Tevhid

Allah’ın zatında, sıfatlarında ve fiillerinde bir ve benzersiz olduğunu kabul etmek. İslâm inancının merkezidir.

Tevhîd-i ulûhiyyet

İbadetin yalnız Allah’a yöneltilmesi.

Tevhîd-i rubûbiyyet

Yaratma, yönetme ve terbiyenin mutlak sahibinin Allah olduğunun tasdiki.

İsim ve sıfatlarda tevhid

İlâhî isim ve sıfatları yaratılmışlara benzetmeden kabul etmek.

Tasavvufta tevhid, inanç esasını değiştiren ayrı bir öğreti değil; kulun benlik, riya ve bağımsız güç vehminden arınarak bu hakikati hâl ve ahlâkında gerçekleştirmesidir.

1. Allahü teâlânın bir olduğuna inanmak, O'na kimseyi ortak etmemek. Yâni Lâ ilâhe illallah (Allahü teâlâdan başka ibâdete lâyık bir ilâh yoktur. O'nun ortağı benzeri yoktur) sözünü, mânâsına inanarak söylemek. (Bkz. Kelime-i Tevhîd)

İnsanların ilk dîni tevhîd dînidir. İlk insan ve ilk peygamber Âdem aleyhisselâmdır. İnsanlar, peygamberlere aleyhimüsselâm uydukları müddetçe tevhîd inancı üzere devâm ettiler. Fakat kendi başlarına gittiklerinde hep yanlış yollara saptılar, tevhîd inancından ayrıldılar. Allahü teâlâdan başka şeylere, putlara taptılar. İslâmiyet geldiği sırada Kâbe-i muazzamada 360 put vardı. İslâmiyet, putperestliği ve putları ortadan kaldırdı. Tekrar tevhîd inancını yerleştirdi. (Herkese Lâzım Olan Îmân)

2. Tasavvufta kalbi Allahü teâlâdan başka şeylere bağlılıktan kurtarmak.

Arapça, tevhidin şahitleri demektir. Tevhidin şevâhidi de, eşyanın ta’ayyünleridir. Herşeyin, kendisini başkasından ayıran, kendine özgü bir ta’yin ile ehadiyyeti vardır.

Arapça, birleşmek demektir. Cürcanî, Allah’ın zâtını, akılla tasavvur olunan, zihni olarak hayal edilebilen herşeyden uzak tutmak, diye tarif eder. Yine ona göre, tevhîd üç şeyde olur: 1. Allah’ı rubûbiyetle tanımak, 2. Vahdaniyetle ikrar etmek, 3. Eş ve benzer olanları O’ndan nefyetmek iki çeşit tevhid vardır: 1. Kusûdî tevhîd : Sadece Allah’ı kastetmek, istemek veya Allah’ın istediğini istemek. Yani kulun ve Allah’ın iradesinin bir noktada birleşmesine kusûdî tevhîd denir. Bu, kulun iradesini Hakk’ın irâdesinde eritmesi şeklinde de tanımlanır. 2. Şuhûdî tevhîd : Salikin vecd halinde masivayı terkederek sadece Hakk’ı görmesidir. Buna, vicdanî ve zevkî tevhid de denir.Eskiden Allah’ın birliğini anlatan manzumelere Tevhîd denirdi.Vahdet-i zât eyleyüb tahkîk, İtmişimdir sıfatını tasdîk, İlm-ü kudret, hayat ü sem ü basar Zât-ı pâkinde oldular muzmer.Karaçelebizade Abdülaziz EfendiTEVHÎD–