tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ANA YOL PORTALI

Melâmîlik

Melâmîlik, mânevî hâlleri gösterişten koruma, kişinin kendi nefsini itham etmesi ve halk içinde sade bir hayat sürmesi etrafında gelişen tasavvufî tavırdır; tarih boyunca üç ana devre hâlinde incelenir.

Üç tarihî devre, neşve, şahsiyetler ve şehir çevreleri
Coğrafi köken
Nîşâbur
Teşekkül
IX. yüzyıl
Bağlı kol
3

İRŞAD ATLASI

Yolun canlı haritası

Pîrleri, halkaları, kolları ve coğrafî intikali aynı görünümde izleyin.

EL ELE, EL HAKK'AMelâmîlik Atlası13 şahsiyet3 tarihî kol11 mekânAtlası aç →

GENEL BAKIŞ

Teşekkül ve pîr

İlk dönem Melâmetiyye’sinin Nîşâbur’daki başlıca temsilcisi; yolun tek kurucusu değil, kurucu çevresinin belirgin ismidir.

Melâmet bir tek kişinin kurduğu tarikat değildir. Hamdûn el-Kassâr erken Nîşâbur çevresinin temsilci pîri olarak bağlanmıştır.

Tarihî gelişim ve usul

Mânevî hâli teşhir etmemek, nefsi övmemek ve halkın övgüsünü aramamak melâmet anlayışının merkezindedir. İlk Nîşâbur Melâmetiyyesi, Bayramî-Melâmîlik ve XIX. yüzyıldaki Melâmîlik aynı tarihî oluşum değildir; sayfada bu üç devre ayrı katmanlar halinde okunmalıdır.

Coğrafya ve devam

Melâmîlik, ıx. yüzyıldan itibaren; sonraki üç tarihî devre Nîşâbur, Anadolu, Rumeli ve Osmanlı coğrafyası sahasında farklı irşad halkaları, tekkeler ve alt kollar meydana getirdi. Ana yolun ortak ilkeleriyle yerel kolların uygulamaları birbirine karıştırılmadan gösterilir.

Silsileyi okuma

Silsile, pîrden önceki mânevî nispetleri ve pîrden sonraki halife ağını birlikte kapsar. Geç menâkıbnâmelerdeki bağlar çağdaş tarih kaydı gibi sunulmaz; pîr, pîr-i sânî ve teşkilatlandırıcı isimler işlevlerine göre ayrılır.

Başvuru

TDV İslâm Ansiklopedisi: Melâmîlik

Silsile özeti

İlk Nişâbur Melâmetîliği Hamdûn el-Kassâr ve çevresiyle; Bayrâmî Melâmîliği Hacı Bayrâm-ı Velî'nin halifelerinden Bıçakçı Ömer Dede ile; üçüncü devre Melâmîliği ise Seyyid Muhammed Nûru'l-Arabî ve Balkanlar merkezli halife ağıyla ilişkilendirilir.

İKİ TAM METİN KAYNAK

Menâkıbnâme ve araştırma kitabı birlikte okundu

2014

Menâkıb-ı Şeyh Seyyid Hâce Muhammed Nûru'l-Arabî ve Beyân-ı Melâmet ve Ahvâl-i Melâmiyye

Bursalı Mehmed Tâhir Bey; haz. Mustafa Tatcı ve Burak Anılır · H Yayınları

Nûru'l-Arabî'nin hayatı, seyahatleri, irşadı, halifeleri ve Melâmîlik tariflerini dört fasıl hâlinde sunar; ayrıca kronoloji ve yetmiş beş başlıklı eser listesi içerir. Müellifin çevreye yakınlığı kıymetli olmakla birlikte keramet, rüya ve mânevî makam anlatıları tarihsel verilerden ayrılarak kullanılmalıdır.
2016

Uluslararası Melâmîlik ve Seyyid Muhammed Nûru'l-Arabî Sempozyumu Bildirileri

Çok yazarlı · TİKA / ilgili sempozyum yayını

Melâmetîliğin teşekkül devri, ayet-hadis referansları, Bayrâmî Melâmîliği, Nûru'l-Arabî'nin sülûk anlayışı ve eserleri, Balkanlar ve İstanbul'daki yayılış, tekkeler, tevhid, rubûbiyyet, şerh geleneği ve nokta sembolü üzerine on dokuz bildiri ile belge ve görsel bölümlerini içerir. Bildiriler yazarlarının yaklaşımını yansıtır; görüşler tek bir kurumsal hüküm gibi birleştirilmemiştir.
—

Melâmetilik ve Anadolu tasavvufu

Akademik çalışma

284 sayfalık metin; melâmet-fütüvvet ilişkisi ve dönem ayrımı için kullanıldı.
—

Hakikat-i Melâmiyye incelemesi

Akademik çalışma

170 sayfalık metin; Melâmî devreleri ve üçüncü devre kaynakları için karşılaştırıldı.
—

Menâkıb-ı Melâmiyye-i Bayramiyye incelemesi

La‘lîzâde Abdülbâki metni üzerine tez

188 sayfalık metin; Bayramî-Melâmî menkıbe geleneği ve La‘lîzâde için kullanıldı.
Ortak kaynakçayı aç →

TARİHÎ ÖRGÜ

Pîrden yayılma ve kurumsallaşma duraklarına

period

Nişâbur Melâmetîliğinin teşekkülü

Erken Melâmetî tavır Nişâbur ve Horasan çevresinde fütüvvet, ihlâs ve ameli gizleme ilkeleri etrafında belirginleşti.

period

Bayrâmî Melâmîliğinin ortaya çıkışı

Bıçakçı Ömer Dede çevresinde ikinci devre Melâmîliği olarak anılan Osmanlı çizgisi belirginleşti.

period

Muhammed Nûru'l-Arabî'nin doğumu

Muhammed Nûru'l-Arabî Mısır'daki Mahalletü'l-Kübrâ'da doğdu.

period

Nûru'l-Arabî'nin Rumeli'ye gelişi

Ezher ve Hicaz eğitimlerinin ardından Rumeli'ye gelerek Serez, Koçana, Üsküp ve çevresinde müderrislik ve irşad faaliyetlerine başladı.

period

Melâmî neşeyle tevhid telkini

Nûru'l-Arabî'nin ihvanına tevhid makamlarını Melâmî neşe içinde sistemli biçimde telkin etmeye başladığı tarih olarak kaydedilir.

period

Nûru'l-Arabî'nin Ustrumca'da vefatı

Muhammed Nûru'l-Arabî 12 Mart 1887'de Ustrumca'da vefat etti.

PÎR · TEMSİLCİLER · MÜELLİFLER

?—884

Hamdûn el-Kassâr

İlk dönem Melâmetiyye’sinin Nîşâbur’daki başlıca temsilcisi; yolun tek kurucusu değil, kurucu çevresinin belirgin ismidir.

Kişi dosyasını aç →?—1475

Bıçakçı Ömer Dede

Bıçakçı Ömer Dede, Hacı Bayrâm-ı Velî’nin halifelerinden ve Bayramî Melâmîliğinin ilk döneminde merkez kabul edilen sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →1813—1887

Seyyid Muhammed Nûru'l-Arabî

Mısır'da doğan, Ezher'de eğitim gören ve irşad faaliyetlerini ağırlıkla Rumeli'de sürdüren Muhammed Nûru'l-Arabî; Nakşibendî, Halvetî-Şâbânî ve Ekberî birikimi tevhid merkezli bir eğitim dili içinde birleştirdi.

Kişi dosyasını aç →1861—1925

Bursalı Mehmed Tâhir Bey

Bursalı Mehmed Tâhir Bey, Osmanlı Müellifleri başta olmak üzere biyografi ve bibliyografya eserleriyle tanınan asker, eğitimci ve yazardır.

Kişi dosyasını aç →?—1885

Abdürrahim Fedâî

Abdürrahim Fedâî, Muhammed Nûru’l-Arabî’nin önde gelen halifelerinden; şiirleri, şerhleri ve irşad faaliyetiyle üçüncü devre Melâmîliğinin etkili ismidir.

Kişi dosyasını aç →1850—1882

Harîrîzâde Kemâleddin Efendi

Harîrîzâde Muhammed Kemâleddin Efendi (1850-1882), Halvetî-Bekrî sülûkünü Melâmî tevhid öğretisi ve geniş icazet ağıyla birleştiren; Tibyân ve Fecru'l-Esmâ başta olmak üzere yaklaşık kırk eser bırakan İstanbul sûfî-müellifidir.

Kişi dosyasını aç →1592—1655

Olanlar Şeyhi İbrâhim Efendi

Olanlar Şeyhi İbrâhim Efendi (yaklaşık 1592-1655), Aksaray’daki dergâhında uzun süre irşad eden; Bayramî-Melâmî ve Hamzavî hafızada öne çıkan, Halvetî çevrelerle de temasları kaydedilen Dîvân ve Dil-i Dânâ sahibi sûfî şairdir.

Kişi dosyasını aç →?—1746

Lâ‘lîzâde Abdülbâkī Efendi

Lâ‘lîzâde Abdülbâkī Efendi (ö. 1159/1746), Melâmî-Bayramî geleneğinin tarihini yazan; Murad-ı Nakşibendî yanında sülûkünü tamamlayan müellif ve mutasavvıftır.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Ahmed-i Sârbân

Şeyh Ahmed-i Sârbân, XVI. yüzyıl Bayramî-Melâmî çevresinin Hayrabolu’daki temsilcilerindendir. İsmâil Ma‘şûkī’nin halifesi kabul edilir; adına kayıtlı Dîvânın müellifliği ise Dukakinzâde Ahmed ihtimali sebebiyle tartışmalıdır.

Kişi dosyasını aç →1584—1660

Sarı Abdullah Efendi

SARI ABDULLAH EFENDİ Pederi Seyyid Muhammed, Mağrib şehzadelerindendir. lstanbul'a hicret ve bu rada ikamet etmekle, taraf-ı devletten münasib mikdar maaş tahsis olundu. Sadrazam 522 Set'ine-i Evliyi\ Halil Paşa'nın biraderi Mehmed Paşa'nın kerimesini tezevvüc etmekle, 992/( 1 584 ) senesinde Abdullah Efendi, mehd-ara-yı alem-i şuhud olmuştur. Halil Paşa,…

Kişi dosyasını aç →1584—1644

Abdullah Bosnevi

Abdullah Bosnevi, Fusûsü'l-hikem şerhi ve çok sayıdaki risalesiyle Ekberî düşünceyi XVII. yüzyıl Osmanlı dünyasında Türkçe ve Arapça işleyen Bayramî-Melâmî müelliftir.

Kişi dosyasını aç →1615—1676

Sun‘ullah-ı Gaybî

Sun‘ullah-ı Gaybî, Kütahya'da yetişen ve Olanlar Şeyhi İbrâhim Efendi'ye bağlanan Bayramî-Melâmî şair; Dîvân, Sohbetnâme ve çok sayıdaki risalenin müellifidir.

Kişi dosyasını aç →?—1567

Bahrî Dede

Bahrî Dede (ö. 974/1566-67), Edirne Koğacı Dede Zâviyesi'nden Bursa Muradiye Tekkesi'ne geçen; uzlet, riyazet ve melâmet tavrıyla tanınan şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →

MEKÂN AĞI

Âsitâneler, tekkeler, türbeler ve irşad merkezleri

Her mekân kişi ve dönem ilişkisiyle tekil dosyasına bağlanır; yaklaşık veya bilinmeyen konumlar kesin koordinat gibi gösterilmez.

turbe

Abdulkadir Belhi Türbesi

Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “HZ. PİR EŞ-ŞEYH ABDULKADİR BELHİ” adıyla, MELAMİYYE çevresinde, EYÜPSULTAN/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi MURAD-I MÜNZEVİ HAZİRESİ'NDE BULUNMAKTA. İrtihal kaydı Kaynak veri kümesinde hicrî

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →
turbe

İdris-İ Muhtefi Türbesi

Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “HZ. PİR EŞ-ŞEYH İDRİS-İ MUHTEFİ” adıyla, MELAMİYYE çevresinde, BEYOĞLU/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi KONUM MEZARLIK İÇİNDEKİ YERİNİ GÖSTERİYOR. KULAKSIZ MEZARLIĞI. İrtihal kaydı Kaynak ve

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →
turbe

Hâşimi Emir Osmân Efendi Türbesi

Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “HZ. PİR EŞ-ŞEYH HAŞİMİ EMİR OSMAN (SAÇLI EMİR)” adıyla, MELAMİYYE çevresinde, BEYOĞLU/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi KADI MEHMET CD. NO:61 İrtihal kaydı Kaynak veri kümesinde hicrî irtihal

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →
turbe

Bekri Mustafa Efendi Türbesi

Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “HZ. PİR EŞ-ŞEYH BEKRİ MUSTAFA EFENDİ” adıyla, MELAMİYYE çevresinde, FATİH/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi EMİNÖNÜ SAHİLİ'NDE, AHİ ÇELEBİ CAMİ YANINDA TÜRBESİ BULUNMAKTA.

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →
turbe

Hacı Bayram Kabayi Efendi el-Melami Türbesi

Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “EŞ-ŞEYH HACI BAYRAM KABAYİ EFENDİ EL-MELAMİ” adıyla, MELAMİYYE çevresinde, ZEYTİNBURNU/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi TOPKAPI ÇAMLIK MEZARLIĞI. MEZARLIĞIN TAKKECİ İBRAHİM AĞA CAMİİ TARAFIN

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →
turbe

Sarı Abdullah Efendi el-Melami Türbesi

Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “EŞ-ŞEYH SARI ABDULLAH EFENDİ EL-MELAMİ” adıyla, MELAMİYYE çevresinde, BAYRAMPAŞA/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi BAYRAMPAŞA MALTEPE MEZARLIĞI 1. ADA, ŞEYHLER MAKBERESİ'NDE MEDFUN. İrtihal k

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →
turbe

Lalizade Abdulbaki Efendi Türbesi

Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “LALİZADE ABDULBAKİ EFENDİ” adıyla, MELAMİYYE çevresinde, EYÜPSULTAN/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi KALENDERHANE CD. NO:11 İrtihal kaydı Kaynak veri kümesinde hicrî irtihal tarihi 1159 olar

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →
turbe

İsmail Maşuki el-Bayrami el-Melami Türbesi

Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “EŞ-ŞEYH İSMAİL MAŞUKİ EL-BAYRAMİ EL-MELAMİ” adıyla, MELAMİYYE çevresinde, BEŞİKTAŞ/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi KAYALAR MESCİDİ BAHÇESİ'NDE MEDFUN. İrtihal kaydı Kaynak veri kümesinde hi

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

SEFÎNE-İ EVLİYÂ’DAN ŞAHSİYETLER

Bu yolun kişi dosyalarına doğrudan geçin

Sefîne’den süzülen hayat, menkıbe, eser ve ilişki bilgileri ayrı bir kaynak menüsünde tekrarlanmıyor; her şahsiyetin kendi dosyasında birleştiriliyor.

ŞAHSİYET DOSYASILâ‘lîzâde Abdülbâkī EfendiLâ‘lîzâde Abdülbâkī Efendi (ö. 1159/1746), Melâmî-Bayramî geleneğinin tarihini yazan; Murad-ı Nakşibendî yanında sülûkünü tamamlayan müellif ve mutasavvıftır.→

DOSYADAKİ MAKALELER

Sun‘ullah Gaybî: Dîvân, Melâmî Hafıza ve Tasavvuf Dili

Kütahya çevresi Sun‘ullah Gaybî XVII. yüzyılın önemli mutasavvıf şairlerindendir. Şiir ve mensur eserleri, Halvetî-Melâmî kavram çevrelerinin, vahdet-i vücûd yorumlarının ve yerel irşad hafızasının kesiştiği bir külliyat oluşturur. Dîvânın dili Gaybî, güç tasavvuf kavramlarını görece sade ve yoğun bir Türkçeyle işler.

Makaleyi oku →

ANA KOL · ALT KOL HARİTASI