tarikat.orgGENEL BAKIŞ
Mağrib'in erken tarikat omurgası
Medyeniyye, Ebû Medyen Şuayb b. Hüseyin el-Ensârî'ye nispet edilir ve Şuaybiyye adıyla da bilinir. Endülüs'ten Fas'a, Bicâye'den Tilimsân'a uzanan eğitim ve irşad ağı sebebiyle Kuzey Afrika kaynaklı ilk büyük tarikat teşekküllerinden kabul edilir.
Ebû Medyen'in eğitim dünyası
Ebû Medyen Fas'ta Kur'an, hadis, fıkıh ve tasavvuf okudu; İbn Hirzihim, Ebû Abdullah ed-Dekkāk ve Ebû Ya‘zâ gibi hocalardan faydalandı. Kuşeyrî'nin er-Risâle'si, Muhâsibî'nin er-Riâye'si ve Gazzâlî'nin İhyâ'sı onun şeriat, ahlâk ve tasavvuf bütünlüğünü kuran metinlerdi.
Usul
Tevhid, tevekkül, helâl kazanç, hizmet, tevazu ve şöhretten sakınma öne çıkar. Cehrî zikir esastır. Yemekten sonra iki rek‘at nâfile namaz kılmak ve halvette “Lâ ilâhe illallāhü vahdehû lâ şerîke leh...” virdini okumak kaynaklarda Medyenî âdâbı arasında gösterilir.
Halifeler ve yayılma
Abdürrâzık el-Cezûlî, Abdürrahîm el-Kınâî, Abdüsselâm b. Meşîş ve Ebü'l-Haccâc el-Uksurî gibi halife ve devam halkaları yolun Mağrib, Mısır ve daha geniş Afrika coğrafyasındaki tesirini taşıdı.
Şâzeliyye ve İbnü'l-Arabî
Abdüsselâm b. Meşîş üzerinden Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî'ye uzanan hat, Medyenî mirasın Şâzeliyye içindeki güçlü devamıdır. İbnü'l-Arabî Ebû Medyen'i doğrudan görmemiş olsa da eserlerinde en çok andığı şeyhlerden biri yapmış, sözlerini ve mânevî tasarrufunu geniş biçimde aktarmıştır.
Kollar ve sonraki dönüşüm
Abbâsiyye, Amûdiyye, Ayderûsiyye, Dücâniyye, Haccâciyye, Mehdâviyye, Meşîşiyye, Meymûniyye/Havâtıriyye, Sebtiyye ve Tâziyye Medyenî nispetle kaydedilir. Şâzeliyye, Ekberiyye, Cebertiyye, Yâfiiyye ve Senûsiyye de bazı tasniflerde kol sayılır; bunlar bağımsız yolların Medyenî tesir veya icazet katmanlarıdır, basit alt şube değildir.
Kurumsal erime, fikrî devam
Medyeniyye'nin müstakil mensup ağı XIX. yüzyıla doğru zayıfladı; buna karşılık öğretisi ve silsileleri Şâzeliyye ve Senûsiyye başta olmak üzere başka yollar içinde yaşamaya devam etti. Kurumun zayıflaması tesirin sona ermesi demek değildir.