ALTIN SİLSİLE · 09

Yûsuf el-Hemedânî

Merv, Herat, Semerkant ve Buhara arasında ders, vaaz ve irşad halkaları kuran Yûsuf el-Hemedânî, sonraki Yesevî ve Hâcegân geleneklerinin ortak hoca nispetidir.

Doğum: 1048
Vefat: 1140
Unvan: Hâcegân geleneğinin öncü mürşidi
Temalar: sohbet, seyahat, irşad, sünnet

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

İlim, seyahat ve irşad

Yûsuf el-Hemedânî 440/1048 civarında Hemedan yakınlarındaki Bûzencird'de doğdu. Bağdat'ta fıkıh ve hadis tahsil etti; Horasan ve Mâverâünnehir şehirlerinde ders, vaaz ve irşadla meşgul oldu. Kaynaklarda sade yaşayışı, el emeğiyle geçinmesi, sünnete bağlılığı ve farklı toplumsal kesimlere açık sohbetleriyle anlatılır.

İki büyük tesir hattı

Abdullah-ı Berakī, Hasan-ı Endâkī, Ahmed Yesevî ve Abdülhâlik Gucdüvânî başlıca halifeleri arasında sayılır. Bu liste, Yeseviyye ile Hâcegân-Nakşibendiyye'yi tek tarikat yapmaz; iki yolun aynı irşad çevresinden farklı usullerle geliştiğini gösterir.

Hâcegân'daki yeri

Gucdüvânî üzerinden sürdüğü kabul edilen hat; sohbet, hizmet, kazanç sahibi olma ve halk içinde mânevî dikkati koruma ilkelerini belirginleştirdi. Hemedânî'ye nispet edilen her söz ve menkıbe çağdaş belge değildir; tarihî hayatıyla sonraki silsile hafızası ayrı okunur.

Kırk halkanın tamamı →

BAĞLI YOLUN MADDÎ HAFIZASINakşibendiyye bedâheli tâc-ı şerifi
Dört terkli, müjganlı ve stilize geometrik bedâhe işlemeli Nakşibendî tâcı. Kubbe merkezinde gül mühür bulunmaz.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç3 doğrudan bağlantıAğda gör →

YOL ATLASISilsiledeki yerini açÖnceki ve sonraki halkalarla birlikte

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Eser ve metin izi

“Hemedân’dan kendisine Yûsuf Hemedânî denen bir adam geldi. Ona kutup deniyordu. Ribatta konuk oldu. Oraya gittim, fakat onu göremedim. Bana kendisinin serdâb/bodrumda olduğu söylendi. Hemen oraya indim. Beni görünce ayağa kalktı. Beni yanına oturttu. Ahvalimi bana izah etti, müşkülâtımı halletti. Sonra bana insanlara konuşmamı söyledi. Ben ise ona, acemi birisi olduğumu, Bağdat’ın fasihleri gibi konuşamayacağımı, bildirdim. Bunun üzerine şunları söyledi: ‘Sen fıkhı, fıkıh usûlünü, hilâfı, nahvi, lügati ve Kur’ân’ın tefsirini iyice öğrendin.…

Metni gösterMetni daralt

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Altın Silsile’den Altın Halkalar.

TARİHÎ KAYIT

Reşehât'ın Yûsuf el-Hemedânî portresi

Eser, Hemedânî'yi Bağdat, İsfahan, Buhara, Herat ve Merv arasında ilim, hadis, vaaz ve irşadla meşgul bir âlim-sûfî olarak tanıtır.

Metni gösterMetni daralt

Reşehât, Muhammed Pârsâ'nın Faslü'l-hitâbı ve başka tabakat kaynakları üzerinden Yûsuf el-Hemedânî'nin tahsilini, seyahatlerini ve irşad çevresini aktarır. Doğum için 440/1048, vefat için 535/1141 kaydını verir; başka kaynaklardaki küçük tarih farkları ayrıca değerlendirilmelidir.

Dört halife kaydı, Ahmed Yesevî ile Abdülhâlik Gucdüvânî'nin aynı hoca çevresinden iki ayrı tarihî tesir hattına yöneldiğini gösterir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Reşahât Aynü'l-Hayât.

ÖĞÜT

Öğütleri

Ahlâk, irşad ve yaşayışa ilişkin sözler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

ÖĞÜT

Öğüt ve söz

Metni gösterMetni daralt

“Muhyiddin İbnü’l-Arabî anlatıyor: 602/1206 yılında Konya’da evimde bulunduğum zaman Şeyh Evhâdüddin-i Kirmânî bana şöyle demişti: ‘Bizim diyarda Hâce Yûsuf Hemedânî isminde biri vardı, altmış yıldan fazla bir müddet şeyhlik ve irşad seccadesinde oturmuştu. Bir gün zaviyesindeyken gönlüne şehir dışına çıkma fikri geldi. Hâlbuki Cuma dışında taşraya çıkma âdeti değildi. Bu arzu ağır bastı ve gitme gerekti. Hak nereyi isterse oraya iletsin diye merkebe binip başını salıverdi. Merkep de onu şehrin dışına çıkardı, çöl tarafına gidip virane bir mescidin yanına götürdü ve durdu. Şeyh aşağı inip mescide girdi. Burada başını içeriye çekmiş bir kişi vardı. Bu kişi, heybetli bir genç idi. Bir müddet sonra başını yukarı kaldırdı; ‘Hemedânî! Müşkül bir meselem var’ dedi ve o meseleyi anlattı. Şeyh de onu açıkladıktan sonra; ‘Delikanlı, bir müşkülle karşılaştığın zaman şehre gel, benden sor, beni zahmete sokma!’dedi. Genç ona bakıp şöyle söyledi: ‘Bir müşkülüm olduğu zaman her taş bana, senin gibi Yûsuf’tur.’”446

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Altın Silsile’den Altın Halkalar.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

KAVRAM

Kavram haritası

sohbet, seyahat, irşad, sünnet

Metni gösterMetni daralt

sohbet, seyahat, irşad, sünnet

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: tarikat.org editoryası.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

SONRAKİ HALKAAbdülhâlik Gucdüvânîdoğrudan eğitim ve irşad nispeti TALEBESİ / HALİFESİHâce Ubeydullah BerekîUbeydullah Berekî, Reşehât tertibinde Yûsuf el-Hemedânî'nin birinci halifesidir.TALEBESİ / HALİFESİHâce Hasan EndâkîHasan Endâkî, Yûsuf el-Hemedânî'ye uzun yıllar hizmet etmiş ve onun ikinci halifesi olarak anılmıştır.

SİLSİLEDEKİ YERİ