tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Adı, çevresi ve Yesevî terbiyesi
Hakîm Ata adıyla tanınan Süleyman Bâkırgānî, Ahmed Yesevî'nin en meşhur halifelerinden biridir. Hayatına dair bilgiler tarihî kayıtlarla daha geç menkıbevî anlatıların iç içe geçtiği bir külliyattan gelir. “Bâkırgānî” nisbesi Hârizm çevresindeki Bakırgan yerleşimiyle ilişkilendirilir. Yesevî geleneğinde Ahmed Yesevî'nin irşadını Türkistan'ın kuzey ve batı bölgelerine taşıyan temel halka olarak hatırlanır.
Hikmet dili ve irşad
Ahmed Yesevî'nin izinden giderek halkın anlayabileceği Türkçe ile dinî ve ahlâkî hikmetler söyledi. Allah ve Peygamber sevgisi, kıyamet, nefis terbiyesi, tevazu ve dünyanın geçiciliği şiirlerinin ana konularıdır. “Her geleni Hızır, her geceyi Kadir bil” ve “Başkası buğday biz saman, başkası yahşi biz yaman” sözleri ona nispet edilen irşad dilinin özlü örnekleri arasında anılır. Bu şiirler, İslâmiyet'i yeni benimseyen Türk topluluklarının dinî kavramları kendi dilleriyle öğrenmesinde etkili oldu.
Eserler ve metin geleneği
Hakîm Ata'ya nispet edilen manzumeler Bakırgan Kitabı adıyla tanınan derlemelerde korundu. Âhir Zaman Kitabı, Hazret-i Meryem Kitabı ve 122 beyitlik mi‘râciyye, ona bağlanan başlıca metinlerdir. Eserlerin eski müellif nüshaları elde değildir; sözlü dolaşım ve farklı istinsahlar sebebiyle metinler zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle her şiirin aidiyeti aynı kesinlikte kabul edilmemelidir.
Halifeleri ve sonraki hafıza
En tanınmış halifesi Zengi Ata'dır. Zengi Ata üzerinden Uzun Hasan Ata, Seyyid Ata, Sadr Ata ve Bedr Ata gibi isimlere uzanan hat, Yesevîliğin Hârizm, Taşkent ve Deştikıpçak çevresindeki yayılışında rol oynadı. Hakîm Ata'nın hayatı ve menkıbeleri daha sonra mensur Hakîm Ata Kitabı'nda toplandı. Nakşibendî kaynaklarında da Ahmed Yesevî ve Hâcegân çevreleri arasındaki tarihî temasın simge isimlerinden biri olarak anılır.