Veli

¢. Evliya

1. Dost, yar, sevgili, eren, ermiş.
2. tas, Hakk'ın dostu ve sevgili kulu. “Allah bir kulunu sevdimi onun gören gözü, işiten kulağı; tutan eli, yürüyen ayağı olur. Bu kul Allah'tan bir şey dilese dileği kabul edilir. Allah’a sıgındığında da Allah onu korur. Allah, velisine düşman olan kimselere harp ilan eder”. Veli zahiri hükümlere ve şer'i adaba saygılıdır; bunları titizlikle uygular. Veli masum değildir, ama mahfuzdur, yani Hak onları günaha düşmekten değilse bile, düştükleri günahta ısrar etmekten korur. Veli hasbelbeşer günah işler, ama tevbe eder ve günahta ısrar etmez. Veli keramet izhar etmez, ama keramet veliden zuhur eder. Veli kesinlikle keramet göstermez, keramet sahibi olduğunu da iddia etmez, Gayr-i ihtiyari kendisinden keramet zuhur edince de, bunun bir mekr-i ilâhî olması ihtimalini gözönüne alarak, endişe eder. Velinin veli olduğunu bilmesi icap etmez. Pek çok veli vardır ki, veli olduğunu bilmez. Fakat bazı veliler veli olduklarını bilebilirler, Bazı velilere hüsn-i hâtime nasip olmayabilir, yani veli, velilik makamından düşebilir, azledilebilir; irtidat edebilir. Veli nefsinden fani, Hak'la bakidir. Veli insan-ı kâmildir. Veli ibn vakttır. Veli arif-i billahur, Koruyucu veli: Bir beldeyi veya şehri manen koruduğuna inanılan veli, hami. Bkz. Evliya, Hami.

Qj) [Ar.] (ç. b. evliyâ)

1. bk. velâyet
2. Sözlük anlamı “Koruyan, kollayan, yardım edilen, kollanan.” olan bu söz, “esmâ'ü’lhüsnâ” (Allah'ın güzel isimleri)dan olup “Dost, seven, görüp gözeten, kollayan olan varlık.” anlamında Kur’ân-ı Kerîm’de mealen ”Allah müminler, müminler Allah’ın; şeytan inkârcıların ve zalimlerin, inkârcılar ve zalimler şeytanın velîsi.” denilerek yüce Allah’ın zât-ı ilâhiyyesine nispet edilmiştir (bk. M. F, Abdülbâkî, el-Mu'cem, “vly”’ maddesi). Bazı hadis metinlerinde de geçen bu “velî” adı, Allah’ın doksan dokuz ismini veren îbn Mâce ve Tirmizî rivayetlerindeki listede de yer almıştır (bk. Tirmizî, “Da'avât”, 82; îbn Mâce, “Du’â”, 10). § tam. veliyy-i akreb a. Ljil ^j) fik. Velâyet altında bulunan en yakm akraba olan kimse.