tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

700–2026 · ZAMAN NEHRİ V2

Yolların Tarihî Haritası

Pîrler, pîr-i sânîler, kollar, kurumlar ve mekânlar aynı tarih nehrinde; ilişki türleri birbirine karıştırılmadan gösterilir.

Aynı süzgeçle harita →
398 durak gösteriliyor
Mânevî silsileTarihî etkiOrtaya çıkışYaklaşık tarihİhtilaflıGelenek içi nispet

period · Tarihî etki · yaklaşık

İlk Zühd Hareketleri

Erken İslam toplumunda ibadet, takvâ ve dünyaya karşı ölçülü mesafe vurgusuyla belirginleşen zühd çevreleri.

Kaynak notu: Dönemlendirme, tasavvuf tarihi literatüründeki genel kabule dayanır.
01

event · Tarihî etki · yüksek

Hasan-ı Basrî'nin vefatı

Hasan-ı Basrî 110/728 yılında Basra'da vefat etti. Sonraki zühd, tabakât ve tasavvuf literatürü onun şahsiyeti çevresinde geniş bir rivayet mirası oluşturdu.

Kaynak notu: Merve Kara, Bir Zâhid ve Sûfî Olarak Hasan-ı Basrî, İstanbul Üniversitesi, 2026.
02

period · Tarihî etki · yaklaşık

Nişâbur Melâmetîliğinin teşekkülü

Erken Melâmetî tavır Nişâbur ve Horasan çevresinde fütüvvet, ihlâs ve ameli gizleme ilkeleri etrafında belirginleşti.

Kaynak notu: Bursalı Mehmed Tâhir menâkıbnâmesi ve Uluslararası Melâmîlik Sempozyumu bildirileri birlikte değerlendirilmiştir.
03

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Abdülkerîm el-Kuşeyrî'nin doğumu

Nişâbur tasavvufu, Eş'arî kelâmı ve işârî tefsirin başlıca müelliflerinden Kuşeyrî doğdu.

Kaynak notu: Genel tasavvuf/kavram OCR paketi; biyografi ve monografi karşılaştırması
04

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Abdülkerîm el-Kuşeyrî'nin vefatı

er-Risâle ve Letâifü'l-işârât üzerinden geniş bir ilmî ve tasavvufî miras bırakan Kuşeyrî Nişâbur'da vefat etti.

Kaynak notu: Genel tasavvuf/kavram OCR paketi; biyografi ve monografi karşılaştırması
06

Tarihî durak · historical_development · yüksek

Hasan Sabbâh'ın Alamut'u merkez edinmesi

Nizârî dâvet ve siyasî ağının dağ kalesi merkezli dönemi başladı.

Kaynak notu: The Eagle Returns: Evidence of Continued Isma‘ili Activity at Alamut and in the South Caspian Region following the Mongol Conquests
07

period · Ortaya çıkış · yaklaşık

Tarikatların Teşekkülü

Tasavvuf çevrelerinin kurumsal yapılara, eğitim usullerine ve kalıcı adlandırmalara kavuşmaya başladığı dönem.

Kaynak notu: Tek bir kuruluş tarihi yerine uzun bir kurumsallaşma süreci esas alınır.
08

Pîr · Mânevî silsile · yüksek

Abdülkādir Geylânî ve Kadirî irşad mirası

Abdülkādir Geylânî'nin Bağdat'taki vaaz, tedris ve irşad çevresi, vefatından sonra oğulları ve halifeleri eliyle Kadiriyye adı altında genişledi. 1166, yolun icat edildiği bir tarih değil; pîrin mirasının kurumsal bir nispet hâline gelişini gösteren dönüm noktasıdır.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
11

Pîr · Mânevî silsile · orta

Ahmed Yesevî ve Yesevî irşad halkası

Ahmed Yesevî'nin hikmet, sohbet ve halife yetiştirme merkezli irşadı Türkistan'da kalıcı bir tasavvuf dili oluşturdu. Vefat tarihi hakkında farklı kayıtlar bulunduğundan 1166 gelenekte yaygın kabul gören tarih olarak gösterilir.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
12

Tarihî durak · institutional_development · orta

Ahmed Yesevî ve Yeseviyye'nin teşekkülü

Tarikatın kurucu, kol veya usul tarihindeki belirleyici eşik; kesin olmayan tarihler dönem göstergesi olarak kullanılmıştır.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi'nin ilgili tarikat ve kişi maddeleri; mevcut tarikat.org kaynak havuzuyla karşılaştırıldı.
13

Tarihî durak · institutional_development · orta

Ahmed Yesevî ve Yesi irşad halkası

Yeseviyye’nin kişi, metin ve coğrafya ağındaki belirleyici durak; tarihî kayıt ile gelenek içi nispet birlikte fakat ayrı kesinlik derecelerinde okunur.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi Yeseviyye ve ilgili kişi/eser maddeleri; tarikat.org kaynak havuzuyla karşılaştırıldı.
14

Öncü pîr · Mânevî silsile · yüksek

Ebü'n-Necîb es-Sühreverdî'nin irşad ve âdâb mirası

Bağdat'taki Sühreverdî çevresinin ilk kurucu halkasını oluşturan Ebü'n-Necîb, tekke terbiyesi ve mürid âdâbını sistemleştiren eseriyle yeğeni Şehâbeddin Ömer es-Sühreverdî'nin kurumsallaştıracağı yolun zeminini hazırladı.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
15

Teşekkül · Ortaya çıkış · orta

Necmeddîn-i Kübrâ'nın Harezm'de irşada başlaması

Necmeddîn-i Kübrâ'nın tahsil ve tasavvuf eğitiminden sonra Harezm'e dönerek irşad halkasını kurması, Kübreviyye'nin teşekkül durağıdır. Yol; seyrüsülûk tecrübeleri, renk ve nur yorumları ile güçlü bir halife ağı üzerinden yayıldı.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
19

period · Tarihî etki · yaklaşık

Anadolu'da Yayılış

Farklı tasavvuf yollarının Anadolu şehirleri, zaviyeleri ve kültür çevreleri içinde yaygınlaşması.

Kaynak notu: Bölgesel süreçler farklı tarihlerde gelişmiştir.
23

Tarihî durak · Tarihî etki · orta

İbn Arabî'nin Mecdüddin İshak'la Anadolu'ya gelişi

Mekke'deki tanışmanın ardından Anadolu-Selçuklu çevresiyle kalıcı temas başladı.

Kaynak notu: Early Best-sellers in the Akbarian Tradition: The Dissemination of Ibn ‘Arabi’s Teaching Through Sadr al-din al-Qunawi
24

Anadolu · Tarihî etki · yüksek

Necmeddîn-i Dâye'nin Anadolu'ya gelişi

Moğol istilası sonrasında batıya yönelen Dâye, Kayseri ve Sivas çevresinde bulundu; Mirṣâdü'l-ʿibâd'ı Alâeddin Keykubad'a sundu.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri ve Kübreviyye araştırmaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
26

Pîr · Mânevî silsile · yüksek

Necmeddîn-i Kübrâ'nın vefatı ve Kübrevî yayılışı

Gürgenç'in Moğol istilası sırasında vefat eden Necmeddîn-i Kübrâ'nın ardından halifeleri Harezm, Horasan, İran, Anadolu ve Güney Asya yönlerinde farklı Kübrevî kollar oluşturdu.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
27

Yayılma · Tarihî etki · yüksek

Seyfeddin Bâharzî'nin Buhara irşadı

Bâharzî'nin Buhara çevresindeki irşadı, Kübrevî mirasın Mâverâünnehir'deki güçlü merkezlerinden birini meydana getirdi.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri ve Kübreviyye araştırmaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
30

Kurucu pîr · Mânevî silsile · yüksek

Şehâbeddin Ömer es-Sühreverdî ve Sühreverdiyye'nin kurumsallaşması

Şehâbeddin Ömer es-Sühreverdî, Bağdat merkezli irşadı, halifeleri ve Avârifü'l-maârif'iyle Sühreverdiyye'yi geniş coğrafyada tanınan kurumsal bir yola dönüştürdü.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
31

Tarihî durak · historical_development · yüksek

Alamut'un Moğollara teslimi

Nizârî siyasî düzeni ağır darbe aldı; topluluk ve bölgesel faaliyet bütünüyle sona ermedi.

Kaynak notu: The Eagle Returns: Evidence of Continued Isma‘ili Activity at Alamut and in the South Caspian Region following the Mongol Conquests
38

Tarihî durak · institutional_development · orta

Zengi Ata ve Taşkent halife ağı

Yeseviyye’nin kişi, metin ve coğrafya ağındaki belirleyici durak; tarihî kayıt ile gelenek içi nispet birlikte fakat ayrı kesinlik derecelerinde okunur.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi Yeseviyye ve ilgili kişi/eser maddeleri; tarikat.org kaynak havuzuyla karşılaştırıldı.
39

Tarihî durak · historical_development · yaklaşık

Alamut'un kısa süreli geri alınışı

Rükneddin Hürşah'ın oğluna bağlanan kuvvetler kaleyi kısa süreli geri aldı; tarih ve ayrıntılar kaynak karşılaştırması gerektirir.

Kaynak notu: The Eagle Returns: Evidence of Continued Isma‘ili Activity at Alamut and in the South Caspian Region following the Mongol Conquests
41

Tarihî durak · Tarihî etki · yaklaşık

Hacı Bektâş-ı Velî'nin vefatı ve zâviye hafızasının büyümesi

Hacı Bektâş'ın vefatından sonra Sulucakarahöyük zâviyesi Rum abdalları ve ziyaret ağları için giderek güçlenen merkez oldu.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Bektaşîlik, Hacı Bektâş-ı Velî, Hacı Bektâş-ı Velî Külliyesi, Balım Sultan maddeleri; Vilâyetnâme geleneği; genel Bektaşîlik tarihi araştırmaları
42

İntikal · Tarihî etki · yüksek

Mevlânâ'nın vefatı ve irşad halkasının devamı

Mevlânâ'nın vefatından sonra Hüsâmeddin Çelebi irşad halkasının başına geçti. Bu safha, Mevlânâ çevresinin henüz tamamlanmış bir tarikat teşkilatı değil, devam eden bir sohbet ve hilâfet halkası olduğunu gösterir.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
43

Tarihî durak · post_devri · yüksek

Mevlânâ'nın vefatı ve Hüsâmeddin Çelebi'nin posta geçişi

Mevlânâ'nın vefatının ardından Hüsâmeddin Çelebi irşad halkasının başına geçti.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Mevleviyye, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Sultan Veled, Ulu Ârif Çelebi, Mesnevîhân, Mevlevîhâne maddeleri; Sefîne-i Evliyâ; mevcut Mevleviyye ve musiki kaynak paketi
44

Kurumsallaşma · Ortaya çıkış · yüksek

Sultan Veled'le Mevlevî yolunun teşkilatlanması

Sultan Veled'in posta geçişiyle Mevlânâ çevresinin âdâbı, halifelik düzeni ve Konya dışındaki temsil ağı belirginleşti. Bu nedenle Mevleviyye'nin kurumsal kurucusu olarak Sultan Veled'in rolü ayrıca gösterilir.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
49

Tarihî durak · institutional_development · yüksek

Sultan Veled'le teşkilatlanma safhası

Sultan Veled'in post dönemi vakıf, halife ve şehir ağlarının belirginleştiği kurumsallaşma safhasıdır.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Mevleviyye, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Sultan Veled, Ulu Ârif Çelebi, Mesnevîhân, Mevlevîhâne maddeleri; Sefîne-i Evliyâ; mevcut Mevleviyye ve musiki kaynak paketi
50

milestone · Tarihî etki · yüksek

Mürsî’den İbn Atâullah’a aktarım

Ebü’l-Abbâs el-Mürsî’nin çevresi, Şâzelî öğretisinin İbn Atâullah’ın eser diliyle sistemleşmesine zemin hazırladı.

Kaynak notu: Sefîne-i Evliyâ ve genel tasavvuf tarihi karşılaştırması
51

Yayılma · Tarihî etki · yüksek

Ulu Ârif Çelebi ve Mevlevî ağının Anadolu'ya yayılışı

Ulu Ârif Çelebi'nin seyahatleri ve beylik merkezleriyle kurduğu ilişkiler, Mevlevîliğin Konya dışındaki zaviyeler ve muhib çevreleri üzerinden Anadolu'da yayılmasını hızlandırdı.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
53

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Ulu Ârif Çelebi'nin Anadolu yayılışı

Ulu Ârif'in seyahatleri Konya dışındaki Mevlevî zâviye ve muhib ağlarını güçlendirdi.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Mevleviyye, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Sultan Veled, Ulu Ârif Çelebi, Mesnevîhân, Mevlevîhâne maddeleri; Sefîne-i Evliyâ; mevcut Mevleviyye ve musiki kaynak paketi
54

Tarihî durak · Tarihî etki · yaklaşık

Dâvûd-ı Kayserî'nin İznik medresesine tayini

Füsûs şerh birikimi erken Osmanlı medrese çevresine taşındı; yıl kuruluş dönemini gösteren yaklaşık tarihtir.

Kaynak notu: Early Best-sellers in the Akbarian Tradition: The Dissemination of Ibn ‘Arabi’s Teaching Through Sadr al-din al-Qunawi
57

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Abdül‘âl b. Fakih'in vefatı ve Tanta post aktarımı

Abdül‘âl b. Fakih'in vefatı ve Tanta post aktarımı

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Bedeviyye, Ahmed el-Bedevî, Beyyûmî ve Tarikat maddeleri; tarikat.org kaynak havuzu
58

Tarihî durak · Tarihî etki · orta

Sîdî Bû Medyen Camii ve Ubbâd külliyesinin Merînî döneminde gelişmesi

Sîdî Bû Medyen Camii ve Ubbâd külliyesinin Merînî döneminde gelişmesi

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Medyeniyye, Ebû Medyen, Abdüsselâm b. Meşîş, Tilimsân maddeleri; Reşat Öngören, Tasavvuf; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ I
59

event · associated_with · yüksek

Muhammed Pârsâ'nın doğumu

Erken Nakşibendî müellif Muhammed Pârsâ Buhara'da doğdu.

Kaynak notu: Muhammed Pârsâ, Tevhide Giriş tercümesindeki biyografik giriş; Muhammed Mekki Arvas, yüksek lisans tezi.
60

Tarihî durak · historical_development · orta

Daylem'de İsmâilî bölgesel hâkimiyetin yeniden görünmesi

Kiyâ Seyfeddin Kûşaycî çevresindeki güç, Moğol sonrası bölgesel devamın siyasî işaretlerinden biridir.

Kaynak notu: The Eagle Returns: Evidence of Continued Isma‘ili Activity at Alamut and in the South Caspian Region following the Mongol Conquests
62

Yayılma · Tarihî etki · orta

Seyyid Ali Hemedânî'nin Keşmir tesiri

Seyyid Ali Hemedânî ve halife ağı, Kübrevî mirasın Keşmir sahasındaki uzun süreli tesirinin başlıca halkası oldu.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri ve Kübreviyye araştırmaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
64

tarih · Tarihî etki · orta

Emîr Sultan Yıldırım Bayezid devrinde Buhara–Medine yolculuğunun ardından Bursa’ya yerleşti; yıl yaklaşık gösterilir

Emîr Sultan Yıldırım Bayezid devrinde Buhara–Medine yolculuğunun ardından Bursa’ya yerleşti; yıl yaklaşık gösterilir.

Kaynak notu: Menâkıb-ı Emîr Sultan ve karşılaştırmalı biyografi
66

Pîr · Mânevî silsile · orta

Ömer el-Halvetî ve Halvetiyye'nin ilk halkası

Halvet uygulamasına verdiği ağırlıkla anılan Ömer el-Halvetî, kendisinden sonraki silsile ve şubelerin adını aldığı kurucu pîrdir. Tarihlendirme kaynaklarda küçük farklılıklar gösterebilir.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
67

Tarihî durak · Tarihî etki · orta

Halvetiyye'nin Anadolu'ya ilk intikali

Amasyalı Pîr İlyas, Halvetiyye'yi Anadolu'ya taşıyan ilk temsilci olarak kaydedilir; kesin yıl yaklaşık dönem göstergesidir.

Kaynak notu: Reşat Öngören, Tasavvuf, İstanbul Üniversitesi İLİTAM; mevcut Halvetiyye kaynaklarıyla karşılaştırıldı.
68

Tarihî durak · Tarihî etki · yaklaşık

Anadolu ve Rumeli abdal ağlarının belirginleşmesi

XIV-XV. yüzyıllarda Abdal Musa, Seyyid Ali Sultan ve Otman Baba çevreleri sonraki Bektaşî hafızasının coğrafî zeminini oluşturdu.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Bektaşîlik, Hacı Bektâş-ı Velî, Hacı Bektâş-ı Velî Külliyesi, Balım Sultan maddeleri; Vilâyetnâme geleneği; genel Bektaşîlik tarihi araştırmaları
69

Tarihî durak · historical_development · orta

Daylem kıyımı ve merkezin Encüdân'a yönelmesi

Yeni kıyımın ardından Alamut'u merkez olarak geri kazanma ümidi zayıfladı; imamet çevresi daha güvenli bölgelere yöneldi.

Kaynak notu: The Eagle Returns: Evidence of Continued Isma‘ili Activity at Alamut and in the South Caspian Region following the Mongol Conquests
70

event · associated_with · yaklaşık

Muhammed Pârsâ'nın Medine'de vefatı

Muhammed Pârsâ ikinci hac yolculuğunun ardından Medine'de vefat etti ve Cennetü'l-Bakî'ye defnedildi. Hicrî 822 tarihi miladî takvimde 1419-1420 aralığına karşılık gelir.

Kaynak notu: Kaynaklarda 822 Zilhicce olarak verilir; miladî karşılık ay hesabıyla değerlendirilmiştir.
71

Pîr · Mânevî silsile · yüksek

Hacı Bayrâm-ı Velî ve Bayramiyye'nin teşekkülü

Hacı Bayrâm-ı Velî'nin Ankara merkezli irşadı, çiftçilik ve şehir hayatıyla iç içe bir derviş topluluğu meydana getirdi; halifeleri Bayramiyye'nin farklı yorum ve kollarını Anadolu'ya taşıdı.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
72

tarih · Tarihî etki · yüksek

Emîr Sultan Bursa’da vefat etti; menâkıbnâmede tarih “İntikāl-i Emîr” terkibiyle de kaydedilir

Emîr Sultan Bursa’da vefat etti; menâkıbnâmede tarih “İntikāl-i Emîr” terkibiyle de kaydedilir.

Kaynak notu: Menâkıb-ı Emîr Sultan ve karşılaştırmalı biyografi
73

Tarihî durak · institutional_development · orta

Bayramiyye'de Şemsî ve Melâmî hatların belirginleşmesi

Tarikatın kurucu, kol veya usul tarihindeki belirleyici eşik; kesin olmayan tarihler dönem göstergesi olarak kullanılmıştır.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi'nin ilgili tarikat ve kişi maddeleri; mevcut tarikat.org kaynak havuzuyla karşılaştırıldı.
74

Pîr-i sânî · Mânevî silsile · yüksek

Seyyid Yahyâ Şirvânî: Halvetiyye'nin pîr-i sânîsi

Halvetî gelenekte pîr-i sânî kabul edilen Seyyid Yahyâ Şirvânî, Bakü'deki irşad merkezi, halifeleri ve vird geleneğiyle Halvetiyye'nin çok kollu ve geniş coğrafyalı yapısının başlıca kurucu durağı oldu.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
75

milestone · Tarihî etki · yüksek

Cezûlî ve Delâilü’l-Hayrât çevresi

Muhammed el-Cezûlî’nin salavat derlemesi Cezûliyye’nin ve daha geniş İslâm coğrafyasının etkili metinlerinden biri hâline geldi.

Kaynak notu: Sefîne-i Evliyâ ve genel tasavvuf tarihi karşılaştırması
76

Kol kurucusu · branch_of · yüksek

Eşrefoğlu Rûmî ve Eşrefiyye kolu

Eşrefoğlu Rûmî'nin İznik merkezli irşadı Kadiriyye'nin Anadolu'daki Eşrefiyye kolunu şekillendirdi. Bu kolun âdâbı, bütün Kadirî çevrelere genellenmeden kendi tarihî bağlamında değerlendirilir.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
77

Tarihî durak · Tarihî etki · orta

İbrâhim el-Metbûlî'nin vefatı

İbrâhim el-Metbûlî'nin vefatı

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Bedeviyye, Ahmed el-Bedevî, Beyyûmî ve Tarikat maddeleri; tarikat.org kaynak havuzu
78

period · Tarihî etki · yaklaşık

Bayrâmî Melâmîliğinin ortaya çıkışı

Bıçakçı Ömer Dede çevresinde ikinci devre Melâmîliği olarak anılan Osmanlı çizgisi belirginleşti.

Kaynak notu: Bursalı Mehmed Tâhir menâkıbnâmesi ve Uluslararası Melâmîlik Sempozyumu bildirileri birlikte değerlendirilmiştir.
79

Tarihî durak · Tarihî etki · orta

Çelebi Halife'nin Amasya ve İstanbul irşadı

Çelebi Halife'nin Amasya'daki Şehzade Bayezid çevresinden İstanbul Kocamustafapaşa merkezine uzanan faaliyeti Cemâliyye'nin kurumsallaşmasını sağladı.

Kaynak notu: Reşat Öngören, Tasavvuf, İstanbul Üniversitesi İLİTAM; mevcut Halvetiyye kaynaklarıyla karşılaştırıldı.
80

Ana kolun teşekkülü · branch_of · yüksek

Dede Ömer Rûşenî ve Rûşeniyye

Rûşeniyye ana gövdesinin şiir, irşad ve halife ağıyla belirginleşmesi.

Kaynak notu: Sefîne-i Evliyâ; Halvetî menâkıbnâmesi; Reşat Öngören, Tasavvuf; karşılaştırma için Genç Tasavvufçular Halvetîlik sayfaları.
81

Ana kolun teşekkülü · branch_of · yüksek

Çelebi Halife ve Cemâliyye'nin İstanbul merkezi

Cemâliyye'nin Amasya'dan İstanbul Kocamustafapaşa merkezine taşınması.

Kaynak notu: Sefîne-i Evliyâ; Halvetî menâkıbnâmesi; Reşat Öngören, Tasavvuf; karşılaştırma için Genç Tasavvufçular Halvetîlik sayfaları.
83

Tarihî durak · institutional_development · orta

Halvetiyye'nin dört ana kola ayrılması

Tarikatın kurucu, kol veya usul tarihindeki belirleyici eşik; kesin olmayan tarihler dönem göstergesi olarak kullanılmıştır.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi'nin ilgili tarikat ve kişi maddeleri; mevcut tarikat.org kaynak havuzuyla karşılaştırıldı.
84

Tarihî durak · Tarihî etki · yaklaşık

Sultan Dîvânî ve Afyon merkezli yayılma

Yaklaşık XVI. yüzyıl başında Sultan Dîvânî çevresi Afyonkarahisar, Suriye ve Mısır hafıza ağlarını birleştirdi.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Mevleviyye, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Sultan Veled, Ulu Ârif Çelebi, Mesnevîhân, Mevlevîhâne maddeleri; Sefîne-i Evliyâ; mevcut Mevleviyye ve musiki kaynak paketi
85

Tarihî durak · Tarihî etki · orta

Balım Sultan'ın pîr evi teşkilatını düzenlemesi

II. Bayezid döneminde Balım Sultan'ın Hacıbektaş pîr evinin başına gelişi, Bektaşî erkân ve hiyerarşisinin kurumsallaşmasında dönüm noktasıdır.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Bektaşîlik, Hacı Bektâş-ı Velî, Hacı Bektâş-ı Velî Külliyesi, Balım Sultan maddeleri; Vilâyetnâme geleneği; genel Bektaşîlik tarihi araştırmaları
86

Ana kolun teşekkülü · branch_of · yüksek

Yiğitbaşı Marmaravî ve Ahmediyye

Sinâniyye, Uşşâkıyye ve Ramazâniyye gibi geniş şubelerin geliştiği Ahmediyye ana gövdesi.

Kaynak notu: Sefîne-i Evliyâ; Halvetî menâkıbnâmesi; Reşat Öngören, Tasavvuf; karşılaştırma için Genç Tasavvufçular Halvetîlik sayfaları.
87

Pîr-i sânî · Mânevî silsile · yüksek

Balım Sultan: Bektaşiyye'nin pîr-i sânîsi

Bektaşî geleneğinde pîr-i sânî diye anılan Balım Sultan, erkânı ve teşkilat yapısını düzenleyen ikinci kurucu şahsiyet kabul edilir. Unvan burada geleneğin kendi tarih anlatımını ifade eder.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
88

Tarihî durak · institutional_transition · yüksek

Hayreddin Tokadî'nin vefatı

Cemâlî-Halvetî irşadının Bolu'dan Şa‘bân-ı Velî vasıtasıyla Kastamonu'ya taşındığı öğretim halkası.

Kaynak notu: TEZLER Halvetiyye OCR paketi
89

dogum · tarihî olay · yüksek

Bâkî’nin doğumu

Mahmud Abdülbâkî, 933/1526-27’de İstanbul’da doğdu.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1173-1189; Mehmed Çavuşoğlu, “Bâkî”, TDV İslâm Ansiklopedisi
90

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Kalender Çelebi ayaklanması

Orta Anadolu'daki siyasî, iktisadî ve toplumsal gerilimleri birleştiren ayaklanma, Çelebiler çevresinin XVI. yüzyıldaki etkisini de gösterdi.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Bektaşîlik, Hacı Bektâş-ı Velî, Hacı Bektâş-ı Velî Külliyesi, Balım Sultan maddeleri; Vilâyetnâme geleneği; genel Bektaşîlik tarihi araştırmaları
91

Hukuk ve düşünce tarihi · yargılama · yüksek

Mollâ Kabız yargılaması

Mollâ Kabız'ın Hz. Îsâ'nın üstünlüğüne dair görüşü önce kazaskerler, ardından İbn Kemal ve İstanbul kadısı Sa‘dî Efendi'nin katıldığı oturumda tartışıldı; 934/1527-28'de idam hükmü uygulandı. Kaynağın polemik sıfatları editoryal hüküm olarak tekrarlanmaz.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 433-437
92

dogum · tarihî olay · yüksek

Nev‘î Yahyâ Efendi'nin doğumu

Nev‘î Yahyâ Efendi, 940/1533-34 yılında Malkara'da doğdu.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1134-1158
94

Kol kurucusu · branch_of · yüksek

İbrâhim Gülşenî ve Gülşeniyye'nin teşekkülü

İbrâhim Gülşenî'nin Tebriz'den Kahire'ye uzanan irşad çevresi, Halvetiyye'nin Gülşeniyye kolunu müstakil bir edebî ve kurumsal gelenek hâline getirdi.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
95

event · associated_with · yaklaşık

Rifâiyye'nin Hadîdî ile İstanbul'a gelişi

XVI. yüzyılda Seyyid Muhammed Hadîdî'nin İstanbul'da Rifâî halife çevresi oluşturması.

Kaynak notu: Risâle-i Rifâiyye, İstanbul ve Balkan silsile bölümü, s. 52-57
97

Vakıf ve kurum tarihi · vakıf · orta

Kepenekçi Sinan'ın medrese, mescit ve vakıf ağı

Kepenekçi Sinan İstanbul'da bir medrese ve mescit yaptırıp bunların devamı için vakıflar kurdu. Kaynak kesin inşa yılı vermediğinden tarih yaklaşık gösterilir; yapı kimlikleri ikinci kaynakla doğrulanmadan mevcut mekânlarla birleştirilmez.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 433-437
98

tarih · Tarihî etki · yüksek

Bursalı Şevkî Menâkıb-ı Emîr Sultan’ı tamamladı; eser daha eski Bursa hafızasını XVI. yüzyılda derledi

Bursalı Şevkî Menâkıb-ı Emîr Sultan’ı tamamladı; eser daha eski Bursa hafızasını XVI. yüzyılda derledi.

Kaynak notu: Menâkıb-ı Emîr Sultan ve karşılaştırmalı biyografi
99

İlim ve vakıf · tarihî olay · yüksek

Şah Ali'nin Ayasofya'daki kitap vakfı

Şah Ali Efendi kitaplarını talebenin kullanımına vakfetti; koleksiyon için hâfız-ı kütüb ve belirli açılış günleri bulunan bir düzen kuruldu.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 395-398
100

saray ve ilim · tarihî olay · yüksek

Muslihiddin Efendi'nin Şehzade Cihangir'e hocalığı

Muslihiddin Efendi, Şehzade Cihangir'in hocası olarak saray ile Teke–Hamid ilim çevresi arasında etkili bir temas noktası hâline geldi.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 501-514
101

Tekke ve devlet himayesi · kuruluş · orta

Hekim Çelebi Tekkesi'nin kuruluşu

Rüstem Paşa'nın teşviki ve padişah fermanıyla bir fil ahırı kaldırılarak mescit ve zâviye inşa edildi; Hekim Çelebi postu kabul ederek irşada başladı. Kaynak kesin yılı vermediğinden tarih yaklaşık gösterilir.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 656-662
102

Tıp ve saray · saray hizmeti · orta

Kaysûnîzâde'nin Kanûnî sarayında öne çıkışı

Kaysûnîzâde Mahmud, Kanûnî'nin nikris tedavisi çevresindeki saray hekimleri müzakeresinde öne çıktı; tedaviden sonra ailesine maaş ve konut tahsis edildi. Kesin yıl kaynakta verilmediğinden tarih yaklaşık gösterilir.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 668-676
103

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Abdülmecid Şirvânî'nin Tokat'a gelişi

Şirvan'dan Tokat'a gelen Abdülmecid Şirvânî, Ziyâeddin Yûsuf hattını Şemseddin Sivâsî'ye taşıyarak Şemsiyye'nin teşekkül zeminini kurdu.

Kaynak notu: Reşat Öngören, Tasavvuf, İstanbul Üniversitesi İLİTAM; mevcut Halvetiyye kaynaklarıyla karşılaştırıldı.
104

Devlet–ilmiye ilişkisi · tarihî olay · yüksek

Cürcân Efendi ile Îcâdî'nin Şehzade Bayezid sulh teşebbüsündeki şahitliği

Şehzade Bayezid'in babasına itaat edeceğine dair yemin ve sulh mektubu Cürcân Efendi ile Îcâdî tarafından saraya götürüldü. Şehzadenin yeniden harekete geçmesi üzerine iki şahit hapsedildi; soruşturma sonunda beraat ettiler.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 298-309
105

Şehir ve ilmiye · görev · yüksek

Nimetullah Rûşenîzâde'nin Medine kadılığı

Nimetullah Rûşenîzâde Medine kadılığına tayin edildi; hacdan sonra görevini yürüttü ve 1562'de Medine'de vefat ederek orada defnedildi.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 298-309
106

Vakıf ve kurum tarihi · vakıf · orta

Nişancı Mehmed Beg'in medrese, cami, mektep ve vakıf ağı

Nişancı Mehmed Beg, İstanbul Altımermer ve Âşık Paşa mahalleleriyle Mudurnu çevresinde medrese, mescit/cami, mektep ve bunları yaşatacak vakıf tahsisleri kurdu. Kaynak kesin inşa yıllarını vermediğinden tarih yaklaşık gösterilir.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 364-371
107

İlim ve tasavvuf tarihi · eser · yüksek

Taşköprizâde ve Şakā’ik biyografi geleneği

Taşköprizâde Ahmed Efendi’nin Şakā’iku’n-Nu‘mâniyye’si, Osmanlı âlimleri ve meşâyihini aynı tabakat örgüsünde buluşturdu; tercüme ve zeyiller yoluyla yüzyıllar süren bir biyografi geleneğinin omurgası oldu.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 264-270; Taşköprizâde Ahmed Efendi tercemesi
108

İlmiye ve seyahat · vefat · yüksek

Garîk Arabzâde'nin Mısır yolunda deniz kazasında vefatı

Mısır kadılığına giden Arabzâde Mehmed Kudsî, Rodos–İskenderiye güzergâhındaki fırtınada on yedi yolcuyla birlikte denize düşerek vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 298-309
109

Bayramî-Melâmî çevre · tarihî olay · yüksek

Hamza Bâlî'nin Tahtakale'de idamı

Hamza Bâlî, şer‘e aykırı görülen hâller isnadıyla İstanbul Tahtakale'de idam edildi. İsnatlar kanıtlanmış fiil gibi değil, dönemin yargı ve takip bağlamı içinde sunulur.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 395-398
110

vefat · tarihî olay · yüksek

A‘rec Şeyhî Çelebi'nin vefatı

Tosyalı müderris A‘rec Şeyhî Çelebi vefat etti; Molla Yegân Medresesi'ndeki görevi İmamzâde Mehmed Efendi'ye geçti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 338-339, 365-366
111

vefat · tarihî olay · yüksek

Kürd Sa‘dî Kalecikli'nin vefatı

Kalecikli âlim Kürd Sa‘dî, Edirne medreselerindeki kısa tedris hayatının ardından 974 Muharreminde vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 338-339, 365-366
112

vefat · tarihî olay · yüksek

Zervâ Tâceddin İbrahim'in Şam'da vefatı

Şam'daki Sultan Süleyman Medresesi'nin ilk müderrisi Zervâ Tâceddin İbrahim vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 479-483
113

vefat · tarihî olay · yüksek

Alâeddin Ali el-Manavî'nin vefatı

Ebü'l-Leys Ali'si diye tanınan müderris ve eski Bağdat kadısı Alâeddin Ali el-Manavî vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 479-483
114

vefat · tarihî olay · yüksek

Karamanî Şemseddin Ahmed'in Medine'de vefatı

Medine kadısı Karamanî Şemseddin Ahmed Çelebi, azil haberi şehre ulaşmadan önce Medine'de vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 478-479, 485-486
115

eser · tarihî olay · yüksek

Bâkî’nin Kanûnî Mersiyesi

Bâkî, Kanûnî Sultan Süleyman’ın vefatı üzerine klasik Osmanlı şiirinin en tanınmış mersiyelerinden birini yazdı.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1173-1189; Mehmed Çavuşoğlu, “Bâkî”, TDV İslâm Ansiklopedisi
116

vefat · tarihî olay · yüksek

Çerçinzâde Muslihiddin Mustafa'nın vefatı

Saraybosna ve Çorlu'da görev yapan fakih Çerçinzâde Muslihiddin Mustafa Eyüp çevresinde vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 479-483
117

vefat · tarihî olay · yüksek

Kara Dâvudzâde Mustafa'nın Medine'de vefatı

Medine kadısı Kara Dâvudzâde Mustafa hac hazırlığı sırasında vefat ederek Cennetü'l-Baki‘ye defnedildi.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 501-514
118

vefat · tarihî olay · yüksek

Çalık Ya‘kūb Efendi'nin Bağdat'ta vefatı

Bağdat kadısı Çalık Ya‘kūb Efendi yaklaşık üç yıllık görevinin ardından Bağdat'ta vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 478-479, 485-486
119

vefat · tarihî olay · yüksek

Çandarlı Halil Beg'in vefatı

Müderris, şehzade lalası, defterdar ve şair Çandarlı Halil Beg vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 501-514
120

vefat · tarihî olay · yüksek

Emir Hasan-ı Niksârî'nin vefatı

Mekke, Bursa ve Edirne kadılıklarında bulunan Emir Hasan-ı Niksârî Kurban Bayramı gecesinde vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 501-514
121

vakıf ve kurum · tarihî olay · yüksek

Muallim Mahmud'un Süleymaniye vakıfları tahririndeki görevi

Muallim Mahmud, Süleymaniye Külliyesi vakıflarının sınır ve gelir düzenini belirleyen tahrir çalışmasında görev aldı.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 511-518
122

vefat · tarihî olay · yüksek

Çerçinzâde Hasan Efendi'nin vefatı

Fıkıh ve ferâiz alanındaki yetkinliğiyle tanınan Çerçinzâde Hasan Efendi vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 511-518
123

vefat · tarihî olay · yüksek

Muallim-i Cihangir Muslihiddin'in vefatı

Şehzade Cihangir'in eski hocası Muslihiddin Efendi inziva ve tedris hayatının ardından vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 501-514
126

vefat · tarihî olay · yüksek

Muallim Mahmud Bosnevî'nin Mısır'da vefatı

Mısır kadılığına tayin edilen Muallim Mahmud, göreve başladıktan yaklaşık iki ay sonra vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 511-518
127

vefat · tarihî olay · yüksek

Dülgerzâde Mehmed Efendi'nin vefatı

Müderris, Bağdat kadısı ve hattat Dülgerzâde Mehmed Efendi vefat ederek Eyüp'te defnedildi.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 511-518
128

vefat · tarihî olay · yüksek

Kādızâde Mustafa Hilmî'nin vefatı

Şair ve müderris Kādızâde Mustafa Hilmî veba salgınında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 518-527
129

vefat · tarihî olay · yüksek

Abdülfettah Çelebi'nin vefatı

Ebüssuûd Efendi'nin yeğeni Abdülfettah Çelebi vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 518-527
130

vefat · tarihî olay · yüksek

Mehmed Çelebi (Emir Şah'ın Biraderi)'nin vefatı

Arap dili âlimi Mehmed Çelebi Bursa'da vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 518-527
131

vefat · tarihî olay · yüksek

Baldırzâde Abdurrahman Efendi'nin vefatı

Medine ve Halep kadısı Baldırzâde Abdurrahman Efendi vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 518-527
132

vefat · tarihî olay · yüksek

Uzun Bâlî Efendi'nin vefatı

Budin kadılığına giderken Çorlu'da vefat eden Uzun Bâlî yol üzerinde defnedildi.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 518-527
133

vefat · tarihî olay · yüksek

Seyyid Abdullah Çelebi Bursevî'nin vefatı

Hac dönüşünde Aksu menzilinde hastalanan Seyyid Abdullah Çelebi vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 518-527
134

vefat · tarihî olay · yüksek

Gazâlîzâde Abdullah Efendi'nin vefatı

Gazâlîzâde Abdullah Efendi, 977/1569 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 531-538
135

vefat · tarihî olay · yüksek

Sifâlîzâde Mehmed Efendi'nin vefatı

Sifâlîzâde Mehmed Efendi, 977/1569 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 531-538
136

vefat · tarihî olay · yüksek

Mûsâ Efendi (Mûsâçe)'nin vefatı

Mûsâ Efendi (Mûsâçe), 977/1569 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 531-538
137

vefat · tarihî olay · yüksek

Mircanzâde Abdullah Efendi'nin vefatı

Mircanzâde Abdullah Efendi, 977/1569 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 531-538
138

vefat · tarihî olay · yüksek

Küçük Bostan Mustafa b. Ali'nin vefatı

Küçük Bostan Mustafa b. Ali, 977/1569 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 531-538
139

vefat · tarihî olay · yüksek

Şah Mehmed Efendi b. Hurrem'nin vefatı

Şah Mehmed Efendi b. Hurrem, 978/1570 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 540-550
140

vefat · tarihî olay · yüksek

Pepegî Latif Efendi'nin vefatı

Pepegî Latif Efendi, 978/1570 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 540-550
141

vefat · tarihî olay · yüksek

Bengli Mahmud Efendi'nin vefatı

Bengli Mahmud Efendi, 978/1570 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 540-550
142

vefat · tarihî olay · yüksek

Necmî Efendi'nin vefatı

Necmî Efendi, 978/1570 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 540-550
143

vefat · tarihî olay · yüksek

Mahmud Beg (Abdî Çelebi'nin Oğlu)'nin vefatı

Mahmud Beg (Abdî Çelebi'nin Oğlu), 978/1570 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 556-575
144

vefat · tarihî olay · yüksek

Ali-i Denî Efendi'nin vefatı

Ali-i Denî Efendi, 978/1570 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 556-575
145

vefat · tarihî olay · yüksek

Samsûnîzâde Ahmed Efendi'nin vefatı

Samsûnîzâde Ahmed Efendi, 978/1570 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 556-575
146

vefat · tarihî olay · yüksek

Kayın Çelebi Mehmed b. Hüsam'nin vefatı

Kayın Çelebi Mehmed b. Hüsam, 1570 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 575-580
147

vefat · tarihî olay · yüksek

Manav Seyyidî b. Halil'nin vefatı

Manav Seyyidî b. Halil, 979/1571 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 556-575
148

vefat · tarihî olay · yüksek

Leysîzâde Pîr Ahmed Çelebi'nin vefatı

Leysîzâde Pîr Ahmed Çelebi, 1571 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 575-580
149

vefat · tarihî olay · yüksek

Zeytûnîzâde Ali b. Kāsım'nin vefatı

Zeytûnîzâde Ali b. Kāsım, 1571 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 575-580
150

vefat · tarihî olay · yüksek

Nişancı Ramazanzâde Mehmed'nin vefatı

Nişancı Ramazanzâde Mehmed, 1571 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 575-580
151

vefat · tarihî olay · yüksek

Kara Mahmud Efendi'nin vefatı

Kara Mahmud Efendi, 979/1571 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 582-590
152

vefat · tarihî olay · yüksek

Hazânî Mustafa Efendi'nin vefatı

Hazânî Mustafa Efendi, 979/1571 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 582-590
153

vefat · tarihî olay · yüksek

Serçe Alâeddin Efendi'nin vefatı

Serçe Alâeddin Efendi, 979/1571 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 582-590
154

vefat · tarihî olay · yüksek

Sinâneddin Yusuf Çelebi'nin vefatı

Sinâneddin Yusuf Çelebi, 979/1571 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 582-590
155

gorev · tarihî olay · yüksek

Hoca Sâdeddin'in Şehzade Murad'a hoca oluşu

Hoca Sâdeddin Efendi, 981/1573'te Manisa'daki Şehzade Murad'ın hocası oldu.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1161-1168; TDV İslâm Ansiklopedisi, Hoca Sâdeddin Efendi ve Tâcü't-Tevârîh maddeleri
156

İrşad ve tekke tarihi · kurumsallaşma · orta-yüksek

Hüsâmeddin Uşşâkî'nin İstanbul'a daveti ve Kasımpaşa pîr evi

III. Murad'ın tahta çıkışından sonra İstanbul'a davet edilen Hüsâmeddin Uşşâkî için Kasımpaşa'da bir tekke kuruldu; merkez Uşşâkiyye'nin âsitânesi ve pîr evi hâline geldi.

Kaynak notu: Uşşâkîzâde İbrâhim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, giriş s. 85-87 ve ilgili tercemeler; Mehmed Akkuş, ‘Hüsâmeddin Uşşâkî’, TDV İslâm Ansiklopedisi
157

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Sa‘deddin-i Sânî eş-Şâvûrî'nin vefatı

Sa‘deddin-i Sânî eş-Şâvûrî'nin vefatı

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Sa‘diyye, Sa‘deddin el-Cebâvî ve Hasîrîzâde Elif Efendi maddeleri; Reşat Öngören, Tasavvuf; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ I
158

Kurucu halka · Mânevî silsile · yüksek

Üftâde ile Celvetî yolunun hazırlık devri

Bursa'daki irşadıyla Üftâde, celvet kavramını ve hizmet içinde mânevî terbiyeyi Aziz Mahmud Hüdâyî'ye aktaran belirleyici halkadır. Celvetiyye'nin teşekkülü tek bir tarihe sıkıştırılmadan bu hazırlık devriyle birlikte okunur.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
159

gorev · tarihî olay · yüksek

Nev‘î'nin şehzade hocalığına tayini

Nev‘î Yahyâ Efendi, 998/1590 yılında Şehzade Mustafa'nın hocalığına tayin edildi; daha sonra Bayezid, Osman ve Abdullah'ın eğitimini üstlendi.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1134-1158
161

vefat · tarihî olay · yüksek

Tayyibzâde Şeyhî Çelebi'nin vefatı

Tayyibzâde Şeyhî Çelebi, yaklaşık 1000/1591-92 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1101-1105
162

Kol kurucusu · branch_of · yüksek

Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî ve Uşşâkiyye

Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî'nin irşadı Halvetiyye'nin Uşşâkiyye kolunu oluşturdu; kol daha sonra farklı bölgelerde şeyh, tekke ve edebî çevreler meydana getirdi.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
163

Tarihî durak · institutional_development · orta

Hazînî’nin Cevâhirü’l-ebrâr’ı

Yeseviyye’nin kişi, metin ve coğrafya ağındaki belirleyici durak; tarihî kayıt ile gelenek içi nispet birlikte fakat ayrı kesinlik derecelerinde okunur.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi Yeseviyye ve ilgili kişi/eser maddeleri; tarikat.org kaynak havuzuyla karşılaştırıldı.
164

vefat · tarihî olay · yüksek

Nevâlî Nasuh Efendi'nin vefatı

Nevâlî Nasuh Efendi, 1003/1595 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1071-1076
166

vefat · tarihî olay · yüksek

Balıkzâde İbrahim Çelebi'nin vefatı

Balıkzâde İbrahim Çelebi, 1003/1595 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1071-1076
167

vefat · tarihî olay · yüksek

Abdülkerimzâde Abdullah Efendi'nin vefatı

Abdülkerimzâde Abdullah Efendi, 1003/1595 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1071-1076
168

vefat · tarihî olay · yüksek

Badralı Mehmed Efendi'nin vefatı

Badralı Mehmed Efendi, 1003/1595 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1071-1076
169

vefat · tarihî olay · yüksek

Hüsâmeddin-i Germiyânî'nin vefatı

Hüsâmeddin-i Germiyânî, 1003/1595 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1075-1078
170

vefat · tarihî olay · yüksek

Muarrifzâde Mehmed Efendi'nin vefatı

Muarrifzâde Mehmed Efendi, 1003/1595 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1075-1078
171

vefat · tarihî olay · yüksek

Vusûlî Hamza Efendi'nin vefatı

Vusûlî Hamza Efendi, 1003/1595 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1075-1078
172

vefat · tarihî olay · yüksek

Bursalı Cinânî Mustafa Efendi'nin vefatı

Bursalı Cinânî Mustafa Efendi, 1595 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1080-1086
173

vefat · tarihî olay · yüksek

Bakkālzâde Mehmed Efendi'nin vefatı

Bakkālzâde Mehmed Efendi, 1004 Rebîülâhirinde/1595 tarihinde vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1094-1101
174

vefat · tarihî olay · yüksek

Ali b. Gānim el-Makdisî'nin vefatı

Ali b. Gānim el-Makdisî, 1004/1596 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1087-1094
175

vefat · tarihî olay · yüksek

Küçük Mustafa Tûsî'nin vefatı

Küçük Mustafa Tûsî, 1004/1596 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1087-1094
176

vefat · tarihî olay · yüksek

Kınalızâde Fehmî Mehmed Çelebi'nin vefatı

Kınalızâde Fehmî Mehmed Çelebi, 1004/1596 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1087-1094
177

vefat · tarihî olay · yüksek

Suûdîzâde Abdülkādir Kadrî'nin vefatı

Suûdîzâde Abdülkādir Kadrî, 9 Zilhicce 1004/1596 tarihinde vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1094-1101
178

vefat · tarihî olay · yüksek

Bakkālzâde Hilmî Bostan Çelebi'nin vefatı

Bakkālzâde Hilmî Bostan Çelebi, 1004/1595-96 yılında Şam'da vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1094-1101
179

vefat · tarihî olay · yüksek

Anabolulu Ali Hilmî Çelebi'nin vefatı

Anabolulu Ali Hilmî Çelebi, 1004/1596 sonlarında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1101-1105
180

vefat · tarihî olay · yüksek

Hocazâde Mesud Çelebi'nin vefatı

Hocazâde Mesud Çelebi, 1005 Muharreminde/1596 taun sebebiyle vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1101-1105
181

vefat · tarihî olay · yüksek

Tayyibzâde Abdürrahim Efendi'nin vefatı

Tayyibzâde Abdürrahim Efendi'nin vefat haberi 1005 Saferinde/1596 geldi.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1101-1105
182

vefat · tarihî olay · yüksek

Amasyalı Bebr Mehmed Efendi'nin vefatı

Amasyalı Bebr Mehmed Efendi, 1005 Rebîülevvelinde/1596 Konya yolunda vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1101-1105
183

tarih · tarihî olay · yüksek

Hoca Sâdeddin ve Haçova Muharebesi

Hoca Sâdeddin, 1596 Haçova Muharebesi öncesinde savaşın sürdürülmesini savundu ve padişahın geri çekilmesine karşı çıktı.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1161-1168; TDV İslâm Ansiklopedisi, Hoca Sâdeddin Efendi ve Tâcü't-Tevârîh maddeleri
184

Ana kolun teşekkülü · branch_of · yüksek

Şemseddin Sivâsî ve Şemsiyye

Tokat-Sivas hattında Şemsiyye'nin teşekkülü ve Sivâsiyye-Nûriyye devamı.

Kaynak notu: Sefîne-i Evliyâ; Halvetî menâkıbnâmesi; Reşat Öngören, Tasavvuf; karşılaştırma için Genç Tasavvufçular Halvetîlik sayfaları.
185

vefat · tarihî olay · yüksek

Sinan Efendizâde Ali Efendi'nin vefatı

Sinan Efendizâde Ali Efendi, 1597 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1080-1086
186

vefat · tarihî olay · yüksek

Taşköprîzâde Hâmid Çelebi'nin vefatı

Taşköprîzâde Hâmid Çelebi, 1005 Cemâziyelâhirinde/1597 Hama'da vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1101-1105
187

vefat · tarihî olay · yüksek

Manisalı Mahmud Efendi'nin vefatı

Manisalı Mahmud Efendi, 1005/1596-97 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1109-1123
188

vefat · tarihî olay · yüksek

Takıyyüddin b. Abdülkādir el-Mısrî'nin vefatı

Takıyyüddin b. Abdülkādir el-Mısrî, 1005/1596-97 sonlarında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1109-1123
189

vefat · tarihî olay · yüksek

Sarı Muslihiddin Kâmilî'nin vefatı

Sarı Muslihiddin Kâmilî, 19 Receb 1006/1598 tarihinde vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1109-1123
190

vefat · tarihî olay · yüksek

Bostanzâde Mehmed Efendi'nin vefatı

Bostanzâde Mehmed Efendi, 24 Şâban 1006/1598 tarihinde vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1109-1123
191

vefat · tarihî olay · yüksek

Martoloszâde Abdullah Efendi'nin vefatı

Martoloszâde Abdullah Efendi, 16 Ramazan 1006/1598 tarihinde vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1123-1131
192

vefat · tarihî olay · yüksek

Sinâneddin Yûsuf Ümmî Sinan b. Cafer'nin vefatı

Sinâneddin Yûsuf Ümmî Sinan b. Cafer, 1006 Zilkadesinde/1598 Kütahya'da vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1123-1131
193

vefat · tarihî olay · yüksek

Remzîzâde İlmî Mehmed Efendi'nin vefatı

Remzîzâde İlmî Mehmed Efendi, 1006/1597-98 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1123-1131
194

vefat · tarihî olay · yüksek

Gelibolulu Mahmud Medhî'nin vefatı

Gelibolulu Mahmud Medhî, 1006/1597-98 yılında vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1123-1131
195

vefat · tarihî olay · yüksek

Karaçelebizâde Hüsâmeddin Hüseyin Efendi'nin vefatı

Karaçelebizâde Hüsâmeddin Hüseyin Efendi, 1007 Muharreminde/1598 Bursa'da vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1123-1131
196

gorev · tarihî olay · yüksek

Hoca Sâdeddin'in şeyhülislâm oluşu

Hoca Sâdeddin Efendi, Şâban 1006/Nisan 1598'de şeyhülislâm oldu.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1161-1168; TDV İslâm Ansiklopedisi, Hoca Sâdeddin Efendi ve Tâcü't-Tevârîh maddeleri
197

vefat · tarihî olay · yüksek

Begzâde Mehmed Efendi'nin vefatı

Begzâde Mehmed Efendi, 18 Şevval 1007/1599 tarihinde vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1132-1134
198

vefat · tarihî olay · yüksek

Fenârîzâde Mahmud b. Pîrî'nin vefatı

Fenârîzâde Mahmud b. Pîrî, 1007 Şevvalinde/1599 Trablusşam'da vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1132-1134
199

vefat · tarihî olay · yüksek

Nev‘î Yahyâ Efendi'nin vefatı

Nev‘î Yahyâ Efendi, 1007 Zilkadesinin son günü/24 Haziran 1599'da vefat etti ve Şeyh Vefâ Camii haziresine defnedildi.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1134-1158
200

vefat · tarihî olay · yüksek

Ebüssuûdzâde Mustafa Efendi'nin vefatı

Ebüssuûdzâde Mustafa Efendi, 1008 Saferinin 15. günü/1599'da vefat etti ve Eyüp'te babasının yanına defnedildi.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1161-1168; TDV İslâm Ansiklopedisi, Hoca Sâdeddin Efendi ve Tâcü't-Tevârîh maddeleri
201

vefat · tarihî olay · yüksek

Hoca Sâdeddin Efendi'nin vefatı

Hoca Sâdeddin Efendi, 12 Rebîülevvel 1008/2 Ekim 1599'da vefat etti ve Eyüp'teki dârülkurrâ haziresine defnedildi.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1161-1168; TDV İslâm Ansiklopedisi, Hoca Sâdeddin Efendi ve Tâcü't-Tevârîh maddeleri
202

vefat · tarihî olay · yüksek

Nakib Yahyâ Efendi (Mîrî)'nin vefatı

Nakib Yahyâ Efendi, 1008 Rebîülâhirinde/1599-1600'de vefat etti ve Tophane'deki Arab Ahmed Türbesi'ne defnedildi.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1168-1173
203

vefat · tarihî olay · yüksek

Seyrekzâde Emrullah Mehmed Efendi'nin vefatı

Seyrekzâde Emrullah Mehmed Efendi, 1008 Şâbanındaki Berat gecesinde/1600'de vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1168-1173
204

vefat · tarihî olay · yüksek

Bâkî’nin vefatı

Bâkî, 23 Ramazan 1008/7 Nisan 1600’de İstanbul’da vefat etti.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1173-1189; Mehmed Çavuşoğlu, “Bâkî”, TDV İslâm Ansiklopedisi
205

Tarihî durak · institutional_transition · yüksek

Seyyid Seyfullah Nizamoğlu'nun vefatı

Sinâniyye silsilesini ve kavram dilini Türkçe şiirde taşıyan şeyhin vefatı.

Kaynak notu: TEZLER Halvetiyye OCR paketi
206

event · Tarihî etki · yüksek

Ömer Fuâdî'nin merkez dergâh dönemi

Ömer Fuâdî'nin uzun şeyhlik dönemi, menâkıbnâme, türbe ve adab metinleriyle Şâbâniyye hafızasını güçlendirdi.

Kaynak notu: Mustafa Tatcı, Hazret-i Pîr Şeyh Şâbân-ı Velî ve Şâbâniyye. İhtilaflı tarihler açıklama içinde korunmuştur.
207

İrşad ve post tarihi · post devri · yüksek

Hâce Fazlullah'ın Emir Buhârî Zâviyesi postuna geçişi

Hâce Fazlullah, amcazadesi Ziyâeddin Ahmed Efendi'nin ardından 1016/1607-08'de Emir Buhârî Zâviyesi postuna geçti.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 1, s. 324
208

Tarihî durak · institutional_development · yaklaşık

Lemehât ile Yesevî tabakatının yazılması

Yeseviyye’nin kişi, metin ve coğrafya ağındaki belirleyici durak; tarihî kayıt ile gelenek içi nispet birlikte fakat ayrı kesinlik derecelerinde okunur.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi Yeseviyye ve ilgili kişi/eser maddeleri; tarikat.org kaynak havuzuyla karşılaştırıldı.
209

Kurumsallaştırıcı pîr · Tarihî etki · yüksek

Aziz Mahmud Hüdâyî ve Celvetiyye'nin kurumsallaşması

Aziz Mahmud Hüdâyî'nin Üsküdar merkezli irşadı, eserleri ve halife ağı Celvetiyye'yi Osmanlı coğrafyasında tanınan kurumsal bir yol hâline getirdi. Menkıbevî anlatılar tarihî biyografiden ayrı değerlendirilir.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
210

İlim ve vakıf tarihi · ilim · orta

Muâmeleci Mustafa Efendi'nin Fâtih ders halkası

Muâmeleci Mustafa Efendi, Fâtih Camii'nde yaklaşık altmış beş yıl süren ders halkası kurdu; talebelere ödemeler ayırdı, dokuz tefsir ve otuz üç Tarîkat-ı Muhammediyye hatmi gerçekleştirdi. Başlangıç yılı kaynakta verilmediği için yaklaşık gösterilir.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 1991-1992, Muâmeleci Şeyhi Mustafa Efendi tercemesi
211

Vefat ve post tarihi · tarihî olay · yüksek

Kadı Mehmed Efendi'nin vefatı

Cemâziyelevvel 1040'ta Bursa Zeyniyye Zâviyesi'ne defnedildi; postu oğlu Kemâleddin Efendi devraldı.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 1, s. 319-320
212

Pîr-i sânî · Mânevî silsile · yüksek

İsmâil Rûmî ve Osmanlı Kadirî ağının genişlemesi

İsmâil Rûmî, İstanbul'daki Kadirîhâne ve geniş halife ağı sebebiyle Osmanlı Kadirî geleneğinde pîr-i sânî diye anılır. Bu niteleme bütün Kadiriyye tarihi için evrensel bir sıra iddiası değildir.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
213

Vefat ve post tarihi · tarihî olay · yüksek

Şeyh Ali en-Nakşbendî'nin vefatı

1040/1630-31 yılında vefat ederek Bursa Pınarbaşı Mezarlığı'na defnedildi. Milâdî yıl yaklaşık gösterilir.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 1, s. 319-320
214

Vefat ve post tarihi · tarihî olay · yüksek

Şeyh Mehmed el-Halvetî'nin vefatı

1040/1630-31 civarında Bursa Filboz Zâviyesi'ne defnedildi; postu oğlu Nasuh Efendi devraldı.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 1, s. 319-320
215

vakıf ve kurum · tarihî olay · yüksek

Üsküp'teki Dülgerzâde aile vakfının yeniden düzenlenmesi

Nev‘îzâde Atâyî, Üsküp kadılığı sırasında Dülgerzâde ailesine ait vakfın hesaplarını inceleyerek dağıtım ve su yolu işlerini yeniden düzenledi.

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 511-518
216

Vefat ve post tarihi · tarihî olay · yüksek

Şeyh Süleyman el-Kādirî'nin vefatı

Receb 1043/Ocak 1634 civarında vefat ederek Bursa Pınarbaşı Mezarlığı'na defnedildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 1, s. 319-320
217

Tarihî durak · institutional_transition · yüksek

Ömer Fuâdî'nin vefatı

Şâbânî menâkıbnâme, türbe ve post hafızasının başlıca müellifinin vefatı.

Kaynak notu: TEZLER Halvetiyye OCR paketi
218

Vefat ve post tarihi · tarihî olay · yüksek

Taşkentli Hâce Fazlullah'ın vefatı

Hâce Fazlullah Zilkade 1046/Mart-Nisan 1637'de vefat etti; Baba Haydar Nakşibendî Zâviyesi sahasına defnedildi ve postu oğlu Seyyid Abdullah Efendi'ye geçti.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 1, s. 324
219

Devlet–tekke ilişkisi · tarihî olay · yüksek

Ebû Bekir Çelebi'nin Konya postundan alınması

IV. Murad'ın Bağdat seferi sırasında Konya'da yapılan şikâyet üzerine İstanbul'a gönderildi; yerine Ârif Çelebi tayin edildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 1, s. 325-326
220

Vefat ve post tarihi · tarihî olay · yüksek

Mevlânâzâde Ebû Bekir Çelebi'nin vefatı

Rebîülevvel 1048'de İstanbul'da vefat ederek Yenikapı Mevlevîhânesi'nde Toğânî Hüseyin Dede'nin yanına defnedildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 1, s. 325-326
221

Devlet–tekke ve hayrat ilişkisi · devlet–tekke ilişkisi · orta

IV. Murad devrinde Bağdat türbelerinin onarımı

Bağdat'ın yeniden Osmanlı hâkimiyetine girmesinin ardından Abdülkādir-i Geylânî ve İmâm-ı Âzam makamlarındaki tahribat giderildi; çalışma Şeyhülislâm Yahyâ Efendi'nin nezaretinde yürütüldü.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 1, s. 347-348
222

Vefat ve post tarihi · tarihî olay · yüksek

Eskici Hasan Dede'nin vefatı

Şevval 1048'de vefat ederek Fâtih Camii gerisindeki hücresinin yakınına defnedildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 1, s. 325-326
223

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Abdullah Bosnevi'nin Konya'da vefatı

Şârih-i Fusûs Abdullah Bosnevi Konya'da vefat etti ve Konevî yakınında defnedildi.

Kaynak notu: Genel tasavvuf/kavram OCR paketi; biyografi ve monografi karşılaştırması
224

Saray, şehir ve merasim tarihi · historical_context · yüksek

IV. Mehmed'in cülûsu ve Eyüp'te kılıç kuşanması

IV. Mehmed yedi yaşında tahta çıktı. Uşşâkīzâde, cülûsun ardından deniz yoluyla Eyüp Sultan'a gidildiğini, ziyaret ve kılıç kuşanma merasiminden sonra padişahın şehir içinden saraya döndüğünü kaydeder. Bu durak, hükümdarlık meşruiyeti ile Ebû Eyyûb el-Ensârî çevresindeki şehir hafızasının kesişimini gösterir.

Kaynak notu: Uşşâkīzâde İbrahim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 860-921; TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘Turhan Sultan’, ‘Düğün’, ‘Köprülü Kütüphanesi’ ve ‘Köprülü Külliyesi’ maddeleri
225

Vefat ve post tarihi · tarihî olay · yüksek

Azîzzâde Şeyh Mehmed'in vefatı

Şâban 1059'da atından düşerek vefat etti; Emîr Sultan Türbesi sahasına defnedildi ve postu oğlu Mustafa'ya geçti.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 2, s. 1325-1341
226

Vefat ve post tarihi · tarihî olay · yüksek

Şeyh Mustafa en-Nakşbendî'nin vefatı

13 Zilkade 1059'da vefat ederek babasının yanına defnedildi; postu oğlu İbrahim'e geçti.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 2, s. 1325-1341
227

Vefat ve post tarihi · tarihî olay · yüksek

Şeyh İbrahim en-Nakşbendî'nin vefatı

1060/1650 içinde Bursa'da vefat ederek Pınarbaşı Mezarlığı'na defnedildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 2, s. 1325-1341
228

Vefat ve post tarihi · tarihî olay · yüksek

Şeyh Mehmed Eşrefî'nin vefatı

1060/1650 civarında Bursa Eşrefiyye Zâviyesi yakınındaki türbeye defnedildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 2, s. 1325-1341
229

Vefat ve post tarihi · tarihî olay · yüksek

Karabaş Şeyh Mehmed'in vefatı

Rebîülevvel 1060'ta vefat ederek Emîr Sultan haziresine defnedildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 2, s. 1325-1341
230

Vaaz ve irşad tarihi · irşad · yüksek

Ümîdî Ahmed Efendi'nin Şehzade Camii vaizliği

Celvetî Ümîdî Şeyh Ahmed Efendi, 1061/1651'de Velî Efendi'nin ardından Şehzade Sultan Mehmed Camii vaizliğine geçti; hadis ve tefsir derslerini ölümüne kadar sürdürdü.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 1990-1991, Şeyh İsmail Efendizâde Şeyh Ahmed Efendi (Ümîdî) tercemesi
231

Vefat ve post tarihi · tarihî olay · yüksek

Seyyid Süleyman el-Halvetî'nin vefatı

27 Cemâziyelevvel 1064'te vefat ederek Ahmed Paşa-yı Fenârî Zâviyesi'nde mürşidinin yanına defnedildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 2, s. 1325-1341
232

Vefat ve kurum tarihi · tarihî olay · yüksek

İzmirli Mu‘îd Efendi'nin vefatı

8 Receb 1066'da vefat ederek Bursa Emîr Sultan yolu üzerindeki servi gölgesine defnedildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 2, s. 1344-1355
233

Vefat ve kurum tarihi · tarihî olay · yüksek

Nâcî Şeyh Hüseyin'in vefatı

Cemâziyelâhir 1067'de vefat ederek Bursa Pınarbaşı Kabristanı'na defnedildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 2, s. 1344-1355
234

Vefat ve kurum tarihi · tarihî olay · yüksek

Seyyid Kemâleddin Efendi'nin vefatı

1067'de vefat ederek Bursa Emîr Sultan çevresine defnedildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 2, s. 1344-1355
235

Vefat ve kurum tarihi · tarihî olay · yüksek

Zihnî Sâlih Dede'nin vefatı

14 Şevval 1073'te vefat etti; Bursa Mevlevîhânesi postu oğlu Mehmed Dede'ye geçti.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 2, s. 1344-1355
236

Din, siyaset ve kurum tarihi · historical_context · yüksek

Vânî Mehmed'in saray hocalığına yükselişi

Yenicami kürsü vaizliği, hâce-i sultânîlik ve Şehzade Mustafa hocalığı Vânî Mehmed'i IV. Mehmed devrinin en etkili dinî şahsiyetlerinden biri yaptı.

Kaynak notu: Uşşâkīzâde İbrahim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 850-858; Erdoğan Pazarbaşı, ‘Mehmed Efendi, Vanî’, TDV İslâm Ansiklopedisi
237

Cami, vakıf ve şehir tarihi · historical_context · yüksek

Turhan Sultan'ın Yenicami Külliyesi'ni açması

Safiye Sultan devrinde yarım kalan Yenicami, Turhan Sultan tarafından tamamlatıldı. 20 Rebîülâhir 1076/30 Ekim 1665 Cuma günü Turhan Sultan, hânedan ve IV. Mehmed'in katıldığı merasimle açıldı. Külliye cami, hünkâr kasrı, dârülkurrâ, sıbyan mektebi, sebil, çeşme, türbe ve Mısır Çarşısı'nı bir araya getirdi.

Kaynak notu: Uşşâkīzâde İbrahim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 860-921; TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘Turhan Sultan’, ‘Düğün’, ‘Köprülü Kütüphanesi’ ve ‘Köprülü Külliyesi’ maddeleri
238

Fetih, cami ve vakıf tarihi · historical_context · yüksek

Kandiye fethinden sonra cami ve vakıf ağının kurulması

Kandiye'nin tesliminden sonra şehirdeki bazı yapılar camiye çevrildi veya yeni camiler kuruldu. Turhan Sultan adına Saint Salvador Manastırı camiye dönüştürüldü; Uşşâkīzâde Fâzıl Ahmed Paşa'nın da Kandiye'de bir cami kurduğunu ve görevlilerine vakıf düzeni tahsis ettiğini bildirir. Fetih kaydı böylece yalnız askerî olay değil, yeni kurum ve ibadet mekânı ağı olarak işlendi.

Kaynak notu: Uşşâkīzâde İbrahim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 860-921; TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘Turhan Sultan’, ‘Düğün’, ‘Köprülü Kütüphanesi’ ve ‘Köprülü Külliyesi’ maddeleri
239

event · Tarihî etki · yüksek

Karabaş-ı Velî'nin İstanbul'a gelişi

Karabaş-ı Velî'nin Üsküdar'da irşada başlaması Şâbâniyye'nin İstanbul ve daha geniş coğrafyadaki yayılışında dönüm noktası oldu.

Kaynak notu: Mustafa Tatcı, Hazret-i Pîr Şeyh Şâbân-ı Velî ve Şâbâniyye. İhtilaflı tarihler açıklama içinde korunmuştur.
240

İlim ve edebiyat tarihi · vefat · yüksek

Seyyid Mesud Efendi'nin vefatı

Hekimbaşızâde Seyyid Mesud Efendi Şaban 1083'te vefat etti.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 395-396; İsmail Hakkı Aksoyak, “Seyyid Mesud Efendi”, TEİS; Abdülkadir Özcan, Osmanlı hekimbaşıları araştırması
241

İlim ve eğitim tarihi · kurum · yüksek

Beñli Mustafa Efendi'nin dârülhadis tedrisi

Ders-i Âm Beñli Mustafa Efendi, 1086/1675-76'da İzzetî Şeyh Mehmed Efendi'nin dârülhadisine muhaddis tayin edildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2087-2088, Ders-i Âm Beñli Mustafa Efendi tercemesi
242

İlim, merasim ve kamusal din tarihi · historical_context · yüksek

1675 Edirne sûrunda ilim, kıraat ve mevlid meclisleri

Şehzade Mustafa ve Ahmed'in sünneti ile Hatice Sultan'ın evliliği için düzenlenen Edirne şenliklerinde ulemâ, müderrisler, şeyhler, hatipler, imamlar ve seyyidler ayrı günlerde ağırlandı. Beyzâvî tefsiri üzerinden ilmî müzakere yapıldı; kıraat ve tecvid ehline hitap edildi; Selimiye'de mevlid okundu, şehir yoksulları ve çocukları için yemek ve sünnet hizmeti düzenlendi. Olay, saray merasimiyle kamusal din ve iaşe düzeninin aynı sahada buluşmasını gösterir.

Kaynak notu: Uşşâkīzâde İbrahim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 860-921; TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘Turhan Sultan’, ‘Düğün’, ‘Köprülü Kütüphanesi’ ve ‘Köprülü Külliyesi’ maddeleri
243

Kütüphane, vakıf ve ilim tarihi · historical_context · yüksek

Köprülü Kütüphanesi'nin müstakil vakıf kütüphanesi olarak kurulması

Köprülü Mehmed Paşa'nın başlattığı külliye, Fâzıl Ahmed Paşa'nın yaptırdığı müstakil kütüphane binası ve aile koleksiyonuyla genişledi. Fâzıl Ahmed'in 1676'daki vefatından sonra Fâzıl Mustafa Paşa'nın 1089/1678 vakfiyesiyle kütüphane resmen kuruldu. Uşşâkīzâde'nin Fâzıl Ahmed'in kitap, ders ve görevli vakfına ilişkin kaydı bu kurumsal tarihle uzlaştırıldı.

Kaynak notu: Uşşâkīzâde İbrahim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 860-921; TDV İslâm Ansiklopedisi, ‘Turhan Sultan’, ‘Düğün’, ‘Köprülü Kütüphanesi’ ve ‘Köprülü Külliyesi’ maddeleri
244

İrşad ve tekke tarihi · kurumsallaşma · yüksek

Selâmî Ali Efendi'nin Üsküdar âsitânesine tayini

Selâmî Ali Efendi, Receb 1090/Ağustos-Eylül 1679'da Üsküdar'daki Celvetî merkezinin meşihatına getirildi; bir azil döneminden sonra padişah fermanıyla yeniden aynı göreve tayin edildi.

Kaynak notu: Uşşâkîzâde İbrâhim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, Selâmî Ali Efendi tercemesi; Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, Selâmî Ali Efendi tercemesi
245

Din, siyaset ve kurum tarihi · historical_context · yüksek

Viyana seferinden sonra Vânî Mehmed'in Kestel'e gönderilmesi

Ordu vâizi olarak katıldığı Viyana seferinin bozgunla sonuçlanmasının ardından görevlerinden uzaklaştırıldı ve Kestel'e gönderildi; Uşşâkīzâde ile sonraki tarih kaynaklarının anlatım farkı kaydedildi.

Kaynak notu: Uşşâkīzâde İbrahim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 850-858; Erdoğan Pazarbaşı, ‘Mehmed Efendi, Vanî’, TDV İslâm Ansiklopedisi
247

biyografi · Tarihî etki · yüksek

Receb Enis Dede Edirne Murâdiye Mevlevîhânesi şeyhliğini üstlendi; kaynaklardaki yakın tarih farkları korunur

Receb Enis Dede Edirne Murâdiye Mevlevîhânesi şeyhliğini üstlendi; kaynaklardaki yakın tarih farkları korunur.

Kaynak notu: Divan-edebiyat tezleri paketi
248

İrşad ve tekke tarihi · irşad · orta

Cism-i Latîf İsmail Efendi'nin Aksaray Tekkesi postu

Erdebîlizâde Ahmed Efendi'ye intisap edip Hacı Evhad Şeyhi Seyyid Hüseyin'den hilâfet alan Cism-i Latîf İsmail Efendi, Oğlan Şeyhi İbrahim Efendi'nin ardından Aksaray Tekkesi postuna geçti. Kaynak kesin tayin yılı vermediği için tarih yaklaşık gösterilir.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 1988, Cism-i Latîf Şeyh İsmail Efendi tercemesi
249

İlim ve kurum tarihi · kurum · yüksek

Ebü’l-İs‘ad Ahmed'in Galata Sarayı Râbia Medresesi'ne tayini

Tabib Ebü’l-İs‘ad Ahmed Efendi, 1098 Recebinde Galata Sarayı'nda yeni kurulan Râbia Medresesi'nin ilk müderrisi oldu.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2056-2057, Tabib Ebü’l-İs‘ad Ahmed Efendi tercemesi
250

event · Tarihî etki · yüksek

Nasûhî Dergâhı'nın açılması

Mehmed Nasûhî'nin Üsküdar Doğancılar'da açtığı dergâh önemli bir Şâbânî kültür merkezi hâline geldi.

Kaynak notu: Mustafa Tatcı, Hazret-i Pîr Şeyh Şâbân-ı Velî ve Şâbâniyye. İhtilaflı tarihler açıklama içinde korunmuştur.
251

İlim ve vaaz tarihi · ilim · yüksek

Bolbolcızâde Abdülkerim'in Ayasofya'daki tefsir hatmi

Beyazıt vaizi Bolbolcızâde Abdülkerim Fethî, 1099/1687-88'de tefsir hatmini Ayasofya'da tamamladı. Uşşâkîzâde, Sultan IV. Mehmed'in de meclise katıldığını bildirir.

Kaynak notu: Uşşâkîzâde İbrâhim Hasîb, Zeyl-i Şakā’ik, s. 1002-1003; Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 1988-1990
252

İlim ve nesep kurumu tarihi · kurum · yüksek

Nefeszâde Abdurrahman Efendi'nin nakîbüleşraflığı

Süleymaniye Dârülhadisi müderrisi Nefeszâde Seyyid Abdurrahman Vâlî Efendi 1099/1688'de nakîbüleşraf tayin edildi ve 1101/1690'a kadar görev yaptı.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2060-2063, Nefeszâde Seyyid Abdurrahman Efendi (Vâlî) tercemesi
253

Sürgün ve devlet–tekke ilişkisi · tarihî etki · yüksek

Atbâzârî Osman Fazlı Efendi'nin Kıbrıs'a sürgünü

Atbâzârî Osman Fazlı Efendi, II. Süleyman'ın cülûsu sonrasındaki siyasî ortamda devlet işlerine müdahale ettiği suçlamasıyla Kıbrıs'a sürüldü; 1691'de Mağusa'da vefat etti.

Kaynak notu: Uşşâkîzâde İbrâhim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 993-995; Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 1976-1977
254

İrşad ve tekke tarihi · irşad · orta

Mehmed Sükûnî'nin Kasım Subaşı Zâviyesi şeyhliği

Niyâzî-i Mısrî'nin terbiyesini tamamlayıp Gelibolu'da hizmet eden Mehmed Sükûnî, Bursa'ya dönüşünde Ali Paşa Camii yakınındaki Kasım Subaşı Zâviyesi postuna geçti. Kesin tayin yılı kaynakta verilmediği için 1690 yaklaşık tarih olarak kullanılır.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 1980-1981, Mehmed Sükûnî tercemesi
255

Tıp ve kurum tarihi · kurum · orta

Tabib Seyyid Abdullah'ın Fâtih Dârüşşifası başhekimliği

Tabib Seyyid Abdullah Efendi ömrünün son döneminde Fâtih Sultan Mehmed Dârüşşifası'nda reisü'l-etıbbâ olarak görev yaptı. Başlangıç yılı kaynakta kesin değildir.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2095-2096, Tabib Seyyid Abdullah Efendi tercemesi
256

Tıp ve kurum tarihi · kurum · orta

Şehlâ Ahmed'in Haseki ve Süleymaniye başhekimliği

Şehlâ Ahmed Efendi önce Haseki Sultan, ardından Süleymaniye Dârüşşifası'nda reisü’l-etıbbâ olarak görev yaptı. Başlangıç yılları kaynakta kesin değildir.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2616-2617, Tabib Şehlâ Ahmed Efendi tercemesi
257

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Abdülhay Celvetî'nin Hüdâyî Âsitânesi postuna geçişi

Abdülhay Celvetî'nin Hüdâyî Âsitânesi postuna geçişi

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2711-2715
258

İrşad ve post tarihi · kurumsallaşma · yüksek

Esircizâde Hüseyin Efendi'nin Mehmed Ağa Zâviyesi postuna geçişi

Abdülahad Nûrî'nin halifesi Esircizâde Hüseyin Efendi, yaklaşık kırk yıllık tekke hizmetinin ardından 1102/1690-91'de Mehmed Ağa Zâviyesi postuna geçti.

Kaynak notu: Uşşâkîzâde İbrâhim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 1000; Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, Esircizâde Şeyh Hüseyin tercemesi
259

Vaaz ve irşad tarihi · kurumsallaşma · yüksek

Hacı Evhad Şeyhi Seyyid Hüseyin'in Süleymaniye vaizliği

Yedikule Hacı Evhad Zâviyesi şeyhliğinden Fatih ve Beyazıt camileri vaizliğine yükselen Seyyid Hüseyin Efendi, Receb 1103/Mart-Nisan 1692'de Süleymaniye Camii vaizliğine getirildi.

Kaynak notu: Uşşâkîzâde İbrâhim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 999-1000; Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, Hacı Evhad Şeyhi Seyyid Hüseyin Efendi tercemesi
260

Kol kurucusu · branch_of · yüksek

Niyâzî-i Mısrî ve Mısriyye kolu

Niyâzî-i Mısrî'nin şiiri, irşadı ve sürgünlerle örülü hayatı Halvetî-Mısrî geleneğini Anadolu ve Balkanlarda etkili bir kola dönüştürdü.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
261

İlim ve kurum tarihi · kurum · yüksek

Çeşmîzâde Hasan'ın Kalenderhâne Medresesi'ne tayini

Çeşmîzâde Tâbi‘i Hasan Efendi, 1106 Muharreminde Kalenderhâne Medresesi'ne tayin edildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2056-2057, Çeşmîzâde Tâbi‘i Hasan Efendi tercemesi
262

İlim ve kurum tarihi · kurum · yüksek

Trabzonî Osman'ın Şahkulu Medresesi'ne tayini

Kaynakta Trabzonlu oluşuyla bağlantılı ayırt edici ad olarak kullanılır.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2055-2059
263

İlim ve kurum tarihi · kurum · yüksek

Tavîl Mustafa'nın ikinci Sofya kadılığı

Biyografisi Osmanlı ilmiye dolaşımının Bosna, İstanbul ve Balkan şehirleri arasındaki yönünü gösterir.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2055-2059
264

İlim ve kurum tarihi · kurum · yüksek

Celeb Hüseyin'in Üsküdar Mihrimah Medresesi'ne tayini

Saray eğitim ve hizmet düzeninden medrese öğretimine geçen bir kariyer örneğidir.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2055-2059
265

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Nâyî Osman Dede’nin Galata Mevlevîhânesi postuna geçişi

Gavsî Ahmed Dede’nin ardından Nâyî Osman Dede Galata postuna geçti; ney, Mesnevî tedrisi ve irşadı otuz üç yıl birlikte yürüttü.

Kaynak notu: Mevleviyye OCR kaynak paketi; ilgili tez ve kişi monografileri karşılaştırıldı.
266

Biyografi ve eser tarihi · tarihî etki · yüksek

Mehmed Rezmî'nin divanını tertibi

Mehmed Rezmî'nin divanını tertibi

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3413-3424; TDV İslâm Ansiklopedisi ve TEİS karşılaştırması
267

Bilim, Mevlevîlik ve biyografi tarihi · tarihî etki · yüksek

Müneccimbaşı Ahmed Dede'nin Mekke'de vefatı

Müneccimbaşı, tarihçi ve Mevlevî şeyhi Ahmed Dede Mekke'de vefat etti.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2229-2231
269

Hanedan, ziyaret ve merasim tarihi · historical_context · yüksek

III. Ahmed’in Eyüp’te kılıç kuşanması

III. Ahmed, Edirne’deki cülûsunun ardından İstanbul’a gelirken Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin türbesini ziyaret etti; burada kılıç kuşandı, yoksullara ihsanda bulundu ve Edirnekapı üzerinden şehre girdi. Kayıt, Osmanlı cülûs merasiminin ziyaret mekânı ve hanedan meşruiyetiyle kurduğu bağı gösterir.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3295.
270

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Bostan Efendi'nin Kıbrıs sürgünü

Bostan Efendi'nin Kıbrıs sürgünü

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2711-2715
271

İlim, tıp ve kurum tarihi · kurum · yüksek

Ahmed Şaban Şifâî'nin Diyarbakır kadılığı

Ahmed Şaban Şifâî Efendi 1115 Cemâziyelâhirinde Diyarbakır kadılığına tayin edildi; 1116 Rebîülevvelinde görevden ayrıldı.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2366-2367, Tabib Şaban Efendi (Şifâî) tercemesi
272

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Seyyid Mustafa en-Nakşbendî'nin vefatı

Seyyid Mustafa en-Nakşbendî'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2711-2715
273

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Seyyid Mehmed Konevî'nin Enarlı Zâviyesi

Seyyid Mehmed Konevî'nin Enarlı Zâviyesi

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2715-2721
274

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Sakızlı Şeyh İlyas'ın vefatı

Sakızlı Şeyh İlyas'ın vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2711-2715
275

Tıp ve ilmiye tarihi · tarihî etki · yüksek

Mehmed Efendi'nin hekimbaşılığa tayini

Saray hekimlerinden Mehmed Efendi, Nuh Efendi'nin vefatının ardından reîsü'l-etıbbâlığa getirildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3043-3045
276

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Sadrî Seyyid Mehmed'in vefatı

Sadrî Seyyid Mehmed'in vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2715-2721
277

Vakıf ve kurum tarihi · historical_context · yüksek

Çorlulu Ali Paşa külliyesinin tamamlanması

Çorlulu Ali Paşa’nın Parmakkapı yakınındaki cami, dârülhadis, hankah ve imareti 4 Muharrem 1121’de tamamlandı. Aynı yapı topluluğunda ibadet, hadis öğretimi, tasavvufî konaklama ve iaşe hizmetinin buluşması, erken XVIII. yüzyıl vakıf düzeninin çok işlevli yapısını gösterir. Kaynak belirli bir tarikat aidiyeti vermediği için olay herhangi bir yola bağlanmamıştır.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3304-3305.
279

Saray ve ilmiye tarihi · tarihî etki · yüksek

Arabzâde Mehmed Efendi'nin saray imamlığı

Sultan Bayezid Camii imamı Arabzâde Mehmed Efendi, imâm-ı sultânî tayin edildi; daha sonra Şehzade Süleyman'ın hocalığını da üstlendi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3039-3040
280

Hanedan vakfı ve cami tarihi · historical_context · yüksek

Üsküdar Vâlide Sultan Camii’nin açılışı

Vâlide Sultan’ın Üsküdar’da yaptırdığı yeni caminin tamamlanması üzerine III. Ahmed, vezirler ve ulema ile birlikte burada cuma namazı kıldı; Ayasofya vaizi vaaz ve dua etti. Kayıt, hanedan vakfı, şehir coğrafyası ve dinî merasimin aynı açılışta nasıl birleştiğini gösterir.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3311.
283

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Abdüsselâm eş-Şeybânî'nin İstanbul Sa‘dî Âsitânesi'ne tayini

Abdüsselâm eş-Şeybânî'nin İstanbul Sa‘dî Âsitânesi'ne tayini

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Sa‘diyye, Sa‘deddin el-Cebâvî ve Hasîrîzâde Elif Efendi maddeleri; Reşat Öngören, Tasavvuf; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ I
285

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Peçevîzâde Ahmed Dede'nin Yenikapı postuna geçişi

Peçevîzâde Ahmed Dede'nin Yenikapı postuna geçişi

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3280-3281, 3289-3290; Bafralı Seyyid Osman için s. 3292
286

Biyografi ve eser tarihi · tarihî etki · yüksek

Nazmîzâde Murtazâ'nın Gülşen-i Hulefâ'yı tamamlaması

Nazmîzâde Murtazâ'nın Gülşen-i Hulefâ'yı tamamlaması

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3407-3433; TDV İslâm Ansiklopedisi ve TEİS karşılaştırması
287

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Bafralı Seyyid Osman'ın Hüdâyî Âsitânesi postu

Bafralı Seyyid Osman'ın Hüdâyî Âsitânesi postu

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3281-3293
288

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Seyyid Abdülkebîr'in Emir Buhârî postu

Seyyid Abdülkebîr'in Emir Buhârî postu

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3275-3281
289

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Sâlih Dede'nin Bursa Mevlevîhânesi postu

Sâlih Dede'nin Bursa Mevlevîhânesi postu

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3275-3281
290

Biyografi ve ilmiye tarihi · tarihî etki · yüksek

Nefeszâde Mehmed Aziz'in İzmir'de vefatı

Medine kadılığından sonra İzmir kadılığına tayin edilen Nefeszâde Mehmed Aziz, 1131 Ramazanında İzmir'de vefat etti.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 2928-2933
291

Biyografi ve ilmiye tarihi · tarihî etki · yüksek

Maâlîzâde Seyyid İbrâhim Efendi'nin vefatı

Maâlîzâde Seyyid İbrâhim Efendi'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 2927-2928
292

Biyografi ve ilmiye tarihi · tarihî etki · yüksek

Tatar Abdullahzâde Yahyâ Efendi'nin vefatı

Tatar Abdullahzâde Yahyâ Efendi'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 2918-2921
293

Kütüphane, eğitim ve merasim tarihi · historical_context · yüksek

Enderun-ı Hümâyun kitabhanesinin açılışı

10 Muharrem 1132’de Enderun-ı Hümâyun’da yapımı tamamlanan kitabhanede bir meclis kuruldu; Selim Efendi müderris tayin edilerek ilk derse başlandı ve selâtin camilerinin şeyhleri sırayla dua etti. Böylece kitap, ders ve dinî merasim saray içindeki yeni bir ilim mekânında birleşti.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3349.
294

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Abdurrahman Refî‘â Efendi'nin vefatı

Abdurrahman Refî‘â Efendi'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3275-3281
295

Tekke, toplum ve saray merasimi · historical_context · yüksek

1720 sûr-ı hümâyununda tekke şeyhleri ve sûfîler

Okmeydanı’ndaki 1720 sûr-ı hümâyununda ulema, seyyidler, imam ve hatipler, askerî ocaklar, esnaf ve şehir halkı farklı günlerde ağırlandı. İstanbul, Eyüp, Üsküdar ve Galata’daki tekke şeyhleri de sûfîleriyle birlikte ayrıca ziyafete davet edildi. Bu kayıt, tekkelerin saray merasimindeki görünürlüğünü gösterir; davet sırası manevî üstünlük veya tarikatlar arası hiyerarşi olarak yorumlanmamıştır.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3350-3351.
297

Kol kurucusu · branch_of · yüksek

Nûreddin Cerrâhî ve Cerrâhiyye'nin teşekkülü

Nûreddin Cerrâhî'nin Karagümrük merkezli irşadı, Halvetiyye'nin ortak silsile ve erkân mirası üzerinde Cerrâhiyye kolunu meydana getirdi. Kendisinden önceki ortak silsile Halvetî ana gövdesiyle birlikte gösterilir.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
298

Biyografi ve eser tarihi · tarihî etki · yüksek

Dürrî Ahmed Efendi'nin İran sefâreti

Dürrî Ahmed Efendi'nin İran sefâreti

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3413-3424; TDV İslâm Ansiklopedisi ve TEİS karşılaştırması
299

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Şeyh Ali el-Mansûrî'nin vefatı

Şeyh Ali el-Mansûrî'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3275-3281
300

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Zâkirzâde Abdülvehhâb Efendi'nin vefatı

Zâkirzâde Abdülvehhâb Efendi'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3275-3281
301

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Şeyh Ali el-Mansûrî'nin vefatı

Şeyh Ali el-Mansûrî'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3280-3281, 3289-3290; Bafralı Seyyid Osman için s. 3292
302

İlmiye ve kültür tarihi · tarihî etki · yüksek

Şeyhülislâm Mirza Mustafa Efendi'nin vefatı

Üç kez Rumeli kazaskerliği ve bir dönem şeyhülislâmlık yapan Mirza Mustafa Efendi vefat etti.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-fuzalâ, c. IV, s. 3009-3015
303

Biyografi ve eser tarihi · tarihî etki · yüksek

Câbîzâde Halil Fâiz Efendi'nin vefatı

Câbîzâde Halil Fâiz Efendi'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3407-3433; TDV İslâm Ansiklopedisi ve TEİS karşılaştırması
304

Biyografi ve eser tarihi · tarihî etki · yüksek

İsmail Belîğ'in Güldeste-i Riyâz-ı İrfân'ı

İsmail Belîğ'in Güldeste-i Riyâz-ı İrfân'ı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3407-3433; TDV İslâm Ansiklopedisi ve TEİS karşılaştırması
305

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Kurrâ Mehmed Efendi'nin vefatı

Kurrâ Mehmed Efendi'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3281-3293
306

Bilim ve biyografi tarihi · tarihî etki · yüksek

Müneccimbaşı Mustafa Efendi'nin vefatı

Reîsülmüneccimîn Mustafa Efendi İstanbul'da vefat ederek Edirnekapı dışına defnedildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3004-3005
307

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Fâzıl Şeyh Süleyman Efendi'nin vefatı

Fâzıl Şeyh Süleyman Efendi'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3281-3293
308

İlmiye ve kültür tarihi · tarihî etki · yüksek

Refdî Mehmed Efendi'nin vefatı

Dîvân sahibi kadı ve şair Refdî Mehmed Efendi vefat ederek Eyüp Sultan civarına defnedildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-fuzalâ, c. IV, s. 2988-2992
309

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Seyyid Halil Dede'nin Kasımpaşa postu

Seyyid Halil Dede'nin Kasımpaşa postu

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3281-3293
310

Biyografi ve kurum tarihi · tarihî etki · yüksek

Ömer Dede'nin Halep'te vefatı

Ömer Dede'nin Halep'te vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3281-3293
311

İlmiye ve tıp tarihi · tarihî etki · yüksek

Reîsületıbbâ Ömer Efendi'nin Rumeli kazaskerliği

Hekimbaşı Ömer Efendi, 1135/1723'te Rumeli kazaskerliğine yükseldi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3052-3055
312

İlmiye ve edebiyat tarihi · tarihî etki · yüksek

Sâcidî Ali Efendi'nin vefatı

Fetva emini, kadı ve şair Sâcidî Ali Efendi, sadrazam sarayındaki bir ziyaret sırasında vefat etti.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3015-3019
313

Biyografi ve tıp tarihi · tarihî etki · yüksek

Reîsületıbbâ Ömer Efendi'nin vefatı

Ömer Efendi, 1136 Cemâziyelâhirinde vefat ederek kendi medresesinin sahasına defnedildi.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3052-3055
314

Biyografi ve eser tarihi · tarihî etki · yüksek

İmam Halil Bezmî Efendi'nin vefatı

İmam Halil Bezmî Efendi'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3407-3433; TDV İslâm Ansiklopedisi ve TEİS karşılaştırması
315

Zenbûriyye tarihi · historical_context · yüksek

Muhammed Sâdık Erzincânî'nin doğumu

Erzincan'da doğdu; 1136 hicrî yılı milâdî 1723-24 aralığına karşılık gelir.

Kaynak notu: Şeyh Sâdık Efendi Tekkesi Arşivi · sadikefendi.org; arşiv belgeleri, aile notları, eser ve tekke envanteri; Sadık Yazar, ‘Mehmed Sâdık Erzincânî’, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2019; İskender Cüre, ‘Osmanlı’nın Nadir Tarikatlarından Zenbûriyye ve Şeyh Yahya Âgâh Efendi’nin Üç Eseri’, 2021; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, c. II. Kaynak ihtilafları metin içinde gösterilmiştir.
316

Edebiyat ve ilmiye tarihi · tarihî etki · yüksek

Hâcezâde Mahmud Vâkıf'ın vefatı

Bursalı müderris ve divan şairi Mahmud Vâkıf, Sultan Orhan Medresesi'ndeki görevi sırasında vefat etti.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3112-3115
317

Biyografi ve eser tarihi · tarihî etki · yüksek

Habeşîzâde Rahîmî'nin vefatı

Habeşîzâde Rahîmî'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3413-3424; TDV İslâm Ansiklopedisi ve TEİS karşılaştırması
318

Biyografi ve eser tarihi · tarihî etki · yüksek

Yahyâ Nazîm Çelebi'nin vefatı

Yahyâ Nazîm Çelebi'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3407-3433; TDV İslâm Ansiklopedisi ve TEİS karşılaştırması
319

Hanedan vakfı ve cami tarihi · historical_context · yüksek

Fatma Sultan Camii’nin açılışı

Fatma Sultan’ın, eski sadrazam İbrahim Paşa sarayı civarında yaptırdığı cami 10 Rebîülevvel 1140’ta tamamlandı ve aynı gün cuma namazıyla açıldı. Kaynak yapıyı bu konum tarifiyle kaydeder; aynı adla bilinen başka camilerle karışmaması için kesin mekân eşleştirmesi yapılmamıştır.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3363.
320

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Şah Kelîmullah'ın vefatı ve Nizâmiyye ihyasının devamı

Şah Kelîmullah'ın vefatı ve Nizâmiyye ihyasının devamı

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Çiştiyye, Çiştî, Kutbüddin Bahtiyâr, Nizâmeddin Evliyâ, Sâbiriyye ve Ecmîr maddeleri; Reşat Öngören, Tasavvuf
321

biyografi · Tarihî etki · yüksek

Receb Enis Dede Edirne’de vefat ederek Mevlevîhâne haziresine defnedildi

Receb Enis Dede Edirne’de vefat ederek Mevlevîhâne haziresine defnedildi.

Kaynak notu: Divan-edebiyat tezleri paketi
322

Yenileyici pîr · Mânevî silsile · yüksek

Hasan Sezâî ve Gülşenî-Sezâî irşad merkezi

Hasan Sezâî'nin Edirne merkezli irşadı ve eserleri, Gülşeniyye içinde Sezâiyye diye anılan güçlü bir devam halkası oluşturdu; pîr-i sânî nitelemesi kullanıldığı yerde gelenek içi unvan olarak açıklanır.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
323

Zenbûriyye tarihi · historical_context · yüksek

Süleyman Kürdî'ye intisap

Şam'da Nakşibendî-Müceddidî şeyhi Süleyman Kürdî'ye intisap ederek yaklaşık sekiz yıl yanında kaldı.

Kaynak notu: Şeyh Sâdık Efendi Tekkesi Arşivi · sadikefendi.org; arşiv belgeleri, aile notları, eser ve tekke envanteri; Sadık Yazar, ‘Mehmed Sâdık Erzincânî’, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2019; İskender Cüre, ‘Osmanlı’nın Nadir Tarikatlarından Zenbûriyye ve Şeyh Yahya Âgâh Efendi’nin Üç Eseri’, 2021; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, c. II. Kaynak ihtilafları metin içinde gösterilmiştir.
326

Tekke ve irşad tarihi · silsile · yüksek

Neccâr-zâde Mustafa Rızâ’nın vefatı ve Mehmed Sıddık’ın posta geçişi

Neccâr-zâde Mustafa Rızâ’nın vefatından sonra Beşiktaş’taki hankâhın meşihatı oğlu Mehmed Sıddık Efendi’ye verildi. Vefat gününe ilişkin kaynaklarda birkaç günlük fark vardır.

Kaynak notu: İzzî Tarihi, s. 182-185; Neccâr-zâde Mustafa Rıza Dîvânı incelemesi; Mesnevîhân Bir Müceddidiyye Şeyhi: Neccâr-zâde Mustafa Rıza
328

Hanedan, emanet ve kurum tarihi · historical_context · yüksek

Hırka-i Saâdet Odası tezyinatının yenilenmesi

Topkapı Sarayı’ndaki Hırka-i Saâdet Odası’nın duvar, kubbe, mahfaza ve gümüş aksamı yenilendi; kayıt Hırka-i Şerif Camii’ne ait değildir.

Kaynak notu: İzzî Tarihi
329

Tekke ve irşad tarihi · silsile · yüksek

Koca Nûreddin Efendi’nin vefatı ve Yusuf Kutbeddin’e post devri

Seyyid Nûreddin Efendi zikir meclisi sırasında vefat etti; Fatih Camii’ndeki cenazenin ardından Hacı Beşir Ağa’nın yaptırdığı türbeye defnedildi ve post oğlu Yusuf Kutbeddin’e geçti.

Kaynak notu: İzzî Tarihi, s. 377-383; Sefîne-i Evliyâ, Sünbüliyye bölümü; İstanbul Ziyaretgâhları veri kaydı
330

Vakıf ve tekke tarihi · Tarihî etki · yüksek

İzzî Süleyman Efendi’nin Şeyh Murad Tekkesi vakfı

İzzî, tekke, türbe ve medrese hizmetleri için İstanbul’daki taşınmaz gelirlerini vakfetti.

Kaynak notu: İzzî Tarihi
331

Hanedan, emanet ve kurum tarihi · historical_context · yüksek

Yeniçeri Ağalığında görev değişikliği

İzzî’nin ‘Ağa-yı dûdmân-ı Bektâşiyân’ başlığı altında verdiği değişiklik Yeniçeri Ocağı makamlarına aittir; Bektaşî dergâhı post değişikliği değildir.

Kaynak notu: İzzî Tarihi
332

İlim ve şehir tarihi · vefat · yüksek

Bıçakcılar İmamı Abdullah Efendi'nin vefatı

Abdullah Efendi 23 Muharrem 1161'de vefat etti; cenaze namazı Fâtih Camii'nde kılındı ve Aynalıkavak gerisindeki mezarlığa defnedildi.

Kaynak notu: İzzî Süleyman Efendi, İzzî Tarihi, s. 515-516; Halit Özkan, “Yûsufefendizâde”, TDV İslâm Ansiklopedisi; TEİS, “Bıçakçılar İmamı Hafîdi Seyyid Mehmed Efendi”
333

Tekke ve vakıf tarihi · kurumsallaşma · yüksek

Yusuf Efendi'nin Kasımpaşa Uşşâkî Âsitânesini ihyası

Tersane Emini ve Sadâret Kethüdâsı Yusuf Efendi, Kasımpaşa'daki Hüsâmeddin Uşşâkî Âsitânesini yeniden inşa ettirip su getirdi. İzzî bu imarı 1749'daki vefat kaydında onun kalıcı hayır eseri olarak gösterir.

Kaynak notu: İzzî Süleyman Efendi, İzzî Tarihi, s. 658-660; M. Baha Tanman, ‘Hüsâmeddin Uşşâkî Tekkesi’, TDV İslâm Ansiklopedisi; Uşşâkî âsitânesi monografileri
334

Hanedan, emanet ve kurum tarihi · historical_context · yüksek

Ağa Kapısı yangını ve yeniden inşası

Küçükpazar yangınında yanan Yeniçeri Ağa Kapısı devlet hazinesinden ayrılan ödenekle yeniden yaptırıldı; kitâbelerde ocak Hacı Bektaş Veli hâtırasıyla ilişkilendirildi.

Kaynak notu: İzzî Tarihi
335

Vakıf ve tekke tarihi · Tarihî etki · yüksek

İzzî Süleyman Efendi’nin vefatı ve Şeyh Murad Tekkesi’ne defni

Vak‘anüvis İzzî Süleyman Efendi vefat etti ve intisap ettiği çevrenin Eyüp Nişancılar’daki hazîresine defnedildi.

Kaynak notu: İzzî Tarihi
336

Zenbûriyye tarihi · historical_context · yüksek

Kādirî nispetinin eklenmesi

Erzurum'da Hacı Mahmûd b. Abdülgafûr/Şemsî Bitlisî'nin yanında eğitimine devam etti.

Kaynak notu: Şeyh Sâdık Efendi Tekkesi Arşivi · sadikefendi.org; arşiv belgeleri, aile notları, eser ve tekke envanteri; Sadık Yazar, ‘Mehmed Sâdık Erzincânî’, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2019; İskender Cüre, ‘Osmanlı’nın Nadir Tarikatlarından Zenbûriyye ve Şeyh Yahya Âgâh Efendi’nin Üç Eseri’, 2021; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, c. II. Kaynak ihtilafları metin içinde gösterilmiştir.
337

Zenbûriyye tarihi · historical_context · yüksek

Alaca Minare Tekkesi hizmeti

Üsküdar Hacı Dede/Alaca Minare Tekkesi'ndeki hizmet ve irşad dönemi başladı.

Kaynak notu: Şeyh Sâdık Efendi Tekkesi Arşivi · sadikefendi.org; arşiv belgeleri, aile notları, eser ve tekke envanteri; Sadık Yazar, ‘Mehmed Sâdık Erzincânî’, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2019; İskender Cüre, ‘Osmanlı’nın Nadir Tarikatlarından Zenbûriyye ve Şeyh Yahya Âgâh Efendi’nin Üç Eseri’, 2021; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, c. II. Kaynak ihtilafları metin içinde gösterilmiştir.
339

tarih · Tarihî etki · yüksek

III. Selim tahta çıktı; Nizâm-ı Cedîd ve kültür himayesi dönemi başladı

III. Selim tahta çıktı; Nizâm-ı Cedîd ve kültür himayesi dönemi başladı.

Kaynak notu: Sırkâtibi Ahmed Efendi Ruznâmesi ve III. Selim çalışması
341

tarih · Tarihî etki · yüksek

Şeyh Gâlib’in talebi üzerine Galata Mevlevîhânesinin yeniden bina ve ihyası emredildi

Şeyh Gâlib’in talebi üzerine Galata Mevlevîhânesinin yeniden bina ve ihyası emredildi.

Kaynak notu: Sırkâtibi Ahmed Efendi Ruznâmesi ve III. Selim çalışması
342

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Şeyh Gâlib’in Galata Mevlevîhânesi meşihatı

Şeyh Gâlib’in Galata meşihatı şiir, Mesnevî ve musiki çevresini güçlendiren başlıca kültür durağı oldu.

Kaynak notu: Mevleviyye OCR kaynak paketi; ilgili tez ve kişi monografileri karşılaştırıldı.
343

tarih · Tarihî etki · yüksek

Sırkâtibi ruznâmesi III. Selim’in Beşiktaş ve Galata Mevlevîhânelerindeki mukabele ziyaretlerini kaydetmeye başladı

Sırkâtibi ruznâmesi III. Selim’in Beşiktaş ve Galata Mevlevîhânelerindeki mukabele ziyaretlerini kaydetmeye başladı.

Kaynak notu: Sırkâtibi Ahmed Efendi Ruznâmesi ve III. Selim çalışması
344

Zenbûriyye tarihi · historical_context · yüksek

Muhammed Sâdık Erzincânî'nin vefatı

Rebîülâhir 1209/Kasım 1794'te vefat ederek Alaca Minare Tekkesi hazîresine defnedildi.

Kaynak notu: Şeyh Sâdık Efendi Tekkesi Arşivi · sadikefendi.org; arşiv belgeleri, aile notları, eser ve tekke envanteri; Sadık Yazar, ‘Mehmed Sâdık Erzincânî’, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2019; İskender Cüre, ‘Osmanlı’nın Nadir Tarikatlarından Zenbûriyye ve Şeyh Yahya Âgâh Efendi’nin Üç Eseri’, 2021; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, c. II. Kaynak ihtilafları metin içinde gösterilmiştir.
345

biyografi · Tarihî etki · yüksek

Abdülbâki Nâsır Dede Yenikapı Mevlevîhânesi postuna geçti

Abdülbâki Nâsır Dede Yenikapı Mevlevîhânesi postuna geçti.

Kaynak notu: Divan-edebiyat tezleri paketi
346

event · associated_with · yüksek

Sokoto Halifeliği'nin ilânı

Sokoto Halifeliği'nin ilânı, Kādiriyye'nin ilgili bölgesel ağındaki önemli tarih durağıdır.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Küntî, Muhtâr b. Ahmed; Küntî, Muhammed b. Muhtâr; Osman b. Fûdî maddeleri
347

period · Tarihî etki · yüksek

Muhammed Nûru'l-Arabî'nin doğumu

Muhammed Nûru'l-Arabî Mısır'daki Mahalletü'l-Kübrâ'da doğdu.

Kaynak notu: Bursalı Mehmed Tâhir menâkıbnâmesi ve Uluslararası Melâmîlik Sempozyumu bildirileri birlikte değerlendirilmiştir.
348

event · Tarihî etki · yüksek

Çerkeşî Mustafa Efendi'nin vefatı

Çerkeşî Mustafa Efendi'nin ardından Çerkeşiyye, Kuşadaviyye ve Halîliyye hatları üzerinden genişledi.

Kaynak notu: Mustafa Tatcı, Hazret-i Pîr Şeyh Şâbân-ı Velî ve Şâbâniyye. İhtilaflı tarihler açıklama içinde korunmuştur.
349

biyografi · Tarihî etki · yüksek

Abdülbâki Nâsır Dede vefat ederek Yenikapı Mevlevîhânesi haziresine defnedildi

Abdülbâki Nâsır Dede vefat ederek Yenikapı Mevlevîhânesi haziresine defnedildi.

Kaynak notu: Divan-edebiyat tezleri paketi
350

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Bektaşîliğin resmen yasaklanması

Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasıyla Bektaşîlik yasaklandı; tekke, vakıf ve baba ağları ağır müdahaleye uğradı.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Bektaşîlik, Hacı Bektâş-ı Velî, Hacı Bektâş-ı Velî Külliyesi, Balım Sultan maddeleri; Vilâyetnâme geleneği; genel Bektaşîlik tarihi araştırmaları
351

Yenileyici pîr · branch_of · yüksek

Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî ve Hâlidiyye'nin yayılışı

Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî'nin kısa fakat yoğun irşad dönemi ve geniş halife ağı, Nakşibendiyye-Müceddidiyye içinde Hâlidiyye kolunun Osmanlı coğrafyasına hızla yayılmasını sağladı.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
352

event · Tarihî etki · yaklaşık

Kuşadalı'nın tekke sonrası sohbet çizgisi

Kuşadalı İbrâhim Efendi, tekke ve kıyafet merkezli biçimleri azaltarak sohbet, ilim ve tefekkür ağırlıklı eğitimi öne çıkardı.

Kaynak notu: Mustafa Tatcı, Hazret-i Pîr Şeyh Şâbân-ı Velî ve Şâbâniyye. İhtilaflı tarihler açıklama içinde korunmuştur.
353

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Fransızların Cezayir'i işgali ve Rahmâniyye

Rahmâniyye zâviyeleri Fransız işgaline karşı toplumsal direniş ağının önemli unsurlarından biri oldu.

Kaynak notu: Reşat Öngören, Tasavvuf, İstanbul Üniversitesi İLİTAM; mevcut Halvetiyye kaynaklarıyla karşılaştırıldı.
354

period · Tarihî etki · yüksek

Nûru'l-Arabî'nin Rumeli'ye gelişi

Ezher ve Hicaz eğitimlerinin ardından Rumeli'ye gelerek Serez, Koçana, Üsküp ve çevresinde müderrislik ve irşad faaliyetlerine başladı.

Kaynak notu: Bursalı Mehmed Tâhir menâkıbnâmesi ve Uluslararası Melâmîlik Sempozyumu bildirileri birlikte değerlendirilmiştir.
355

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Ahmed b. İdrîs'in vefatı ve Senûsî irşadının müstakilleşmesi

Ahmed b. İdrîs'in vefatı ve Senûsî irşadının müstakilleşmesi

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Senûsiyye, Muhammed b. Ali es-Senûsî, Muhammed Mehdî es-Senûsî, Ahmed Şerîf es-Senûsî ve Câğbûb maddeleri; Reşat Öngören, Tasavvuf; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ I
356

Tarihî durak · Tarihî etki · yaklaşık

Senûsî hareketinin Libya doğusunda zâviye ağı kurması

Senûsî hareketinin Libya doğusunda zâviye ağı kurması

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Senûsiyye, Muhammed b. Ali es-Senûsî, Muhammed Mehdî es-Senûsî, Ahmed Şerîf es-Senûsî ve Câğbûb maddeleri; Reşat Öngören, Tasavvuf; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ I
357

Tasavvuf, eğitim ve kurum tarihi · kurumlaşma · yüksek

Muhammed Murad Efendi'nin Dârülmesnevî'yi kurması

Muhammed Murad Efendi, İstanbul Çarşamba'da Mesnevî öğretimine tahsis edilen Dârülmesnevî'yi kurdu.

Kaynak notu: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, c. 2, Muhammed Murad Efendi maddesi
358

biyografi · Tarihî etki · yüksek

Hacı Ali Türâbî Dedebaba Hacıbektaş Pîrevi postunu üstlendi; kaynaklardaki yakın tarih farkları korunur

Hacı Ali Türâbî Dedebaba Hacıbektaş Pîrevi postunu üstlendi; kaynaklardaki yakın tarih farkları korunur.

Kaynak notu: Divan-edebiyat tezleri paketi
359

period · Tarihî etki · geleneksel kayıt

Melâmî neşeyle tevhid telkini

Nûru'l-Arabî'nin ihvanına tevhid makamlarını Melâmî neşe içinde sistemli biçimde telkin etmeye başladığı tarih olarak kaydedilir.

Kaynak notu: Bursalı Mehmed Tâhir menâkıbnâmesi ve Uluslararası Melâmîlik Sempozyumu bildirileri birlikte değerlendirilmiştir.
360

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Mehmed Ali Hilmi'nin Şahkulu Dergâhı'na intisabı

Şahkulu Dergâhı'nın XIX. yüzyıldaki ihya ve eğitim ağını taşıyacak Hilmi Baba on dört yaşında yola girdi.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Bektaşîlik, Hacı Bektâş-ı Velî, Balım Sultan, Hacım Sultan, Edib Harâbî, Mehmed Ali Hilmi Dedebaba, Lâmiî Çelebi, Hacı Bektâş-ı Velî Külliyesi ve Şahkulu Sultan Tekkesi maddeleri
362

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Hacı İmdâdullah'ın Mekke'ye yerleşmesi

Hacı İmdâdullah'ın Mekke'ye yerleşmesi

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Çiştiyye, Çiştî, Kutbüddin Bahtiyâr, Nizâmeddin Evliyâ, Sâbiriyye ve Ecmîr maddeleri; Reşat Öngören, Tasavvuf
364

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Mehmed Ali Hilmi'nin Şahkulu postuna geçişi

Şahkulu Sultan Dergâhı postuna geçen Hilmi Baba aynı yıl Hacıbektaş pîr evinde mücerredlik ikrarı aldı.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Bektaşîlik, Hacı Bektâş-ı Velî, Balım Sultan, Hacım Sultan, Edib Harâbî, Mehmed Ali Hilmi Dedebaba, Lâmiî Çelebi, Hacı Bektâş-ı Velî Külliyesi ve Şahkulu Sultan Tekkesi maddeleri
365

biyografi · Tarihî etki · yüksek

Hacı Ali Türâbî Dedebaba vefat ederek Hacıbektaş Pîrevi’ndeki dedebaba mezarları arasına defnedildi

Hacı Ali Türâbî Dedebaba vefat ederek Hacıbektaş Pîrevi’ndeki dedebaba mezarları arasına defnedildi.

Kaynak notu: Divan-edebiyat tezleri paketi
366

Tarihî durak · Tarihî etki · yaklaşık

Edib Harâbî'nin Şahkulu çevresine intisabı

Ahmed Edib yaklaşık on yedi yaşında Mehmed Ali Hilmi Dedebaba'ya bağlandı; sonraki icazet tartışması ayrıca kişi dosyasında gösterilir.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Bektaşîlik, Hacı Bektâş-ı Velî, Balım Sultan, Hacım Sultan, Edib Harâbî, Mehmed Ali Hilmi Dedebaba, Lâmiî Çelebi, Hacı Bektâş-ı Velî Külliyesi ve Şahkulu Sultan Tekkesi maddeleri
369

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Mukrânî ayaklanmasında Rahmâniyye desteği

Saddûk Zâviyesi şeyhi Muhammed Emzeyân el-Haddâd ve oğlu Şeyh Aziz, Mukrânî ayaklanmasına geniş katılım sağlayan dinî-toplumsal desteği örgütledi.

Kaynak notu: Reşat Öngören, Tasavvuf, İstanbul Üniversitesi İLİTAM; mevcut Halvetiyye kaynaklarıyla karşılaştırıldı.
370

period · Tarihî etki · yüksek

Nûru'l-Arabî'nin Ustrumca'da vefatı

Muhammed Nûru'l-Arabî 12 Mart 1887'de Ustrumca'da vefat etti.

Kaynak notu: Bursalı Mehmed Tâhir menâkıbnâmesi ve Uluslararası Melâmîlik Sempozyumu bildirileri birlikte değerlendirilmiştir.
374

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Ahmed Şerîf'in üçüncü postnişin oluşu

Ahmed Şerîf'in üçüncü postnişin oluşu

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Senûsiyye, Muhammed b. Ali es-Senûsî, Muhammed Mehdî es-Senûsî, Ahmed Şerîf es-Senûsî ve Câğbûb maddeleri; Reşat Öngören, Tasavvuf; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ I
377

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Mehmed Ali Hilmi Dedebaba'nın vefatı

Şahkulu Sultan Dergâhı'nın ikinci bânisi kabul edilen Mehmed Ali Hilmi Dedebaba vefat etti; naaşı daha sonra Gözcü Baba Türbesi çevresine nakledildi.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Bektaşîlik, Hacı Bektâş-ı Velî, Balım Sultan, Hacım Sultan, Edib Harâbî, Mehmed Ali Hilmi Dedebaba, Lâmiî Çelebi, Hacı Bektâş-ı Velî Külliyesi ve Şahkulu Sultan Tekkesi maddeleri
378

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

İtalyan işgaline karşı Senûsî seferberliği

İtalyan işgaline karşı Senûsî seferberliği

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Senûsiyye, Muhammed b. Ali es-Senûsî, Muhammed Mehdî es-Senûsî, Ahmed Şerîf es-Senûsî ve Câğbûb maddeleri; Reşat Öngören, Tasavvuf; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ I
379

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Edib Harâbî'nin vefatı

Edib Harâbî'nin müellif hattı ve farklı Dîvân nüshaları son dönem Bektaşî şiirinin geniş yazılı arşivini bıraktı.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Bektaşîlik, Hacı Bektâş-ı Velî, Balım Sultan, Hacım Sultan, Edib Harâbî, Mehmed Ali Hilmi Dedebaba, Lâmiî Çelebi, Hacı Bektâş-ı Velî Külliyesi ve Şahkulu Sultan Tekkesi maddeleri
380

event · Tarihî etki · yüksek

Ahmed Amiş Efendi'nin vefatı

Ahmed Amiş Efendi'nin vefatı, Kuşadavî sohbet geleneğinin geç Osmanlı safhasındaki önemli bir dönüm noktasıdır.

Kaynak notu: Mustafa Tatcı, Hazret-i Pîr Şeyh Şâbân-ı Velî ve Şâbâniyye. İhtilaflı tarihler açıklama içinde korunmuştur.
382

Tarihî durak · Tarihî etki · yaklaşık

Tahirü’l-Mevlevî’nin yakın dönem Mesnevî öğretimi

Dergi, ders ve kitap faaliyetleri Mevlevî metin kültürünün tekke dışındaki yeni aktarım kanallarını görünür kıldı.

Kaynak notu: Mevleviyye OCR kaynak paketi; ilgili tez ve kişi monografileri karşılaştırıldı.
383

event · Tarihî etki · yüksek

Tekke ve zaviyelerin kapatılması

Yeni hukukî düzenleme sonrasında Şâbânî çevrelerde kıyafet, tekke ve toplu zikir uygulamaları değişti; bazı hatlar sohbet ve ferdî zikirle devam etti.

Kaynak notu: Mustafa Tatcı, Hazret-i Pîr Şeyh Şâbân-ı Velî ve Şâbâniyye. İhtilaflı tarihler açıklama içinde korunmuştur.
384

Tarihî durak · institutional_development · yüksek

Mevlevîhânelerin hukukî kapanışı

Tekke ve zâviyelerin kapatılmasıyla Türkiye'deki Mevlevî kurumlarının hukukî faaliyeti sona erdi; aktarım ev, cemiyet, musiki ve yayın çevrelerine taşındı.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Mevleviyye, Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî, Sultan Veled, Ulu Ârif Çelebi, Mesnevîhân, Mevlevîhâne maddeleri; Sefîne-i Evliyâ; mevcut Mevleviyye ve musiki kaynak paketi
385

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Türkiye'deki Bektaşî tekkelerinin hukukî kapanışı

Tekke ve zâviyelerin kapatılmasıyla pîr evi müzeye dönüşen sürece girdi; yaşayan aktarım kurum dışı ve Türkiye dışı ağlara taşındı.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Bektaşîlik, Hacı Bektâş-ı Velî, Hacı Bektâş-ı Velî Külliyesi, Balım Sultan maddeleri; Vilâyetnâme geleneği; genel Bektaşîlik tarihi araştırmaları
386

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Bağımsız Libya ve I. İdrîs'in krallığı

Bağımsız Libya ve I. İdrîs'in krallığı

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Senûsiyye, Muhammed b. Ali es-Senûsî, Muhammed Mehdî es-Senûsî, Ahmed Şerîf es-Senûsî ve Câğbûb maddeleri; Reşat Öngören, Tasavvuf; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ I
388

İhya · Tarihî etki · yüksek

Konya'da semâ törenlerinin yeniden başlaması

Tekke sonrası dönemde Konya'daki ihtifaller kapsamında semâ gösterilerinin yeniden başlaması, Mevlevî âyininin tarikat kurumundan kültürel miras sahnesine geçişindeki belirgin duraklardan biridir.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
389

event · associated_with · yüksek

Tûbâ Büyük Camii'nin açılışı

Tûbâ Büyük Camii'nin açılışı, Kādiriyye'nin ilgili bölgesel ağındaki önemli tarih durağıdır.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Mürîdiyye ve Ahmedü Bamba maddeleri
391

event · associated_with · yüksek

Cemâlî Cemâleddin'in Prizren postuna geçişi

Cemâlî Cemâleddin'in babasının ardından Prizren Rifâî Dergâhı postuna geçmesi.

Kaynak notu: Risâle-i Rifâiyye, İstanbul ve Balkan silsile bölümü, s. 52-57
393

Tarihî durak · Tarihî etki · yüksek

Libya monarşisinin askerî darbeyle sona ermesi

Libya monarşisinin askerî darbeyle sona ermesi

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi: Senûsiyye, Muhammed b. Ali es-Senûsî, Muhammed Mehdî es-Senûsî, Ahmed Şerîf es-Senûsî ve Câğbûb maddeleri; Reşat Öngören, Tasavvuf; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ I
394

Bölgesel tarihî durak · Tarihî etki · orta

İbrahimcan Akkorganî'nin Fergana'da irşad faaliyetini üstlenmesi

İbrahimcan Akkorganî'nin Fergana'da irşad faaliyetini üstlenmesi

Kaynak notu: Günümüz Mâverâünnehir'inde Nakşbendîlik: Hüseyniyye Kolu Örneği
396

Kültürel miras · Tarihî etki · yüksek

Mevlevî semâ töreninin UNESCO listesine alınması

2005'te başyapıt ilan edilen Mevlevî semâ töreni, 2008'de UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsilî Listesi'ne dahil edildi. Kayıt, yaşayan dinî pratik ile sahnelenen kültürel temsil arasındaki farkı ortadan kaldırmaz.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
397