tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ANA YOL PORTALI

Çiştiyye

Horasan'daki Çişt nispetini Muînüddin Hasan Çiştî'nin Ecmîr'de kurumsallaştırdığı; sohbet, semâ, hizmet, misafirperverlik ve hankah ağıyla Güney Asya'nın en etkili tasavvuf yollarından biri.

Horasan'dan Hindistan'a irşad, musiki ve tekke ağı
Coğrafi köken
Çişt; Ecmîr ve Delhi
Teşekkül
XII-XIII. yüzyıllar
Bağlı kol
5

İRŞAD ATLASI

Yolun canlı haritası

Pîrleri, halkaları, kolları ve coğrafî intikali aynı görünümde izleyin.

EL ELE, EL HAKK'AÇiştiyye Atlası10 şahsiyet5 tarihî kol18 mekânAtlası aç →

GENEL BAKIŞ

Çişt'ten Ecmîr'e

Tarikatın adı bugünkü Afganistan'daki Çişt kasabasından gelir. Ebû İshak Şâmî ve Çişt şeyhleri erken silsileyi oluşturur; Muînüddin Hasan Çiştî ise yolu XII. yüzyıl sonu ile XIII. yüzyıl başında Ecmîr'de kalıcı Güney Asya kurumuna dönüştüren başlıca pîrdir.

Ana şeyhler zinciri

Hindistan'daki yakın omurga Muînüddin Çiştî, Kutbüddin Bahtiyâr Kâkî, Ferîdüddin Mes‘ûd Genc-i Şeker, Nizâmeddin Evliyâ ve Nasîrüddin Çırâğ-ı Dehlî üzerinden izlenir. Bu zincir, her bölgesel hankahın tek merkezden idarî emir aldığı anlamına gelmez.

Hankah ve hizmet

Çiştî hankahı sohbet, zikir ve çilenin yanında yolcu, yoksul ve misafire açık mutfak ve barınma merkeziydi. İlk şeyhler siyasî iktidara ve devlet vakıflarına mesafeyi mânevî bağımsızlığın şartı saydı; taşra döneminde bazı şeyhler yerel hanedanlarla ilişki kurdu.

Semâ ve kavvâlî

Cehrî ve hafî zikir, murakabe, çile ve semâ temel uygulamalardandır. Şiir ve musikinin yer aldığı semâ meclisi “kavvâlî” repertuvarının tarihî zeminlerinden biridir; bugünkü bütün sahne kavvâlîleri hankah âyiniyle özdeş değildir.

Dört tarih dönemi

Kaynaklar tarihi büyük şeyhler dönemi (yaklaşık 1200-1356), taşra hankahları, XV. yüzyıldan itibaren Sâbiriyye'nin gelişimi ve XVIII. yüzyılda Nizâmiyye'nin yeniden teşkilatlanması şeklinde tasnif eder. Muhammed b. Tuğluk'un şeyhleri taşraya yerleştirmesi merkezî yapıyı zayıflattı.

Sâbiriyye ve Nizâmiyye

Sâbiriyye Alâeddin Ali Ahmed Sâbir'e nispet edilir; Abdülkuddûs Gengûhî ve Hacı İmdâdullah üzerinden geniş ulemâ çevrelerine ulaştı. Nizâmeddin Evliyâ nispetini taşıyan Nizâmiyye, Şah Kelîmullah Cihânâbâdî'nin XVIII. yüzyıldaki ihyasıyla yeni merkezî canlılık kazandı.

Metin geleneği

Melfûzât, yani şeyh sohbetlerinin yazıya geçirilmesi Çiştî tarihinin temel kaynak türüdür. Emîr Hasan Dihlevî'nin Nizâmeddin Evliyâ sohbetlerini derlediği Fevâidü'l-fuâd başlıca örnektir. Divan, mektûbât, menâkıbnâme ve şiirler kaynak bağlamları ayrılarak kullanılır.

Silsile özeti

Erken nispet Ebû İshak Şâmî ve Çişt şeyhlerinden Muînüddin Çiştî'ye; Hindistan'daki yakın tarihî hat Kutbüddin Bahtiyâr Kâkî, Baba Ferîd, Nizâmeddin Evliyâ ve Çırâğ-ı Dehlî'ye ulaşır. Sâbirî ve Nizâmî ağlar bu ortak omurgadan farklı zamanlarda teşkilatlanmıştır.

ÇİŞT, ECMÎR VE DELHİ

Şehir, sohbet ve hizmet üzerinden büyüyen yol

Çiştiyye, adını Çişt'ten alır; fakat Güney Asya'daki tarihî kimliğini Muînüddin Hasan Çiştî'nin Ecmîr irşadı ve Delhi şeyhlerinin hankah ağıyla kazandı. Tek merkezden idare edilen sabit bir kurumdan çok, ortak silsile ve âdâbı yerel topluluklarda yeniden kuran bir yol ailesidir.

Erken nispet
Ebû İshak Şâmî ve Çişt şeyhleri
Güney Asya pîri
Muînüddin Hasan Çiştî
Kurumsal zemin
Hankah, sohbet, mutfak ve misafirlik
Okuma ilkesi
Kol, hankah ağı ve kültürel tesir ayrılır

İRŞAD COĞRAFYASI

Çişt'ten Hint alt kıtasına, oradan Hicaz'a

Duraklar tek ve eksiksiz bir seyahat çizgisi değil; yolun farklı dönemlerde merkez, dil ve kurum değiştirmesini gösteren tarihî eşiklerdir.

Erken nispet

Çişt

Ebû İshak Şâmî ve Çişt şeyhleri, yolun Horasan ile Afganistan sınırındaki ilk isim ve silsile hafızasını taşır.

Güney Asya merkezi

Ecmîr

Muînüddin Hasan Çiştî'nin irşadıyla yol, Ecmîr'de kalıcı bir ziyaret ve hizmet merkezine dönüştü.

Hankah ağı

Delhi

Kutbüddin Bahtiyâr Kâkî, Baba Ferîd ve Nizâmeddin Evliyâ halkaları şehirli sohbet ve hizmet düzenini genişletti.

Çoğul yayılım

Taşra merkezleri

Devletin şeyhleri farklı bölgelere yönlendirmesiyle hankahlar yerel hanedan, dil ve topluluklarla yeni ilişkiler kurdu.

Geç dönem aktarımı

Mekke ve Hint Okyanusu

Hacı İmdâdullah gibi isimler, Çiştî-Sâbirî terbiyeyi Hindistan ile Hicaz arasındaki eğitim ağlarına taşıdı.

HANKAH DÜZENİ

İbadet mekânı kadar toplumsal hizmet merkezi

Sohbet ve terbiye

Şeyh, halife ve mürid ilişkisi ders, zikir, murakabe, çile ve gündelik hizmet içinde şekillenir.

Mutfak ve misafirlik

Yolcuya, yoksula ve misafire açık mutfak, Çiştî hizmet anlayışının kurumsal ve maddî karşılığıdır.

Siyasî mesafe

Erken şeyhler iktidar ve devlet vakfına mesafeyi mânevî bağımsızlıkla ilişkilendirdi; sonraki bölgesel ilişkiler kendi döneminde değerlendirilir.

Yerel dil ve topluluk

Hankahlar Farsça seçkin kültürü yerel diller, şiir ve gündelik halk çevreleriyle buluşturan temas alanları oldu.

SEMÂ VE KAVVÂLÎ

Şiir ve mûsiki, terbiyenin bağlamı içinde

Çiştî semâ meclisi şiir, ses, vecd ve dinleme âdâbının birleştiği kontrollü bir ortamdır. Bugünkü bütün sahne kavvâlîleri tarihî hankah meclisiyle özdeş değildir; repertuvar, icra mekânı ve işlev ayrı değerlendirilir.

KOL VE BÖLGE HARİTASI

İki ana aile, çoğul hankah coğrafyaları

Nizâmiyye ve Sâbiriyye pîr nispetli ana irşad aileleridir. Pencap, Bengal ve Dekken kayıtları ise birden fazla şeyhin oluşturduğu bölgesel ağları gösterir.

Tek kuruculu kol değil, çoğul yerel merkezler

Bölgesel hankah ağları

YOLUN MADDÎ KÜLTÜRÜ

Dergâh, avlu, mutfak ve metin hafızası

Çiştî maddî kültürü yalnız bir kıyafet tipine indirgenemez. Ecmîr ve Delhi dergâhları, hankah mutfakları, mezar örtüleri, semâ mekânları ve yazma melfûzât birlikte incelenir.

DERGÂH

Ecmîr ziyaret merkezi

Muînüddin Çiştî dergâhı farklı dönemlerin mimarî ekleri, vakıf düzeni ve yoğun ziyaret pratiğiyle çok katmanlı bir merkezdir.

HANKAH

Mutfak ve avlu

Yemek dağıtımı, misafirlik ve ortak hizmet, yapının kullanım biçimini ve gündelik nesne dünyasını belirler.

SEMÂ

Meclis ve icra

Kavvâl toplulukları, şiir mecmuaları ve icra mekânları mûsiki geleneğinin maddî ve toplumsal taşıyıcılarıdır.

YAZMA

Melfûzât ve menâkıb

Sohbet derlemeleri, mektuplar ve menâkıbnâmeler yolun tarihini taşıyan metin nesneleridir; nüsha farkları korunur.

ANA ARAŞTIRMA

Tabakat, melfûzât, kol tarihi ve hankah coğrafyası birlikte okundu

Ortak kaynakçayı aç →

TARİHÎ ÖRGÜ

Pîrden yayılma ve kurumsallaşma duraklarına

Tarihî durak

Muînüddin Çiştî'nin vefatı ve Ecmîr merkezinin devamı

Muînüddin Çiştî'nin vefatı ve Ecmîr merkezinin devamı

Tarihî durak

Baba Ferîd'in vefatı ve Pencap-Delhi kollarının ayrışması

Baba Ferîd'in vefatı ve Pencap-Delhi kollarının ayrışması

Tarihî durak

Ali Ahmed Sâbir'in vefatı ve Sâbirî nispetin gelişimi

Ali Ahmed Sâbir'in vefatı ve Sâbirî nispetin gelişimi

Tarihî durak

Nizâmeddin Evliyâ'nın vefatı

Nizâmeddin Evliyâ'nın vefatı

Tarihî durak

Çırâğ-ı Dehlî'nin vefatı ve taşra hankahları dönemi

Çırâğ-ı Dehlî'nin vefatı ve taşra hankahları dönemi

Tarihî durak

Abdülkuddûs Gengûhî'nin vefatı

Abdülkuddûs Gengûhî'nin vefatı

Tarihî durak

Şah Kelîmullah'ın vefatı ve Nizâmiyye ihyasının devamı

Şah Kelîmullah'ın vefatı ve Nizâmiyye ihyasının devamı

Tarihî durak

Hacı İmdâdullah'ın Mekke'ye yerleşmesi

Hacı İmdâdullah'ın Mekke'ye yerleşmesi

PÎR · TEMSİLCİLER · MÜELLİFLER

?—941

Ebû İshak Şâmî el-Çiştî

Ebû İshak Şâmî el-Çiştî (ö. 329/940-41), Bağdat’ta Mumşâd ed-Dîneverî’nin yanında yetişip Çişt’e gönderilen, Ebû Ahmed Abdal’ı yetiştirerek Çiştiyye nispetinin erken çevresini kalıcılaştıran sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →1174—1235

Kutbüddin Bahtiyâr Kâkî

Kutbüddin Bahtiyâr Kâkî (569/1174 veya 582/1186, Ûş – 14 Rebîülevvel 633 / 27 Kasım 1235, Delhi); Çiştiyye'yi Delhi'ye taşıyan şeyh . Peksimeti altına çevirdiği rivayetinden “Kâkî”, mektebe Hızır'ın götürdüğü menkıbesinden “Bahtiyâr” denmiştir. Kutub Minâr'ın adı ondan gelir.

Kişi dosyasını aç →1175—1265

Ferîdüddin Mes‘ûd Genc-i Şeker

Baba Ferîd Genc-i Şeker (ö. 664/1265), Kutbüddin Bahtiyâr Kâkî’nin halifesi; Hânsî ve Pâkpattan’daki hankahları, riyâzet ve semâ terbiyesi, Nizâmeddin Evliyâ ile Alâeddin Sâbir’e uzanan halife ağıyla Çiştiyye’yi Pencap ve Kuzey Hindistan’da kökleştiren sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →1238—1325

Nizâmeddin Evliyâ

Nizâmeddin Evliyâ (Bedâûn – 18 Rebîülâhir 725 / 3 Nisan 1325, Gıyâspûr); Hindistan'da Çiştiyye'nin önde gelen şeyhlerinden ve Nizâmiyye kolunun pîri . Yetiştirdiği 700 halife ile Çiştiyye'yi Hindistan'ın en yaygın tarikatı hâline getirmiştir.

Kişi dosyasını aç →1274—1356

Nasîrüddin Çırâğ-ı Dehlî

Nasîrüddin Mahmûd Çırâğ-ı Dehlî, Nizâmeddin Evliyâ’dan hilâfet alan; Delhi’de siyasî baskılara rağmen irşadı sürdüren, pâs-ı enfâs zikrine önem veren ve sözleri Hayrü’l-mecâlis’te derlenen Çiştî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →1196—1291

Alâeddin Ali Ahmed Sâbir

Alâeddin Ali Ahmed Sâbir Kalyerî (1196-1291), Baba Ferîd Genc-i Şeker’in halifesi ve Çiştiyye’nin Kalyar merkezli Sâbiriyye koluna adını veren pîrdir.

Kişi dosyasını aç →1456—1537

Abdülkuddûs Gengûhî

Abdülkuddûs Gengûhî (yaklaşık 1456–1537), Rudevl’de aldığı Sâbirî terbiyeyi Şâhâbâd ve Gengûh’a taşıyan; Rüşdnâme, Mektûbât-ı Kuddûsî ve Envârü’l-uyûn gibi eserleriyle Kuzey Hindistan tasavvufunun başlıca müellif şeyhlerinden biridir.

Kişi dosyasını aç →1650—1729

Şah Kelîmullah-ı Cihânâbâdî

Şah Kelîmullah-ı Cihânâbâdî (1650–1729), Delhi'de medrese ve hankah çevresi kuran; Nizâmeddin Evrengâbâdî başta olmak üzere halifeleriyle Çiştiyye'yi Kuzey Hindistan ve Dekken'de yeniden canlandıran sûfî âlim ve müelliftir.

Kişi dosyasını aç →1818—1899

Hacı İmdâdullah Tehânevî

Hacı İmdâdullah Tehânevî (1818–1899), Çiştiyye'nin Sâbiriyye kolunda yetişen, 1857 sonrasında Mekke'ye yerleşen ve Diyûbend çevresinin önde gelen âlimlerine mânevî rehberlik eden Hintli sûfî ve müelliftir.

Kişi dosyasını aç →1253—1325

Emîr Hüsrev-i Dihlevî

Emîr Hüsrev-i Dihlevî (651/1253-725/1325), Nizâmeddin Evliyâ’nın müridi; beş divanı, hamsesi, tarihî mesnevileri ve çok dilli Delhi kültüründeki etkisiyle Hint-Fars edebiyatının kurucu isimlerindendir.

Kişi dosyasını aç →

MEKÂN AĞI

Âsitâneler, tekkeler, türbeler ve irşad merkezleri

Her mekân kişi ve dönem ilişkisiyle tekil dosyasına bağlanır; yaklaşık veya bilinmeyen konumlar kesin koordinat gibi gösterilmez.

dergah

Hanımpazarı Hankahı ve Medresesi

Delhi'de Lâl Kale ile Cuma Camii arasında Hanımpazarı denilen mevkideki camiye yerleşen Şah Kelîmullah burada bir medrese kurmuş, Evrengzîb de aynı yerde onun için bir hankah yaptırmıştır. Ömrünün irşad ve tedris faaliyeti bu merkezde geçmi

Delhi · HindistanMekân dosyasını aç →
turbe

Hücvîrî Türbesi

Uzun seyahatlerinin ardından Hindistan'a dönüşünde, Keşfü'l-mahcûb müellifi Hücvîrî'nin Lahor'daki türbesinde inzivâya çekildi. Ecmîr'e geçişinden önceki bu inziva, kaynaklarda onun Hint coğrafyasındaki ilk durağı olarak zikredilir.

Lahor · PakistanMekân dosyasını aç →
türbe

Nizâmeddin Evliyâ Dergâhı, Delhi

Mürşidinin kabrinin yakınına defnedildi; kaynak, şeyhinin ve kendisinin türbelerinin Delhi'nin en önemli ziyaret yerleri olduğunu kaydeder. İlişkili kişi dosyası Emîr Hüsrev-i Dihlevî : Nizâmeddin Evliyâ'nın müridi Emîr Hüsrev-i Dihlevî, Fa

Yeni Delhi · HindistanMekân dosyasını aç →
dergah

Nizâmeddin Evliyâ Hankahı

Şeyhi Nizâmeddin Evliyâ'nın kurduğu hankah. 725'te (1325) şeyhinin vefatı üzerine başına geçmiş, Delhi'nin bütün Çiştîleri burada etrafında toplanmıştır. Sultan Fîrûz bu hankaha büyük servetler bağışlamıştır.

Delhi · HindistanMekân dosyasını aç →
dergâh ve türbe

Nizâmeddin Evliyâ Türbesi, Gıyâspûr

664'te (1265-66) dergâhını açtığı ve 3 Nisan 1325'te vefat edip defnedildiği yer. Türbesi Sultan Muhammed b. Tuğluk tarafından inşa edilmiş olup Hindistan'ın en önemli ziyaretgâhlarındandır; yakınında müridi Emîr Hüsrev-i Dihlevî de medfund

Yeni Delhi · HindistanMekân dosyasını aç →
turbe

Muînüddin Hasan Çiştî Türbesi

Ecmîr'de vefat eden Çiştî'nin kabri üzerine Halacî hânedanına mensup sultanlar tarafından inşa ettirilen türbe. Ekber Şah döneminde ülkenin önemli ziyaret merkezlerinden biri haline gelmiş; kabri ve dergâhı çevresinde yoğunlaşan ziyaretler

Ecmîr · HindistanMekân dosyasını aç →
tahsil ve irşad şehri

Delhi

On altı yaşında annesi ve kardeşleriyle ilim tahsili için geldiği ve tartışmalardaki başarısıyla “bahhâs” diye tanındığı şehir; Sultan Alâeddin Halacî'nin görüşme ısrarını burada reddetmiştir. İlişkili kişi dosyası Nizâmeddin Evliyâ : Nizâm

Delhi · HindistanMekân dosyasını aç →
medfen

Cennetü'l-muallâ

13 Cemâziyelâhir 1317'de (19 Ekim 1899) Mekke'de vefat edince defnedildiği kabristan. İlişkili kişi dosyası Hacı İmdâdullah Tehânevî : Hacı İmdâdullah Tehânevî (1818-1899), Nânevte’de doğup Thâne Bhavan’da irşad çevresi kuran, 1859’dan sonr

Mekke · Suudi ArabistanMekân dosyasını aç →
tarikat merkezi

Ecmîr

Çiştiyye'nin merkezi ve mürşidi Muînüddin Çiştî'nin yerleştiği şehir; hastalığını duyup ziyarete gitmiş, dönüşünden yirmi gün sonra şeyhi vefat etmiştir. İlişkili kişi dosyası Kutbüddin Bahtiyâr Kâkî : Kutbüddin Bahtiyâr Kâkî (ö. 633/1235),

Ajmer · HindistanMekân dosyasını aç →
tarikat merkezi

Ecmîr (Muînüddin Çiştî)

Silsilesinin ulaştığı Çiştiyye pîri Muînüddin Çiştî'nin medfun bulunduğu şehir — Hindistan'ın en büyük ziyaretgâhı. İlişkili kişi dosyası Nizâmeddin Evliyâ : Nizâmeddin Evliyâ (1238-1325), Baba Ferîd'in halifesi; Delhi yakınındaki Gıyâspûr

Ajmer · HindistanMekân dosyasını aç →
hankah, türbe ve mutfak

Muînüddin Çiştî Dergâhı

Tarihî işlev Pîrin türbesi çevresinde Halacî ve Bâbürlü ekleriyle büyüyen Güney Asya'nın başlıca ziyaret külliyesi. Şeyhin yaşadığı hankah, sonraki türbe yapıları, hükümdar ekleri ve güncel ziyaret kalabalığı ayrı tarih katmanlarıdır.

Ecmîr · HindistanMekân dosyasını aç →
hankah, türbe ve mutfak

Kutbüddin Bahtiyâr Kâkî Dergâhı

Tarihî işlev Delhi Çiştî irşadının erken merkezi ve pîrin türbesi. Şeyhin yaşadığı hankah, sonraki türbe yapıları, hükümdar ekleri ve güncel ziyaret kalabalığı ayrı tarih katmanlarıdır. Yapıyla ilişkili kişi Kutbüddin Bahtiyâr Kâkî (ö. 633/

Mehrauli / Delhi · HindistanMekân dosyasını aç →
hankah, türbe ve mutfak

Baba Ferîd Dergâhı

Tarihî işlev Pencap Çiştîliğinin Acûdhan'daki ana hankah ve ziyaret merkezi. Şeyhin yaşadığı hankah, sonraki türbe yapıları, hükümdar ekleri ve güncel ziyaret kalabalığı ayrı tarih katmanlarıdır. Yapıyla ilişkili kişi Baba Ferîd Genc-i Şeke

Pâkpattan · PakistanMekân dosyasını aç →
hankah, türbe ve mutfak

Nizâmeddin Evliyâ Dergâhı

Tarihî işlev Gıyâspûr hankahı, türbe, mutfak, semâ ve edebî hafızanın şehir merkezi. Şeyhin yaşadığı hankah, sonraki türbe yapıları, hükümdar ekleri ve güncel ziyaret kalabalığı ayrı tarih katmanlarıdır.

Delhi · HindistanMekân dosyasını aç →
hankah, türbe ve mutfak

Çırâğ-ı Dehlî Dergâhı

Tarihî işlev Merkezî büyük şeyhler döneminin son önemli Delhi hankahı ve türbesi. Şeyhin yaşadığı hankah, sonraki türbe yapıları, hükümdar ekleri ve güncel ziyaret kalabalığı ayrı tarih katmanlarıdır.

Delhi · HindistanMekân dosyasını aç →
hankah, türbe ve mutfak

Abdülkuddûs Gengûhî Dergâhı

Tarihî işlev Sâbirî mektup, irşad ve ulemâ ağının XVI. yüzyıl merkezi. Şeyhin yaşadığı hankah, sonraki türbe yapıları, hükümdar ekleri ve güncel ziyaret kalabalığı ayrı tarih katmanlarıdır. Yapıyla ilişkili kişi Abdülkuddûs Gengûhî (yaklaşı

Ganguh · HindistanMekân dosyasını aç →
hankah, türbe ve ziyaret külliyesi

Sâbir Pâk Kalyar Dergâhı

Sâbiriyye’nin merkez mekânı Alâeddin Ali Ahmed Sâbir’in irşad faaliyeti, vefatı ve kabriyle ilişkilendirilen Pîrân Kalyar, Sâbiriyye’nin başlıca ziyaret ve hafıza merkezidir. Bugünkü külliye farklı dönemlerde büyüyen türbe, ibadet ve hizmet

Piran Kaliyar · HindistanMekân dosyasını aç →

SEFÎNE-İ EVLİYÂ’DAN ŞAHSİYETLER

Bu yolun kişi dosyalarına doğrudan geçin

Sefîne’den süzülen hayat, menkıbe, eser ve ilişki bilgileri ayrı bir kaynak menüsünde tekrarlanmıyor; her şahsiyetin kendi dosyasında birleştiriliyor.

ŞAHSİYET DOSYASINizâmeddin EvliyâNizâmeddin Evliyâ (Bedâûn – 18 Rebîülâhir 725 / 3 Nisan 1325, Gıyâspûr); Hindistan'da Çiştiyye'nin önde gelen şeyhlerinden ve Nizâmiyye kolunun pîri . Yetiştirdiği 700 halife ile Çiştiyye'yi Hindistan'ın en yaygın tarikatı hâline getirmiştir.→

DOSYADAKİ MAKALELER

Çiştî Ana Silsilesi: Ecmîr'den Delhi'ye

Yakın tarihî omurga Muînüddin Çiştî'den Kutbüddin Bahtiyâr Kâkî'ye, Baba Ferîd'e, Nizâmeddin Evliyâ'ya ve Çırâğ-ı Dehlî'ye uzanan zincir Hindistan Çiştîliğinin ana irşad omurgasıdır. Tek merkezli idare değil Şeyh-mürid zinciri, bütün hankahların her dönemde tek bir idarî merkezden yönetildiği anlamına gelmez. Çırâğ-ı D

Makaleyi oku →

Çiştî Hankahında Mutfak, Misafir ve Hizmet

Açık kapı Hankah yolcu, yoksul, öğrenci, şair ve şehir halkına açık tutuldu. Yemek dağıtımı yalnız yardım değil, eşitlik ve misafirperverlik terbiyesiydi. Fütuh ve mülkiyet İlk şeyhler özel servet biriktirmeye ve saray bağışına mesafeli durdu; kendiliğinden gelen fütuh günlük ihtiyaç ve misafirler için harcandı. Siyasî

Makaleyi oku →

Çiştiyye'de Semâ ve Kavvâlî

Semâ meclisi Şiir, ses ve ritim kalbi zikre yöneltmek için kullanıldı. Katılımcının niyeti, sözlerin anlamı, meclisin edebi ve şeyhin gözetimi semâın meşruiyet şartları arasında görüldü. Emîr Hüsrev Emîr Hüsrev'in Farsça-Hindevî şiiri repertuvarı derinden etkiledi. Kavvâlî, tarana ve bütün ilgili makamları tek başına o

Makaleyi oku →

Melfûzât: Çiştî Sohbetlerinin Yazılı Hafızası

Fevâidü'l-fuâd Emîr Hasan Dihlevî, Nizâmeddin Evliyâ'nın farklı tarihlerdeki sohbetlerini düzenleyerek gündelik irşad dilini korudu. Kaynak değeri Melfûzât şeyhin düşüncesi kadar hankahın ziyaretçilerini, sorularını, yemek, ibadet ve şehir ilişkilerini gösterir. Nispet problemi Muînüddin Çiştî ve Kutbüddin Kâkî'ye nisp

Makaleyi oku →

Sâbiriyye'den Diyûbend Ulemâsına

Sâbirî zincir Ali Ahmed Sâbir nispeti Ahmed Abdülhak Rudavlî, Abdülkuddûs Gengûhî ve sonraki halkalarla genişledi. Hacı İmdâdullah XIX. yüzyılda Mekke'ye yerleşen Hacı İmdâdullah çok sayıda Hintli âlimin mânevî mürşidi oldu. Medrese ve tarikat Muhammed Kāsım Nânevtevî, Reşîd Ahmed Gengûhî ve başka Diyûbend âlimlerinin

Makaleyi oku →

Çiştiyye'nin Taşra Hankahlarına Yayılması

Merkezin parçalanması Muhammed b. Tuğluk'un şeyhleri taşraya sevk eden siyaseti Delhi merkezli yapıyı zayıflattı; yerel hankahların çoğalmasını hızlandırdı. Bengal Ahî Sirâc, Nûr Kutb-i Âlem ve Eşref Cihangîr-i Simnânî Bengal-Bihâr hattının önemli isimleridir. Dekken Burhâneddin Garîb ve Gîsûdırâz, Devletâbâd ve Gülber

Makaleyi oku →
Sayfanın başına dön ↑