tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Hayatı ve irşad çevresi
Şeyh Ahmed-i Sârbân
Deflne-i ilm-i hakikattir. Ridilu'llah'dandır. Ser-i serban-ı veli ki, "Sarban Ah med" diye meşhardur. Elyevm Hayrabolu'da Sarban Tekkesi derununda medfündur. Müstaklm-zade'nin beyanına nazaran bu zat-ı muhterem Pir Aliyy-i Aksaray! hazret lerinin hallfe-i etemmi ve varis-i ekmelidir. Bidayeten ihtifa-yı hal ü hayat edip, bi'l ahare 940/( 1 533)'ta Sultan Süleyman hazretleriyle Irak seferine şütür-ban-ı hassa ile azimet etmiştir. O zaman Sarbanbaşı idi. Esna-yı rahda Karaman'da müsadif olduğu Ali hazretleri, zatında kabiliyyet-i külliyye müşahede ederek, kendisine nasihat ve himmet buyurmakla, teslim ü bende-i fermanı olmuştur. Seferden avdetinde Hayra bolu'da yine ihtiyar-ı uzlet ve ancak kendi asdıkasıyla ülfet ederek, onyedi sene sakl i bezm-i aşk-ı ilahi oldular. Halim, selim bir zat-ı all-kadr idi. Hanumanına fena vererek 953/( 1 546)'te ka dem-nihade-i rah-ı hakikat oldu. "Şütürban" ( .:ı_r.) tarlh-i irtihalidir.
Halk arasında, "Kaygusuz Sultan" diye meşhı1rdur. Mektubatı ve mürettep Dl van'ları olup, ilahiyyatında /283/ gah "Kaygusuz" gah "Ahmed" ve "Ahmed!" tahal lus ederler.
Bir kaçı teberrükı::n naklolundu: Varımı ol dosta virdim hanümiinım knlmadı Cümlesinden el yudum pes dit-cihanım knlmadı Çünki hubbulliih irişdi çekdi beni kendüye Açdı gönlüm gözünü ayruk humarım knlmadı Dost cemali aks salmadı bu gönlüm iline Anı görelden beri sabr u kararım knlmadı Ayn-ı tevhld açılup hakka ' l-yakln gördüm anı Şirki sürdüm aradan şekk ü gümanım knlmadı Çok ferıa fi' lliih içinde beni ifna eyledi Ol sebebdendir benim nam u nişô.nım knlmadı Evliyanın himmeti yakdı beni kfıl eyledi Safiyim buldum safa jeng u gubarım knlmadı Ahmedi eydür iliihl sana şükrüm oldurur Hamdü lilliih aşk-ı Hak' dan gayri varım knlmadı Bayramiyye Tarikatı 475 * * * Merd isen meydan-ı aşkda can virüp cananı gör Sadık isen aşk içinde iste bul sultanı gör Ol sarıa senden yakın sen O'ndan olnıagıl ırak Kesreti ko vahdeti bul mani vü irfam gör "Vedduha" yüzün (ü) "tıelleyl" saçındır mutlaka* Oku hüsnün mushafmı Sftre-i Furkiinı gör Pertev-i n1lr-ı Huda' sın gönlünün bil kadrini Mazhar-ı ziit u sıfat ol rahmet-i Rahmanı gör Kaygusuz "El fakru fahri" kim buyurdu ol Resal Fakr ile fahr eyleyüp gel küfrü ko lmiinı gör * * * Görmeyen ciin Yitsufun Ken'iin'ı bilmez kandedir Öz vücad-ı Mısr' ının sultanı bilmez kandedir /284/Cehd idüp tavr-ı beşerden çıkmayan tiilib bugün Kaldı nisyan içre ol nisyanı bilmez kandedir Cism ü ciinın sırrını fehm itmeyen avareler Gerçi iişıkdır veli cJniinı bilmez kandedir İçmeyen vuslat şarabın yflr elinden her zamiin Benzer ol 1niihlye kim ummiim bilmez ndedir Sırr- ı cam bilmeyüp seyr eyleyen ser-geşteler Devr idüp devran ile devranı bilmez kandedir Mübtela-yı aşk olup cananesini bilmeyen Derd ile dermiindadır dermanı bilmez kandedir Can kulağıyla işit Ahmed Muhammed nutkudur Kendi nefsin bilmeyen Rahman'ı bilmez kandedir 476 Senne-i Evliya Ey rf.JM pak-ı alem vasfın beyana gelmez Vey nardan musawer mislin cihana gelmez Cam-ı mey -i "sekahüm" ol l.a'l-i elin-fezadır Bir zerresin kim içse sırrı beyana gelmez * * * Her kim bize ta'n eylerise cins-i beşerden Hak saklasın alemde anı havf ü hatardan Zemm eyleyüben ayb11mzı söyler olursa Mahşerde emin ide Huda şür ile şerden İnkarı ko bak ahsen-i takvime berü gel Ayine-i dil rUşen olur sô.f-ı nazardan * * * YU.Suf-ı Mısr'ı bulam dirsen eğer insan ile Cümle varlıkdan güzer kıl can içinde cana bak Cahili-suret olanlar bümediler ademi Arif-i sır oldun ise pertev-i Sübhiina bak * * * Hamdü lillah şimdi bir a/i-cenab11n var benim Evliyanın himmetiyle feth-i babım var benim Gönlümüz esrar-ı Hakk ' ın mahzen ü deryasıdır Alemi garka virir bir katre ahım var benim Mektiibatından: .:ıı Ji .
r ')l...J ' J ö')L.&J ı .L..:-o ;...i .:.r- w-.
J r ')l... /U l.i ı..1..a J i ı.S .u ı 4lJ ..LJ-ı ,,. • • " ,,. .. ... ,,. • 334 . 41JI F J_rfli 41Jl .:ı , .,,, ,. J. J. J. , J. J. /285/ Sizinle bizim aramızda olan muhabbet şol muhabbettir ki, Hz. RasUlu'Uah (aley hi's-salatü ve's-selam) 'la ashab-ı güzln arasında idi . Ol , muhabbetu'llah'dır. Buna şek getü- 334. "Bize nimet veren, lslam'la şereflendiren, bizi sevgilisi Muhammed (aleyhi's-saliitü ve's-selam)'ın ümmetinden kılan Allah'a hamd olsun. 'Eğer Alliih'ı seviyorsanız, bana iriiar edin ki, Allah da si zi sevsin.' (3. Al-i İmran suresi, 3 L)" ( H ) Bayramiyye Tarikatı 477 ren mutlak kafirdir. Yalancının yüzii kara olsun. iki cihiinda hem karadır. Bu muhabbetin husü.lünden sonra Hiitemü'l-enbiyô. ile , ser-çeşme-i evüyô. nice yıl birlik ettiler. Bu haıltsten fehm oluna: ( ıf;, ;, , , ..:.W- r ')\..J I -..J; J1.i)335 Ya'nl demektir ki, "Şol lahm, şol cism, şol ruh ve şol dem ki, benim değildir, senin dahi de ğildir ve şol nesne ki senindir, ol benimdir. " Seninle bizim aramızda olan muhabbet öyle bir muhabbet idüğine inandınız ise, birliğimiz ve dirliğimiz onun birliği ve dirliği gibi gerektir.
Ol şey ki, bizim değildir, sizin de değildir. Ol şey ki, bizimdir, sizindir. Belki bu muhabbe tin husü.lünden Hakkiinl muhabbet vücUd bulur. Haklkat.-ı maô.nl zahir oldu. Estelzii bi'llô.h: ( lSl; C l I JS- C , ;..İ C o J! ;,..tJ )336 Hak teala her birinize Hakkini muhabbet i müMrek eylesin. Hiç fikreder misiniz, ne vecihle hasıl oldu! Bu vecihle hasıl oldu ki, siz kendinizi bi' l-külliyye bize teslim etmekle si zin olan bizim oldu, bizim olan sizin oldu. Bu mezkılrdttan asıl birlik ne idüği ma'lum oldu. Cümle ihvô.n-ı safa. bir araya gelip, hep kendi vücUdunuzdan istiğfô.r eyleyesiniz. Zirô. Hak'tan ayrı götüren ve birbirinizden ayıran sizin varlığınızdır. Onun için Rasü.l (aleyhi's selam) buyurdu ki: (_r=-1 ...,_; -..J; ı..J" ':l ...,_; .!.by:- J )337 ... .. .. .. .. ... , .. , . ..... ... ... . , , . .. ... ,,.. ' Ceılô.b-ı Hak buyurur: (c. .:,-J ,.:.fü 0 J :> L. fa. J .!..lA 0 1 fa. ':l ....u ı 01)338 - - - Hiç bundan büyük günah olur mu!
Sizi dosttan ayıra ve aranıza iftirak bıraka. Çü seıı seııde seııi gördün begeııdin Seıı İblis eyledin keııdine keııdin İmdi luıf edip, şeytanı kahr edesiniz, her biriniz keııdi vücUdunuzu ifna etmekle, gönül yüziinü yerı koyup adet-i kadlmeııiz üzere beka.sınız. Allilh teô.la'nın lutf u keremi ve Ha blbu'lWı'ın nübüvveti ve evliyô.mn yüce himmeti erişip her birinize tamilm mertebe safil-yı hazır ola inşil'lWı. Hak ziittır. Cümle cihan silyedir. Hiç silyede ihtiyô.r var mıdır! İmdi yok olunuz, baki kerem Hakk ' mdır. Mürüvvet ve kereıne layık ne ise onu icril edesiniz. " Hildimu'l-fukaril Ahmed-i Sô.rban" 335. Rasulullah (s.a.s.) şöyle buyurdu: Ya Ali ! Senin etin, benim etim; senin cismin, benim cismim; se nin kanın, benim kanım." (H) 336. "Allah, vahyettiği şeyi bunun üzerine vahyetti. Gördüğünü kalbi yalanlamadı." 53. Necm Suresi, 1 0- 1 1 . ( H ) B7. "Senin varlığın, başka b i r günahın kendisiyle mukayese edilemeyeceği bir günahm." (H) 338. "Allah, kendisine ortak koşulmasını asla bağışlamaz; bundan başkasını dilediği kimse için bağış lar." 4.
Nisa siiresi, 48. ( H l
Dîvân aidiyeti denetimi
Ayfer Kayabaşı’nın iki nüshaya dayalı çalışması Dîvânın güçlü Bayramî-Melâmî muhtevasını gösterir; ancak eserin Dukakinzâde Ahmed’e ait olabileceği görüşünü de kaydeder. Nüshada Vizeli Alâeddin’e ait Kaygusuz mahlaslı şiirler bulunduğu için bütün metin Sârbân Ahmed’e otomatik bağlanmamıştır.