tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Sun‘ullah-ı Gaybî

Sun‘ullah-ı Gaybî, Kütahya'da yetişen ve Olanlar Şeyhi İbrâhim Efendi'ye bağlanan Bayramî-Melâmî şair; Dîvân, Sohbetnâme ve çok sayıdaki risalenin müellifidir.

Doğum
1615
Vefat
1676
Unvan
Bayramî-Melâmî mutasavvıf, şair ve müellif

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Kütahya ve aile çevresi

Künyesini Sun‘ullah b. Ahmed b. Beşir ve Kalburcuzâde Sun‘ullah Gaybî el-Kütahyevî biçiminde verir. 1615 civarında Kütahya'da doğduğu kabul edilir; ailesinin yerel tasavvuf çevresiyle ilişkisi eserlerinde izlenir.

Olanlar Şeyhi İbrâhim Efendi

1649'da İstanbul'a gelerek Aksaray'daki Olanlar Tekkesi şeyhi İbrâhim Efendi'ye intisap etti. Bu hat Bayramî-Melâmî/Hamzavî çevreyle ilişkilidir; Gaybî'yi Halvetî bir şair gibi kaydetmek doğru değildir.

Eserleri

Dîvân'ın yanında Sohbetnâme, Keşfü'l-gıtâ, Risâle-i Esmâ, Biât-nâme, Rûhu'l-hakîka ve başka risaleler kaleme aldı. Bazı başlıkların nüsha ve katalog varyantları bulunur.

Şiir ve düşünce

Tevhid, insan, aşk, devir, semâ, melâmet ve vahdet-i vücûd çevresindeki dili Yûnus Emre'yi hatırlatan açık Türkçeyle işler. Şiirleri tarihî biyografi belgesi kadar sembolik ve öğretici metinler olarak da okunur.

Vefatı

1676'da Kütahya'da vefat etti. Türbesi ve eser nüshaları yerel hafıza ile Bayramî-Melâmî yazı geleneğini birbirine bağlar.

COĞRAFÎ HAFIZA4 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi4 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç1 doğrudan bağlantıAğda gör →

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Sun‘ullah-ı Gaybî Dîvânı

Tenkitli çalışma mevcut nüshaları karşılaştırarak Dîvân metnini kurar; şaire ait olmayan şiirleri ayırmaya çalışır ve mensur eserlerle kavram karşılaştırması yapar.

Metni gösterMetni daralt

Tenkitli çalışma mevcut nüshaları karşılaştırarak Dîvân metnini kurar; şaire ait olmayan şiirleri ayırmaya çalışır ve mensur eserlerle kavram karşılaştırması yapar.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TEZLER Halvetiyye OCR paketi.

ÖĞÜT

Öğütleri

Ahlâk, irşad ve yaşayışa ilişkin sözler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Melâmet ve ihtiyatlı söyleyiş

Gaybî'nin dili, Bayramî-Melâmî çevreye yönelik siyasî ve dinî baskıların gölgesinde iç hakikati gösterişten saklama ve iddiadan kaçınma vurgusu taşır.

Metni gösterMetni daralt

Gaybî'nin dili, Bayramî-Melâmî çevreye yönelik siyasî ve dinî baskıların gölgesinde iç hakikati gösterişten saklama ve iddiadan kaçınma vurgusu taşır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TEZLER Halvetiyye OCR paketi.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Kütahya · TürkiyeKütahyaSun'ullah Gaybî Kütahya'da doğdu; çocukluk ve gençliğini burada geçirdi ve tahsilini de büyük ihtimalle burada yaptı. Babası Kütahya müftülüğü yapan ve “Müftî Derviş” diye tanınan Ahmed Efendi, dedesi “Çavdar Şeyhi” lakaplı Beşir Efendi'dir. 1655'te mürşidinin vefatından sonra Kütahya'ya dönerek eserlerini burada telif etti; Risâle-i Halvetiyye ve Bayramiyye'nin girişinden anlaşıldığına göre burada mülhidlik ve zındıklıkla da itham edilmiştir. Koordinat şehir düzeyindedir; kaynak mahalle adı vermez.İstanbul · TürkiyeİstanbulSohbetnâme'de belirttiğine göre 1059'da (1649) İstanbul'a giderek Olanlar Şeyhi İbrâhim Efendi'ye intisap etti; bu yolculuğa muhtemelen babasının tavsiyesiyle çıkmıştı. 1649-1655 arasında şeyhinin sohbetlerine katıldı ve dinlediklerini Sohbetnâme'de derledi. Kaynak tekkenin adını ve semtini vermez, yalnızca İstanbul'a gidildiğini söyler; bu sebeple koordinat şehir düzeyinde bırakılmıştır. Uzunçarşılı'ya dayanan 1076/1665 tarihli ikinci İstanbul yolculuğu ise kaynakta ihtiyatla kaydedilir: Gaybî kendi eserlerinde böyle bir yolculuktan söz etmez.Kütahya · TürkiyeBalıklı TekkesiGaybî eserlerinde iki ayrı silsile kaydeder. Halvetî nispeti, Kütahya'daki Balıklı Tekkesi'nin kurucusu ve babasının pîrdaşı olan Muslihuddin Efendi yoluyladır; Bayramî-Melâmî nispeti ise Olanlar Şeyhi İbrâhim Efendi'den gelir. Koordinat şehir düzeyindedir; tekkenin tam konumu kaynakta belirtilmemiştir.Kütahya · TürkiyeMusallâ KabristanıKütahya Musallâ Kabristanı'nda bulunan türbesi, kaynağın ifadesiyle şehrin önemli ziyaretgâhlarındandır. Koordinat şehir düzeyindedir; kabristanın tam konumu kaynakta tarif edilmemiştir. İlişkili kişi dosyası Sun‘ullah-ı Gaybî : Sun‘ullah-ı Gaybî, Kütahya'da yetişen ve Olanlar Şeyhi İbrâhim Efendi'ye bağlanan Bayramî-Melâmî şair; Dîvân, Sohbetnâme ve çok sayıdaki risalenin müellifidir.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]TEZLER Halvetiyye OCR paketi
  2. [2]Uşşâkīzâde İbrahim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 825-834; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, ilgili tercemeler
  3. [3]Kişi dosyasının kaynakları — Sun‘ullah-ı Gaybî
Ortak kaynak kataloğunu aç →