Ara
Menü

Ahmed Yesevî

Türkistan’da hikmet, sohbet, cehrî zikir ve halife yetiştirme yoluyla Yeseviyye’ye adını veren pîr.

Vefat
1166
Unvan
Yeseviyye pîri

Hayatı ve çevresi

Ahmed Yesevî, bugünkü Kazakistan sahasında Sayram ve Yesi çevresiyle ilişkilendirilen, Türk tasavvuf tarihinin erken ve etkili şahsiyetlerinden biridir. İlk terbiyesini Arslan Baba'dan aldığı, daha sonra Yûsuf el-Hemedânî çevresine katıldığına dair rivayet yaygın kabul görür; kaynaklarda başka şeyh nispetleri de bulunduğu için silsile tek varyanta indirgenmez.

İrşad dili

Ona nispet edilen hikmetler, dinî ve tasavvufî düşüncenin Türkçe ifade edilmesinde güçlü bir hafıza oluşturdu. Bugünkü Dîvân-ı Hikmet nüshalarının oluşum tarihi ile Ahmed Yesevî'nin tarihî sözlerini birbirinden ayırmak gerekir.

Yeseviyye içindeki yeri

Ahmed Yesevî'nin ardından yolu halife ve mürid çevreleriyle Orta Asya'ya yayıldı. Yeseviyye ile Yûsuf el-Hemedânî'nin bir başka halifesi kabul edilen Abdülhâlik Gucdüvânî'nin Hâcegân yolu, ortak çevreye rağmen iki ayrı tarihî hat olarak gösterilir.

Başvuru

TDV İslâm Ansiklopedisi: Yeseviyye

COĞRAFÎ HAFIZAAhmed Yesevî KülliyesiMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi1 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

Ağ ve yol

Şeyh, halife, aile ve post ağı

HOCASI / ŞEYHİArslan Babaİlk mürşid nispeti; emanet anlatısı menkıbe katmanındadır.TALEBESİ / HALİFESİMansûr AtaAhmed Yesevî’nin dört büyük halifesinden.TALEBESİ / HALİFESİSaid AtaDört büyük halife listesinde yer alır; biyografik ayrıntılar sınırlıdır.TALEBESİ / HALİFESİSûfî Muhammed DânişmendOtrar çevresine uzanan yazılı ve irşad halkası.TALEBESİ / HALİFESİHakîm Ata (Süleyman Bâkırgānî)Hârizm ve Bakırgan hikmet çevresine uzanan halife hattı.

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Türkistan · KazakistanAhmed Yesevî KülliyesiTarihî ve mânevî işlev Ahmed Yesevî’nin kabri çevresinde gelişen külliye, Yesi’nin Türkistan adıyla büyük ziyaret ve hafıza merkezine dönüşmesinin başlıca odağıdır. Okuma notu Bugünkü yapı evreleri ile şahsiyetin yaşadığı dönem aynı kabul edilmez; ziyaret hafızası, mimari ve tarihî biyografi ayrı katmanlarda izlenir.