime kelime tercüme etmekle yetinmeyip metne ilâveler yaparak Türkçe edebî bir eser meydana getirmiştir. Eserini yazıp nüshalarını satarak geçindiğine dair kayıt, onun telif emeğini maişet yoluna çevirdiğini gösterir.

Dönemi ve vefatı

II. Bayezid döneminde yaşadı. 914/1508’de vefat etti. Bu dosyada şahsiyeti belirsiz bir “tasavvuf kişisi” olarak değil; ilim tahsili, kanaat tavrı ve manzum eserleriyle tanınan tarihî bir müellif olarak ele alınır.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç1 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Yazdığını satarak geçinmesi

Rivayete göre Yûsuf u Züleyhâ'yı yazar, satar ve geçimini onunla sağlarmış.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Sefîne'nin naklettiği ayrıntı kısadır ama tabloyu tamamlar: Yûsuf u Züleyhâ adlı eserini yazar, satar, onunla geçinirmiş. İfade rivayet kipiyle kurulmuştur.

Böylece mansıbı ve vazifeyi reddetmesinin karşılığı görünür hâle gelir; kanaat köşesi, kalemle sürdürülen bir geçimle mümkün olmuştur.

Çerçeve. Matbaa öncesi bir dünyada bir şairin nüsha çoğaltıp satarak geçinmesi, hem yazma kültürünün iktisadına hem de patronajın tek yol olmadığına işaret eder. Ancak metnin rivayet kipi ve ayrıntının menkıbevî yalınlığı, bunun tarihî bir tespit değil gelenek içinde dolaşan bir anlatı olduğunu hatırlatır; kanaat erdemini somutlaştırmak için anlatılan tipik bir örnektir.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

5 kayıt

İlk 5 kayıt gösteriliyor

ESER / METİN

Beş manzume: bir hamse sahibi

Yûsuf u Züleyhâ, Leylâ vü Mecnûn, Mevlid-i Cismânî, Mevlid-i Rûhânî ve Kıyâfet-nâme adlarıyla beş manzumesi vardır.

Metni gösterMetni daralt

Sefîne, eserlerini beş manzume hâlinde sayar: Yûsuf u Züleyhâ, Leylâ vü Mecnûn, Mevlid-i Cismânî, Mevlid-i Rûhânî ve Kıyâfet-nâme.

Vassâf'ın edebî değerlendirmesi de açıktır: gazelleri o kadar latîf değilse de mesnevisi pek hoştur. Yani şöhreti gazelden değil mesneviden gelmiştir.

Çerçeve. Beş manzumeyi bir arada vermek, şairi hamse sahipleri arasına yerleştirmek demektir; klasik edebiyatta hamse, ustalığın sayıya dökülmüş ölçüsüdür. Listedeki iki mevlid ise onun aynı konuyu cismânî ve rûhânî olmak üzere iki katmanda ele aldığını gösterir; bu, tasavvufî bakışın edebî türü nasıl ikiye ayırabildiğine dair somut bir örnektir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
ESER / METİN

Yûsuf u Züleyhâ: Câmî'den tercüme ve ilâveler

En meşhur eseri Yûsuf u Züleyhâ'dır; Molla Câmî'nin Farsça manzumesinden tercüme edilmiş, içine hayli ilâve yapılmıştır.

Metni gösterMetni daralt

Beş manzume içinde en meşhuru Yûsuf u Züleyhâ'dır. Sefîne, eserin Molla Câmî'nin Farsça manzumesinden tercüme edildiğini, ancak mütercimin metne hayli ilâve derc ettiğini kaydeder.

Çerçeve. Klasik edebiyatta tercüme, bugünkü anlamıyla sadakat değil yarıştır: kaynak metin bir zemin sayılır, şair kendi ilâveleriyle onu aşmayı hedefler. Vassâf'ın “hayli ilâveler derc eylemiştir” ifadesi bu yüzden bir kusur bildirimi değil, telif payına yapılmış bir vurgudur. Kayıt, eserin kaynağını tespit ettiği ölçüde belgeli, edebî değerlendirme kısmında ise müellifin kanaatidir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
TARİHÎ KAYIT

Eserleri ve metinleri

Sultan Bayezid-i sani devrinde yaşamış ve 9 1 4/( 1 508)'de vefat eylemiştir. Yusuf u Züleyha nam eserini yazar, satar, onunla geçinir imiş.

Metni gösterMetni daralt

Sultan Bayezid-i sani devrinde yaşamış ve 9 1 4/( 1 508)'de vefat eylemiştir. Yusuf u Züleyha nam eserini yazar, satar, onunla geçinir imiş.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 2.
TARİHÎ KAYIT

Eserleri ve metinleri 1

MUHAMMED HAMDULLAH EFENDİ Muhammed Hamdullah Efendi, diğer mahdumudur.

Metni gösterMetni daralt

MUHAMMED HAMDULLAH EFENDİ Muhammed Hamdullah Efendi, diğer mahdumudur. Evvela tarik-ı ilme süluk ile iktisab-ı kemalat ettikten sonra manasıb-ı devlete ve hatta bir vazifeye dahi meyi ve rağbet etmeyip, guşe-i kanaati ihtiyar etmiş idi. Gazeliyyatı o kadar latif değilse de, mesnevisi pek hoştur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 2.
TARİHÎ KAYIT

Eserleri ve metinleri 2

Sultan Bayezid-i sani devrinde yaşamış ve 9 1 4/( 1 508)'de vefat eylemiştir. Yusuf u Züleyha nam eserini yazar, satar, onunla geçinir imiş.

Metni gösterMetni daralt

Sultan Bayezid-i sani devrinde yaşamış ve 9 1 4/( 1 508)'de vefat eylemiştir. Yusuf u Züleyha nam eserini yazar, satar, onunla geçinir imiş.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 2.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

5 kayıt

İlk 5 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Mansıbı reddedip kanaat köşesini seçmesi

İlim yoluna girip kemale erdikten sonra devlet mansıplarına, hatta herhangi bir vazifeye dahi rağbet etmeyip kanaat köşesini tercih etmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Sefîne, önce ilim tarîkine sülûk ederek kemal kazandığını, ardından devlet mansıplarına ve hatta herhangi bir vazifeye dahi meyil ve rağbet etmeyerek “gûşe-i kanâat”i, yani kanaat köşesini seçtiğini kaydeder.

Bu tercih onun için bir eksiklik değil bir tavır olarak anlatılır; metin, geçimini nasıl sağladığını da hemen ardından açıklayarak tabloyu tamamlar.

Çerçeve. Osmanlı âlim-şairi için mansıp, hem geçim hem itibar kapısıdır; onu reddetmek şiirin ve ilmin patronaj dışında da sürdürülebileceği iddiasıdır. Menâkıb kaynaklarının bu tavrı öne çıkarması tesadüf değildir: kanaat, velâyet anlatısında zühdün en görünür ölçüsüdür. Kaydın kendisi bir belgeye değil bu gelenek içi değerlendirmeye dayanır.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
KAVRAM

II. Bayezid devri ve 914 (1508)'de vefatı

Sultan II. Bayezid devrinde yaşamış ve 914 (1508) yılında vefat etmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Sefîne, hayatını tek bir saltanat devrine bağlar: Sultan Bayezid-i sânî zamanında yaşamıştır. Vefat tarihi 914 (1508) olarak kaydedilir.

Çerçeve. Bir şairi saltanat devriyle tarihlemek, Osmanlı biyografi geleneğinin alışılmış usulüdür; şahsî takvim yerine hânedan takvimi esas alınır. II. Bayezid devri Türkçe mesnevînin Fars modellerini yeniden yazdığı verimli bir dönemdir ve bu kayıt, şairi tam da o edebî iklimin içine oturtur. Yıl bilgisi Sefîne'de doğrudan verildiği için diğer maddelerden farklı olarak tarihî kayıt niteliğindedir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
TARİHÎ KAYIT

Şiir ve edebî çevre 1

Evvela tarik-ı ilme süluk ile iktisab-ı kemalat ettikten sonra manasıb-ı devlete ve hatta bir vazifeye dahi meyi ve rağbet etmeyip, guşe-i kanaati ihtiyar etmiş idi.

Metni gösterMetni daralt

Evvela tarik-ı ilme süluk ile iktisab-ı kemalat ettikten sonra manasıb-ı devlete ve hatta bir vazifeye dahi meyi ve rağbet etmeyip, guşe-i kanaati ihtiyar etmiş idi. Gazeliyyatı o kadar latif değilse de, mesnevisi pek hoştur. Yusuf u Züleyha, Leyla vü Mecnun, Mevlid-i Cismani, Mevlid-i Ruhani ve Kıyafet-name unvanlarıyla beş manzumesi vardır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 2.
TARİHÎ KAYIT

Şiir ve edebî çevre 2

Gazeliyyatı o kadar latif değilse de, mesnevisi pek hoştur. Yusuf u Züleyha, Leyla vü Mecnun, Mevlid-i Cismani, Mevlid-i Ruhani ve Kıyafet-name unvanlarıyla beş manzumesi vardır. En meşhuru Yusuf u Züleyha' sı­ dır ki, Molla Cami'nin manzume-i Farisiyyesinden tercüme etmiş ve hayli ilaveler dere eylemiştir.

Metni gösterMetni daralt

Gazeliyyatı o kadar latif değilse de, mesnevisi pek hoştur. Yusuf u Züleyha, Leyla vü Mecnun, Mevlid-i Cismani, Mevlid-i Ruhani ve Kıyafet-name unvanlarıyla beş manzumesi vardır. En meşhuru Yusuf u Züleyha' sı­ dır ki, Molla Cami'nin manzume-i Farisiyyesinden tercüme etmiş ve hayli ilaveler dere eylemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 2.
TARİHÎ KAYIT

Şiir ve edebî çevre 3

Yusuf u Züleyha, Leyla vü Mecnun, Mevlid-i Cismani, Mevlid-i Ruhani ve Kıyafet-name unvanlarıyla beş manzumesi vardır. En meşhuru Yusuf u Züleyha' sı­ dır ki, Molla Cami'nin manzume-i Farisiyyesinden tercüme etmiş ve hayli ilaveler dere eylemiştir. Sultan Bayezid-i sani devrinde yaşamış ve 9 1 4/( 1 508)'de vefat eylemiştir.

Metni gösterMetni daralt

Yusuf u Züleyha, Leyla vü Mecnun, Mevlid-i Cismani, Mevlid-i Ruhani ve Kıyafet-name unvanlarıyla beş manzumesi vardır. En meşhuru Yusuf u Züleyha' sı­ dır ki, Molla Cami'nin manzume-i Farisiyyesinden tercüme etmiş ve hayli ilaveler dere eylemiştir. Sultan Bayezid-i sani devrinde yaşamış ve 9 1 4/( 1 508)'de vefat eylemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 2.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ
  2. [2]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 2
Ortak kaynak kataloğunu aç →