Olanlar Şeyhi İbrâhim Efendi

Doğumu ve adları

Kaynaklarda Oğlan Şeyhi, Oğlanlar Şeyhi ve Olanlar Şeyhi adlarıyla anılır. Sefîne-i Evliyâ doğumunu 1000/1591-92’de Eğridere’ye yerleştirir. İstanbul Aksarayı’nda doğduğunu söyleyen daha zayıf bir rivayet de vardır.

Birden çok irşad çevresi

Tarikat terbiyesi hakkında kaynaklar tek çizgide birleşmez. Hakîkîzâde Osman Efendi ve Tıbtıb Şah üzerinden Bayramî-Melâmî/Hamzavî bağlar; Uşşâkīzâde’de ise Eğrikapı şeyhi Osman Efendi üzerinden açık bir Halvetî intisap ve Aksaray Tekkesi’ne halife tayini kaydedilir. Aziz Mahmud Hüdâyî, Abdülahad Nûrî ve Hüseyin Lâmekânî ile temasları da aktarılır. Bu kayıtlar tek bir silsileymiş gibi birleştirilmemiştir.

Aksaray’daki irşadı

İstanbul Aksaray’daki tekkede yaklaşık kırk-elli yıl irşad faaliyetinde bulundu. Uşşâkīzâde, âlim ve vezirlerin yoğun katılımı sebebiyle tekkede halkın diğer kesimlerine yer kalmadığını anlatır. Devletin Hamzavî çevrelere baskısı, görünür Halvetî-Celvetî nispetlerin tarihî bağlamını da etkiler.

Vefat tarihi

Kaynaklarda 1055/1645, 1065/1655 ve 1066/1656 tarihleri dolaşır. Uşşâkīzâde 1065 Rebîülevvelini, Vassâf’ın karşılaştırdığı yazma kayıtları da 1065 yılını destekler. Bu nedenle ana tarih 1655 olarak gösterilmiş; farklı rivayetler saklanmıştır.

Eserleri ve şiiri

Dil-i Dânâ, mürettep Dîvân ve Kasîde-i Elfiyye başlıca eserleridir. Şiirleri vahdet, tecellî, aşk ve insanın mânevî terbiyesi çevresinde gelişir.

İlâhî ilmine yok hadd ü gâyet
Hudâyâ vasfına hiç yok nihâyet
Bütün eşyâya zâtındır müsemmâ
Edersin her nefeste bin tecellâ

Kaynakların hükmü

Hakkındaki ithamlar ve savunular tarihî kaynakların taraflı dilini taşır. Uşşâkīzâde, dönemindeki iki zıt kanaati kaydeder ve olumlu kanaati benimsediğini açıklar; bu tercih modern bir mahkeme hükmü olarak sunulmamıştır.