tarikat.org
01
İlk Zühd Hareketleri
Erken İslam toplumunda ibadet, takvâ ve dünyaya karşı ölçülü mesafe vurgusuyla belirginleşen zühd çevreleri.
TASAVVUFUN TARİHÎ VE COĞRAFÎ HAFIZASI
Zaman akar.
Yollar dallanır.
Bir ismin kimlere, hangi yola ve hangi şehre değdiğini; tarihî kayıtla gelenek içi anlatıyı birbirine karıştırmadan izleyin.
02
Tarikatların Teşekkülü
Tasavvuf çevrelerinin kurumsal yapılara, eğitim usullerine ve kalıcı adlandırmalara kavuşmaya başladığı dönem.
03
Anadolu'da Yayılış
Farklı tasavvuf yollarının Anadolu şehirleri, zaviyeleri ve kültür çevreleri içinde yaygınlaşması.
YAŞAYAN ARŞİV
Biriken bilgi,
birbirine bağlı.
Yeni bir şahsiyet, yol veya mekân eklendiğinde atlaslar, dizinler ve ilişkili sayfalar aynı veri omurgasından güncellenir.
İRŞAD ATLASI · YAŞAYAN BAĞLAR
Bir isimden
bir coğrafyaya.
Bir yolu yalnız soy ağacı olarak değil; kişiler, şehirler, dönemler ve ayrılan irşad hatlarıyla birlikte takip edin. Birden çok kola açılan düğümler atlas üzerinde ayrı güzergâhlar hâlinde görünür.
ARŞİVİN OMURGASI
Yollar
Ana yollar teşekkül sırasına ve tarihî bağlamlarına göre; alt kollar ise kendi soy ağacı içinde açılır.
01MelâmîlikNîşâburIX. yüzyıl↗02YeseviyyeYesi / TürkistanXII. yüzyıl↗03KadiriyyeBağdatXII. yüzyıl↗04RifâiyyeÜmmüabîde / IrakXII. yüzyıl↗05Medyeniyye (Şuaybiyye)Bicâye ve Tilimsân çevresi, MağribXII. yüzyıl↗06ÇiştiyyeÇişt; Ecmîr ve DelhiXII-XIII. yüzyıllar↗07KübreviyyeHârizmXII-XIII. yüzyıl↗08SühreverdiyyeBağdatXII-XIII. yüzyıl↗
Bütün yollar ve kollar →
BİR YOLU NASIL OKUYORUZ?
İsimden
mekâna,
metinden hayata.
Bir yolun tarihi yalnız kurucu adından ibaret değildir. Şehirleri, tekkeleri, şiiri, mûsikisi, eşyası ve farklı dönemlerde açılan irşad hatları aynı dosyada buluşur.
MEKÂNLAR ATLASI
Hafıza,
bir yerde iz bırakır.
3.679 tekke, dergâh, türbe, âsitâne ve tarihî merkez kaydı; doğruluk seviyeleri korunarak coğrafyaya bağlanıyor.
ARŞİVDEN BİR MEKÂNtekke · XIX-XX. yüzyıllar
Yakova Rifâî Dergâhı
Mûsâ Muslihiddin tarafından 1870'te kurulan; aile ve halife devamıyla Balkan Rifâî-İzzeddînî ağının merkezi olan dergâh. İstanbul'daki Yeşil Tulumba Âsitânesi'ne ulaşan hilâfet ve post ilişkileri kişi ağı içinde gösterilir.
Mekân dosyasını aç →PÎRLER LİSTESİNDEN · DEĞİŞEN SEÇKİ
Yolları kuran isimler.
884
Hamdûn el-Kassâr
Hamdûn el-Kassâr (ö. III./IX. yüzyıl sonu, Nîşâbur); Melâmetiyye akımının ilk temsilcisi . Fıkıh ve hadiste yüksek dereceye ulaştıktan sonra tasavvufa yönelmiş, şekilciliğe karşı çıkan bir hareketin öncüsü olmuştur.
Kişi dosyasını aç →1115–1198Ebû Medyen Şuayb el-Ensârî
Ebû Medyen Şuayb el-Ensârî (ö. 594/1198), Endülüs’ten Fas ve Bicâye’ye uzanan ilim–irşad yolculuğuyla Medyeniyye çevresini kuran; Şâzeliyye, İbnü’l-Arabî ve bütün Mağrib tasavvufu üzerinde kalıcı tesir bırakan sûfîdir.
Kişi dosyasını aç →1271Hacı Bektâş-ı Velî
Hacı Bektâş-ı Velî (ö. muhtemelen 669/1271), Bektaşîliğin pîri sayılan Türkmen şeyhi. Kaynaklar onu Baba İlyâs-ı Horasânî'nin halifesi bir Haydarî-Vefâî dervişi olarak gösterir; adını taşıyan tarikat ise iki buçuk asır sonra kurulmuştur .
Kişi dosyasını aç →KAVRAMLAR ARŞİVİ
Silsile
Mânevî eğitim ve icâzet bağının önceki mürşidlere ulaştığını ifade eden zincir.
Maddenin tamamını oku →KÜTÜPHANE · OKUMA YOLLARI
Bir metin seçin.
Bir sesin izini sürün.
Tasavvufun şiir, anlatı ve araştırma katmanları birbirinden ayrılır; fakat aynı şahsiyet ve yol dosyalarına açılır.
Kütüphane merkezini aç →ŞİİR · DÎVÂNLARDilin ve hâlin içinden
Yunus Emre, Niyâzî-i Mısrî, Eşrefoğlu Rûmî ve Vâhib Ümmî metinlerini okuyun.
Divanlara geç →ANLATI · MENÂKIBNÂMEHafızada kalan hikâyelerÖzet kartlar değil; kaynağı ve anlatı sınırı gösterilen, okumaya hazır tam metinler.
Bir anlatı seç →ARAŞTIRMA · KAYNAKÇAMetnin geldiği yere bakınKlasik eserler, monografiler, tezler, makaleler ve süreli yayınlar.
Kaynakları incele →EDİTORYAL İLKE
Gelenek anlatılır;
tarih ile karıştırılmaz.
Tarihî kayıt, mânevî silsile, menkıbe ve gelenek içi anlatı ayrı katmanlarda tutulur. Kaynak farklılıkları gizlenmez; kesin olmayan bilgi kesinmiş gibi sunulmaz.
Nasıl çalıştığımızı okuyun