ANA YOL PORTALI

Sa‘diyye (Cebâviyye)

Sa‘deddin Muhammed el-Cebâvî'ye nispet edilen; Suriye'den İstanbul ve Balkanlar'a yayılan, kıyamî zikir ve Sa‘dî evrâdıyla tanınan tasavvuf yolu.

Şam kökeni, İstanbul tekkeleri, fütüvvet erkânı ve kollar

Coğrafi köken: Cebâ, Dımaşk çevresi
Teşekkül: XII. yüzyıl
Bağlı kol: 5

İRŞAD ATLASI

Yolun canlı haritası

Pîrleri, halkaları, kolları ve coğrafî intikali aynı görünümde izleyin.

EL ELE, EL HAKK'ASa‘diyye (Cebâviyye) Atlası28 şahsiyet5 tarihî kol24 mekânAtlası aç →

GENEL BAKIŞ

Cebâ merkezli teşekkül

Sa‘diyye, Sa‘deddin Muhammed el-Cebâvî eş-Şeybânî'ye nispet edilir ve Cebâviyye adıyla da anılır. Pîrin mürşidi Ebû Muhammed Yûnus eş-Şeybânî'ye nispet edilen Şeybâniyye'nin devamı kabul edildiğinden bazı kaynaklarda Şeybâniyye adı kullanılır.

Tarih ve menkıbe

Erken Sa‘dî kaynakları pîrin 460/1068'de doğup 575/1180'de vefat ettiğini bildirir; başka eserlerde 621/1224 ve daha geç tarihler verilir. Site erken kaydı ana kronoloji olarak kullanır, ihtilafı görünür tutar. Hz. Peygamber tarafından uyarılma, olağanüstü yolculuk ve keramet anlatıları gelenek hafızasıdır.

Cebâ ve Haçlı dönemi

Sa‘deddin el-Cebâvî Dımaşk'ın Akkâ güzergâhındaki Cebâ'da tekke kurdu. Kaynaklar onun doğrudan savaştığını kesin biçimde kaydetmez; asker temini ve Haçlı saldırılarına karşı mücadeleyi teşvik etmesi sebebiyle “el-imâmü'l-mücâhid” diye anıldığını aktarır.

Pîr-i sânî ve teşkilatlanma

Tarikat usulünün sonraki biçimini almasında Sa‘deddin Yûsuf eş-Şâvûrî “Sa‘deddin-i Sânî” olarak öne çıkar. Pîr ile yüzyıllar sonra erkânı düzenleyen aile şeyhi aynı kişi değildir.

Kollar

Şerrâbiyye, Tağlibiyye, Abdüsselâmiyye, Vefâiyye ve Âciziyye başlıca beş koldur. Şerrâbiyye pîrin kardeşi Abdullah Yûnus'a; Tağlibiyye Ebû Tağlib Muhammed'e; Vefâiyye Ebü'l-Vefâ İbrâhim eş-Şâmî'ye; Abdüsselâmiyye Abdüsselâm eş-Şeybânî'ye; Âciziyye Süleyman Âcizî Baba'ya nispet edilir.

Kıyamî zikir ve evrâd

Âyin oturarak Fâtiha ve topluca okunan Sa‘dî evrâdıyla başlar; kelime-i tevhid ve duadan sonra ayağa kalkılarak kıyam zikrine geçilir. On iki esmâlı sülûk dizisi kaynaklarda “Lâ ilâhe illallah, Allah, Hû, Hak, Hayy, Kayyûm, Kahhâr, Vâhid, Azîz, Vedûd, Vehhâb, Müheymin” şeklinde kaydedilir. Yerel icra farkları pîr dönemine geri taşınmaz.

İstanbul ve Balkanlar

Vefâiyye ve Abdüsselâmiyye/Selâmiyye çevreleri XVIII. yüzyıl başında İstanbul'a girdi. Âciziyye Prizren, Yakova, Berat, Avlonya, Belgrad, Niş, Gilan ve Üsküp'te yayıldı. Kadem-i Şerif, Mirza Baba ve Hasîrîzâde dergâhları İstanbul ağının önemli merkezleridir.

Sa‘dî tâcının müze örnekleri

A-47-A-50 arasındaki yedi terkli tâclar Sa‘diyye'ye bağlanır. Keçe veya yün kubbe, düğme, Cüneydî destar ve taylasan düzenindeki farklar, tek bir değişmez kıyafet kalıbı yerine dönem ve çevreye göre çeşitlenen bir maddî kültüre işaret eder.

Silsile özeti

Sa‘deddin el-Cebâvî'nin mürşidi Ebû Muhammed Yûnus eş-Şeybânî üzerinden kurulan yakın nispet ile Sa‘dî ailesinin nesep/post zinciri ayrılır. Pîrden sonraki kol kurucuları aynı tarihî düzlemde değildir; aile devamı, irşad icazeti ve tekke postu ayrı ilişki türleriyle gösterilir.

CEBÂ VE DIMAŞK ÇEVRESİ

Pîr, aile postu ve şehirler arası irşad

Sa‘deddin Muhammed el-Cebâvî'nin Cebâ'daki irşadı yolun pîr hafızasını oluşturdu. Ebû Muhammed Yûnus eş-Şeybânî üzerinden kurulan eğitim bağı, pîr ailesinin post devamı ve yüzyıllar sonra erkânı düzenleyen Sa‘deddin Yûsuf eş-Şâvûrî'nin rolü aynı tarihî görev değildir.

Pîr: Sa‘deddin Muhammed el-Cebâvî
Önceki nispet: Şeybâniyye / Ebû Muhammed Yûnus
Pîr-i sânî: Sa‘deddin Yûsuf eş-Şâvûrî, ö. 1578
Ana merkez: Cebâ âsitânesi ve Dımaşk zâviyeleri

Kuruluş anlatısını dört katmanda okumak

Kronoloji, menkıbe, askerî-siyasî bağlam ve sonraki erkân düzeni birbirinin yerine kullanılmaz.

KRONOLOJİ İHTİLAFI

1068-1180 ana kaydı

Erken Sa‘dî kaynaklarının tarihleri esas alınır; 1224 ve daha geç kayıtlar silinmeden alternatif kronoloji olarak tutulur.

DÖNÜŞ MENKIBESİ

Nebevî uyarı ve tövbe

Pîrin gençlikten irşada geçişini anlatan olağanüstü hadiseler yolun ahlâk hafızasıdır, çağdaş biyografi belgesi değildir.

CEBÂ VE HAÇLI DÖNEMİ

“İmâmü'l-mücâhid” unvanı

Mücadeleyi teşvik ve asker temini kaydı, pîrin bizzat savaştığını kanıtlayan açık kayıtla aynı değildir.

PÎR-İ SÂNÎ

Erkânın geç sistemleşmesi

Sa‘deddin Yûsuf eş-Şâvûrî'nin XVI. yüzyıldaki düzenleyici rolü pîr dönemine geriye doğru taşınmaz.

EVRÂD, KIYAM VE DEVRAN

Oturuştan ayağa, tilâvetten harekete

Âyin Fâtiha, Sa‘dî evrâdı, kelime-i tevhid ve duayla başlar; ardından kıyam zikrine geçilir. On iki esmâlı sülûk dizisi Lâ ilâhe illallah, Allah, Hû, Hak, Hayy, Kayyûm, Kahhâr, Vâhid, Azîz, Vedûd, Vehhâb ve Müheymin adlarını içerir.

Evrâdın taşıması gereken ahlâk

TEVBE

Yön değiştirme

Dönüş menkıbesinin ahlâkî çekirdeği, geçmiş kimlikle övünmek değil davranış ve yönelişi değiştirmektir.

HİZMET

Tekke ve şehir

Misafir, yolcu, hasta ve yoksula hizmet irşadın gündelik kurumlar içindeki yüzüdür.

EDEP

Zikir içinde ölçü

Hareket ve ses, kendinde amaç olan gösteri değil topluluğun dikkat ve disiplin düzeninin parçasıdır.

İLİM

Medrese ve Mesnevîhanlık

İstanbul çevresindeki şeyhler fıkıh, şiir, mûsiki ve Mesnevî dersini tarikat terbiyesiyle birlikte taşıdı.

CEBÂ'DAN BALKAN ŞEHİRLERİNE

Altı duraklı irşad coğrafyası

Cebâ

Pîr ve âsitâne

Sa‘deddin el-Cebâvî'nin türbe, tekke ve aile çevresi yolun kurucu merkezidir.

Dımaşk

Zâviye ve post ağı

Buhsa, Ammâre ve Meydan çevreleri farklı kol, post ve erkân düzenlerinin şehir içindeki duraklarıdır.

İstanbul

Âsitâne ve çoklu tekkeler

Koska Sa‘dî Âsitânesi, Kadem-i Şerif, Mirza Baba ve Hasîrîzâde dergâhları tek postun kopyaları değildir.

Prizren ve Yakova

Âciziyye merkezi

Süleyman Âcizî Baba ve oğlu Danyal çevresi Balkan şehirlerinde yeni bir bölgesel irşad ağı kurdu.

Arnavutluk ve Balkanlar

Şehirler arası yayılım

Berat, Avlonya, Tepedelen, Üsküp, Gilan, Niş ve Belgrad bağlantıları dönem ve tekke kayıtlarıyla izlenir.

Anadolu

Hilâfet ve ders halkaları

İstanbul üzerinden taşınan icazetler medrese, Mesnevîhanlık, şiir ve şehir tekke hayatıyla birleşti.

Beş kol, beş farklı intikal biçimi

Kardeş çevresi, zâviye postu, Şam-İstanbul aktarımı ve Balkan teşkilatı aynı kol modeli değildir.

XII-XIX. yüzyıllar

Şerrâbiyye

Dımaşk'ın güneyindeki Buhsa zâviyesi ve yaralı askerlere hazırlanan şurup hafızasıyla anılan erken kol.

Kol dosyasını aç →

XII-XIX. yüzyıllar

Tağlibiyye

XVI. yüzyıl ortalarında Dımaşk Ammâre zâviyesinin on dördüncü postnişini Ebû Tağlib'e nispet edilen kol.

Kol dosyasını aç →

XII-XIX. yüzyıllar

Abdüsselâmiyye / Selâmiyye

Abdüsselâm eş-Şeybânî'nin Şam-İstanbul irşad ve aile post hattı.

Kol dosyasını aç →

XII-XIX. yüzyıllar

Vefâiyye

Ebü'l-Vefâ İbrâhim eş-Şâmî'ye nispet edilen, İstanbul ve Balkanlara uzanan kol.

Kol dosyasını aç →

XII-XIX. yüzyıllar

Âciziyye

Süleyman Âcizî Baba'nın Prizren merkezli Balkan kolu.

Kol dosyasını aç →

On sekiz mekânlık kurumsal hafıza

Cebâ âsitânesi, Şam zâviyeleri, İstanbul tekkeleri ve Balkan merkezleri işlev ve dönemleriyle ayrılır.

CebâSa‘deddin el-Cebâvî Âsitânesi ve TürbesiXII-XX. yüzyıllar BuhsaBuhsa Şerrâbiyye ZâviyesiXII-XX. yüzyıllar İstanbulSa‘dî Âsitânesi / Papaszâde Mustafa Çelebi DergâhıXII-XX. yüzyıllar İstanbulKadem-i Şerif Sa‘dî TekkesiXVIII-XX. yüzyıllar İstanbulHasîrîzâde Sa‘dî DergâhıXII-XX. yüzyıllar PrizrenSüleyman Âcizî Baba TekkesiXII-XX. yüzyıllar

İrşad, eser ve post taşıyıcıları

PÎRSa‘deddin Muhammed el-CebâvîDoğumu ve ailesi Erken Sa‘dî kaynaklarına göre 460/1068'de Mekke'de doğdu. Baba tarafından İdrîsî-Hasenî, anne tarafından Kâbe hizmetindeki Şeybî aileye ba TAŞIYICIEbû Muhammed Yûnus b. Yûsuf eş-Şeybânî el-BuhârîEbû Muhammed Yûnus b. Yûsuf eş-Şeybânî (ö. 682/1283-84), Kahire’de hankahı belgelenen Yûnusiyye çevresinin pîri; Sa‘deddin el-Cebâvî’nin baba ve mürşid hal PÎR-İ SÂNÎSa‘deddin Yûsuf eş-ŞâvûrîSa‘deddin Muhammed el-Asgar eş-Şâgūrî (ö. 986/1578), Şam Meydan Zâviyesi şeyhi; Sa‘diyye'nin âdâb ve erkânını belirginleştiren ve Küçük Sa‘deddin diye anıl TAŞIYICIAbdüsselâm eş-Şeybânî es-Sa‘dîAbdüsselâm eş-Şeybânî es-Sa‘dî (ö. 1165/1752), Şam'dan İstanbul'a gelerek Koska'daki Sa‘dî Âsitânesi'nin postnişini olan; Ayasofya'daki Sa‘dî görünürlüğünd TAŞIYICISüleyman Âcizî BabaSüleyman Âcizî Baba (ö. 1738), İstanbul'da tahsil görüp Ebü'l-Vefâ eş-Şâmî'den hilâfet alan; Prizren'de kurduğu tekkeyle Sa‘diyye'nin Âciziyye kolunu Balka TAŞIYICIHasîrîzâde Mehmed Elif EfendiMehmed Elif Efendi, Sütlüce Hasîrîzâde Dergâhı'ndaki Sa‘dî irşadı, çok yönlü tahsili, telifleri ve Meclis-i Meşâyih hizmetiyle son Osmanlı tekke hayatının TAŞIYICIHasîrîzâde Muhammed Elîf EfendiHasîrîzâde Muhammed Elîf Efendi (1850–1927), Sütlüce Sa‘dî Dergâhı’nın şeyhi; Mesnevî ve Şemâil dersleri, çoklu icazetleri, Meclis-i Meşâyih reisliği ve es TAŞIYICIEbü’l-Vefâ İbrâhim b. Yûsuf eş-ŞâmîEbü’l-Vefâ İbrâhim b. Yûsuf eş-Şâmî (ö. 1170/1756), Şam’daki Sâgūr Sa‘dî Zâviyesi’nin on üçüncü postnişini, Vefâiyye kolunun pîri ve Sa‘diyye’yi İstanbul,

YOLUN MADDÎ KÜLTÜRÜ

Yedi terkli tâc, hırka kalıbı ve tekke hafızası

TÂC

Yedi terkli kubbe

A-47-A-50 müze grubundaki örnekler Sa‘diyye'ye bağlanır; keçe, yün, düğme ve dikiş farkları tek biçim olmadığını gösterir.

DESTAR VE TAYLASAN

Giyme düzeni

Cüneydî destar ve taylasan biçimleri post, görev, çevre ve dönem bağlamıyla birlikte değerlendirilir.

HIRKA VE EVRÂD

Nesne ile uygulama

Hırka kalıbı, evrâd nüshası, mühür ve icazet maddî nesne ile irşad yetkisi arasındaki farklı bağları taşır.

DERGÂH

Meydan, tevhidhâne ve türbe

Mekân yalnız mimari kabuk değil; zikir, ders, misafirlik, mutfak, post ve ziyaret ilişkilerinin düzenidir.

Yolun maddî kültürü

Müze kataloglarında bu yolla ilişkilendirilen tâc, sikke ve gül mühür örnekleri.

Küratöryel vitrini aç →

Tâc-ı şerif

Sa‘diyye yedi terkli tâc-ı şerifi

Sa‘diyye'ye bağlanan yedi terkli tâc. Kubbe, düğme, destar ve taylasan ilişkisi katalog ve değerlendirme bölümlerinde birlikte açıklanır.

Türkiye Müzelerinden Örneklerle Türk İslam Sanatında Tarikat Eşyaları. Kat. No. A-47, PDF s. 161. (Bağış)-0019

TARİHÎ ÖRGÜ

Pîrden yayılma ve kurumsallaşma duraklarına

1068

Tarihî durak

Sa‘deddin el-Cebâvî'nin doğumu

1180

Tarihî durak

Sa‘deddin el-Cebâvî'nin vefatı

1578

Tarihî durak

Sa‘deddin-i Sânî eş-Şâvûrî'nin vefatı

1714

Tarihî durak

Abdüsselâm eş-Şeybânî'nin İstanbul Sa‘dî Âsitânesi'ne tayini

1738

Tarihî durak

Süleyman Âcizî Baba'nın vefatı ve Prizren merkezinin devamı

1784

Tarihî durak

Mirza Baba Sa‘dî Tekkesi'nin kuruluşu

1870

Tarihî durak

Şeyh Yûnus eş-Şeybânî'nin Hasîrîzâde çevresine icazeti

PÎR · TEMSİLCİLER · MÜELLİFLER

?—?

Şeyh Ali Fakrî Efendi

Ali Fakrî Efendi, Sa‘diyye’den hilâfet sahibi; Nakşibendî, Rifâî ve Sünbülî çevreleriyle de irtibat kuran, Seyyid Ahmed Buhârî Dergâhı şeyhi, Meclis-i Meşâyih üyesi, şair ve müelliftir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Halil ed-Demenhûrî

Halil ed-Demenhûrî, Mısır’ın Demenhûr şehrinden gelen, İstanbul Sa‘diyye çevresinde ‘Hasırcı Şeyh Halil’ diye tanınan ve oğlu Mustafa İzzî Hasîrîzâde üzerinden Sütlüce kolunun aile hafızasında yer alan şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →1068—1180

Sa‘deddin Muhammed el-Cebâvî

Doğumu ve ailesi Erken Sa‘dî kaynaklarına göre 460/1068'de Mekke'de doğdu. Baba tarafından İdrîsî-Hasenî, anne tarafından Kâbe hizmetindeki Şeybî aileye bağlanan nesep kaydı gelenek ve aile kaynaklarında korunur. Tasavvufî eğitim Kaynaklar gençlik dönemini sert ve hareketli bir hayatla, ardından Hz. Peygamber'in mânevî uyarısıyla dönüş anlatısı içinde aktarı

Kişi dosyasını aç →?—1284

Ebû Muhammed Yûnus b. Yûsuf eş-Şeybânî el-Buhârî

Ebû Muhammed Yûnus b. Yûsuf eş-Şeybânî (ö. 682/1283-84), Kahire’de hankahı belgelenen Yûnusiyye çevresinin pîri; Sa‘deddin el-Cebâvî’nin baba ve mürşid halkası olarak Sa‘diyye geleneğine bağlanan sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Abdullah Yûnus

Şeyh Abdullah Yûnus, Sa‘deddin el-Cebâvî’nin küçük kardeşi; Dımaşk’ın güneyindeki Buhsa zâviyesinin kurucusu ve Şerrâbiyye kolunun pîridir.

Kişi dosyasını aç →?—1578

Sa‘deddin Yûsuf eş-Şâvûrî

Sa‘deddin Muhammed el-Asgar eş-Şâgūrî (ö. 986/1578), Şam Meydan Zâviyesi şeyhi; Sa‘diyye'nin âdâb ve erkânını belirginleştiren ve Küçük Sa‘deddin diye anılan pîr-i sânîdir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Ebû Tağlib Muhammed b. Sâlim eş-Şeybânî

Ebû Tağlib Muhammed b. Sâlim eş-Şeybânî, Şam’ın Ammâre mahallesindeki Sa‘dî zâviyesinin on dördüncü postnişini ve kendisinden sonra zâviye şeyhlerinin Tağlibî nisbesiyle anıldığı Tağlibiyye kolunun nispet şahsiyetidir.

Kişi dosyasını aç →?—1752

Abdüsselâm eş-Şeybânî es-Sa‘dî

Abdüsselâm eş-Şeybânî es-Sa‘dî (ö. 1165/1752), Şam'dan İstanbul'a gelerek Koska'daki Sa‘dî Âsitânesi'nin postnişini olan; Ayasofya'daki Sa‘dî görünürlüğünde rol oynayan ve oğlu Gālib Behcetüddin ile süren Abdüsselâmiyye/Selâmiyye koluna adını veren şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—1738

Süleyman Âcizî Baba

Süleyman Âcizî Baba (ö. 1738), İstanbul'da tahsil görüp Ebü'l-Vefâ eş-Şâmî'den hilâfet alan; Prizren'de kurduğu tekkeyle Sa‘diyye'nin Âciziyye kolunu Balkan şehirlerine taşıyan mürşiddir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Danyal Âcizî

Şeyh Danyal Âcizî, Âcizî Baba’nın oğlu; Yakova’daki Sa‘dî tekkesinden hareketle Âciziyye irşad çevresini Tepedelen, Berat ve Avlonya’ya taşıyan Balkan şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—1791

Şeyh Seyyid Muhammed Ziyâd Efendi

Şeyh Seyyid Muhammed Ziyâd Efendi (ö. 1205/1791), Kadem-i Şerif’i Şam’dan İstanbul’a getiren, Ebü’l-Vefâ İbrâhim es-Sa‘dî’nin halifesi ve Kadem-i Şerif Tekkesi’nin kurucu şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →1850—1927

Hasîrîzâde Mehmed Elif Efendi

Mehmed Elif Efendi, Sütlüce Hasîrîzâde Dergâhı'ndaki Sa‘dî irşadı, çok yönlü tahsili, telifleri ve Meclis-i Meşâyih hizmetiyle son Osmanlı tekke hayatının seçkin temsilcilerindendir.

Kişi dosyasını aç →?—1862

Şeyh Muhammed Gālib Efendi

Kovacızâde Muhammed Gālib Efendi (ö. 1862), babası Muhammed Emin Efendi’den sonra Sa‘diyye Âsitânesi postuna geçen ve otuz dört yıl irşad eden şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →1795—1843

Hasîrîzâde Şeyh Süleyman Sıdkî Efendi

Hasîrîzâde Süleyman Sıdkî Efendi (1795–1843), babası Mustafa İzzî’den Sa‘dî hilâfeti alan; Sütlüce dergâhında postnişinlik, kürsü şeyhliği ve şiirle meşgul olan çok yönlü bir şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →1850—1927

Hasîrîzâde Muhammed Elîf Efendi

Hasîrîzâde Muhammed Elîf Efendi (1850–1927), Sütlüce Sa‘dî Dergâhı’nın şeyhi; Mesnevî ve Şemâil dersleri, çoklu icazetleri, Meclis-i Meşâyih reisliği ve eserleriyle son dönem İstanbul tasavvuf hayatının güçlü âlimlerinden biridir.

Kişi dosyasını aç →1883—1956

Yûsuf Zâhir Efendi (Hasırcıoğlu)

Hasîrîzâde Yûsuf Zâhir Efendi (1883-1956), Koska Abdüsselâm Tekkesi’nin son postnişini; hadis usulü müellifi, müstensih, Süleymaniye ve diğer yazma eser kütüphanelerinin yöneticisidir.

Kişi dosyasını aç →1837—1885

Hacı Muhammed Vehbî Efendi

Hacı Muhammed Vehbî Efendi (1837–1885), Yenişehir’de yetişen, Kovacızâde Gālib Efendi’den Sa‘dî hilâfeti alan; medrese kuran, Mesnevî okutan, iki binden fazla mürid yetiştirdiği nakledilen şair ve şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Muhammed Râşid Gālibzâde

Muhammed Râşid, Şeyh Gālib Efendi’nin oğlu ve Şeyh Yahyâ Efendi’nin kardeşidir. Babalarının vefatından sonra Sa‘diyye Âsitânesi meşihatı iki kardeşe müştereken verilmiştir.

Kişi dosyasını aç →?—1791

Şeyh Mustafa Avârifî Sa‘dî

Mustafa Avârifî Efendi (ö. 1206/1791), Şeyh Hasan'ın oğlu; Şeyh Gālib'den tarikat terbiyesi alarak 1190/1776'da Sa‘diyye Âsitânesi postuna geçen şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Muhammed Ârif Hikmet Gālibzâde

Muhammed Ârif Hikmet, Şeyh Yahyâ Gālibzâde’nin oğludur. Babasının vefatından sonra dergâh meşihatı kendisine verildi; 1337/1919’da görev Şeyh Zâhid Efendi’ye devredildi.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh İbrâhim Şâmî Sa‘dî

Şeyh İbrâhim Şâmî, 1206/1791’de Şeyh Hasan hayattayken Sa‘diyye Âsitânesi’nin postuna geçen Şamlı bir Sa‘dî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Yahyâ Gālibzâde Sa‘dî

Şeyh Gâlib Efendi-zâde’dir. Pederlerinin irtihâlinde, sinnen küçük imiş. Muhammed Râşid isminde bir birâderi varmış. Meşîhat, müştereken her ikisine tefvîz olunmuştur. Yahyâ Efendi’nin şeyhi, el-yevm İzmir’de Emîr Sultân Dergâhı’nda medfûn bulunan Teselya Yenişehir’indeki Sa’dî Dergâhı post-nişîni Şeyh Muhammed Efendi’dir ki, o da, Yahyâ Efendi’nin pederi Şeyh Gâlib Efendi’nin halîfesidir. Asrının ulemâsından idi. M

Kişi dosyasını aç →?—1756

Ebü’l-Vefâ İbrâhim b. Yûsuf eş-Şâmî

Ebü’l-Vefâ İbrâhim b. Yûsuf eş-Şâmî (ö. 1170/1756), Şam’daki Sâgūr Sa‘dî Zâviyesi’nin on üçüncü postnişini, Vefâiyye kolunun pîri ve Sa‘diyye’yi İstanbul, Bursa, Balkanlar ve Mısır’a taşıyan geniş hilâfet ağının merkezidir.

Kişi dosyasını aç →?—1736

Şeyh Hüseyin Efendi Sa‘dî

Şeyh Hüseyin Efendi, Eyüp kadılığı yaparken Ebü’l‑Vefâ İbrâhim eş‑Şâmî’ye intisap eden; Taşlıburun’daki Cennet Efendi Tekkesi’ni ihya edip İstanbul Sa‘dî meşâyihinin başı kabul edilen şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Hâfız Muhyiddin Şevkî Efendi

eş-Şeyh es-Seyyid Hâfız Muhyiddîn eş-Şevkî Efendi, ulemâdan müftü Mustafa Efendi-zâde’dir. Ailesi, “Tophâne-zâdeler” diye anılırmış; vâlide cihetinden sahîhu’n- nesebdir. Peder cihetinden de, “emîr” olduklarına dâir tomâr vardır ve İzmir’de olan dîger mahdûmlarının yedindedir. Bidâyet zamânlarında, tarîkat aleyhinde bulunurlarmış. Fakat, Teselya Yenişehri’ne müftü ta’yîn olununca, ba'zı rüfekâsı dergâhlara gitmeğe t

Kişi dosyasını aç →1866—1908

Şeyh Ahmed Ferîd Vehbîzâde

Ahmed Ferîd Vehbîzâde (1866–1908), Sa‘dî şeyhi Muhammed Vehbî Efendi’nin oğlu; İstanbul’da tahsil gören, Yahya Efendi’den hilâfet alan ve Hallâç Baba Dergâhı’nda dört yıl meşîhat eden muallim, Mesnevîhan ve şairdir.

Kişi dosyasını aç →1854—?

Şeyh Ali Şemseddin Efendi

Şeyh Ali Şemseddin Efendi (d. 1853-54), Yazıcızâde ailesine mensup; Üsküdar Şeyh Fethî Efendi Dergâhı’nda Sa‘dî erkânını sürdüren ve Meclis-i Meşâyih üyeliği yapmış şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →1850—?

Şeyh Mehmed Elifî Efendi (Hasîrîzâde)

Şeyh Mehmed Elifî Efendi (d. 1850), Sütlüce Hasîrîzâde Dergâhı şeyhi; Sa‘dî, Şâzelî ve Mevlevî icâzetleri bulunan, 1908’den itibaren Meclis-i Meşâyih reisliği yapan âlim ve müelliftir.

Kişi dosyasını aç →

MEKÂN AĞI

Âsitâneler, tekkeler, türbeler ve irşad merkezleri

Her mekân kişi ve dönem ilişkisiyle tekil dosyasına bağlanır; yaklaşık veya bilinmeyen konumlar kesin koordinat gibi gösterilmez.

dergah

Aziz Efendi'nin Akhisar'daki dergâhı

Babasından hilâfet aldıktan sonra yaptırdığı dergâh. Kaynak yeri “İzmir Akhisar” diye kaydeder. 1329/1911'de vefat edince buraya defnedilmiştir. İlişkili kişi dosyası Şeyh Aziz Vehbîzâde Sa‘dî : Aziz Vehbîzâde Sa‘dî Efendi (1862–1911), baba

Akhisar · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Emîr Buhârî Tekkesi

Unkapanı'nda XIX. yüzyılda inşa edilen Nakşibendî tekkesinin son şeyhi Ali Fakrî Efendi'dir (ö. 1928); bu görevi 1877'den tekkelerin kapatıldığı 1925 yılına kadar sürdürmüştür. Tekke 1906'da onarım görmüş, kapatıldığı sırada bakımlı durumda

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

dergah

Hasîrîzâde Dergâhı

İstanbul’daki en meşhur Sa‘dî dergâhlarından biri olan bu tekkenin son şeyhidir. 1880’den 1925’e kadar burada şeyhlik yapmış, Mesnevî, şemail, hadis ve dinî ilimleri okutmuş; II. Abdülhamid’in iradesiyle 1887’de yeniden inşa edilen binaları

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Hasîrîzâde Tekkesi

Hasırcızâde Tekkesi olarak da anılan, Sütlüce semtinde Elifî Efendi sokağı ile Çavuşbaşı Mescidi’nin sınırladığı arsada yer alan Sa‘dî tekkesidir. Babası Hasîrîzâde Şeyh Mustafa İzzî Efendi tarafından 1199’da (1785) kurulmuş, 1201’de (1787)

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

hankah

Sünbül Efendi Hankâhı (Koca Mustafa Paşa Dergâhı)

Sefîne, Karasarıklı İbrâhim Efendi'nin bu hankâhın semâhânesinde zikre katıldığını ve bir cem‘iyyette cezbeye tutulduğunu kendi ağzından naklettiğini kaydeder. Metinde "Sünbül Hankāhı" ve "Hankāh-ı Hazret-i Sünbül" olarak iki kez geçer.

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

hazire

Hasîrîzâde Dergâhı ile Mahmud Ağa Camii arasındaki hazîre

3 Ocak 1927 Pazartesi günü vefat ettiğinde, tekkesiyle Mahmud Ağa Camii arasındaki hazîreye defnedilmiştir. İlişkili kişi dosyası Hasîrîzâde Muhammed Elîf Efendi : Hasîrîzâde Muhammed Elîf Efendi (1850–1927), Sütlüce Sa‘dî Dergâhı’nın şeyhi

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Cafer Ağa Dergâhı

Cafer Ağa Dergâhı, Meclis-i Meşâyih ve tekke-zâviye defterlerini inceleyen çalışmada görev tevcihi, merkez tekke düzeni veya tekke ailesi kaydı bağlamında anılır. Bu kayıt kurumun coğrafi denetim ağını görünür kılmak amacıyla yayımlanmıştır

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Etyemez Tekkesi ve Mescidi

Yapı, fetihte bulunduğu kaydedilen Buharalı Ömer oğlu Şeyh Derviş Mirza Bahâ tarafından mescid olarak vakfedilmiştir. 886/1481 tarihli vakfiye kaydı verilir. Hadîkatü’l-Cevâmi‘nin 1987 neşir notu, tekke-mescidin son dönemde Sa‘diyye zâviyes

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Etyemez Dergâhı

Sa‘diyye tekke listesinde Etyemez Dergâhı Sefîne-i Evliyâ içindeki Sa‘diyye tekkeleri cetvelinde Etyemez Dergâhı, pazartesi günü icra edilen âyin ve Şeyh Zâhir Efendi’nin adıyla birlikte kaydedilir. Tablo sınırı Eski OCR aktarımı “dergâhın

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Hallâç Baba Tekkesi

Sa‘diyye tekke listesinde Hallâç Baba Tekkesi Sefîne-i Evliyâ içindeki Sa‘diyye tekkeleri cetvelinde Hallâç Baba Tekkesi, salı günü icra edilen âyin ve Şeyh Şemseddin Efendi’nin adıyla birlikte yer alır. Tablo sınırı OCR aktarımında bir önc

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke, zâviye ve türbe

Sa‘deddin el-Cebâvî Âsitânesi ve Türbesi

Tarihî işlev Sa‘diyye'nin pîr merkezi; irşad, aile postu, türbe ve bölgesel hizmet ağının çekirdeği. Kuruluş, kol aidiyeti, post değişimi, mimari yenileme ve güncel durum ayrı dönemler halinde değerlendirilir. 1910: vefat sonrası meşihat te

Cebâ · SuriyeMekân dosyasını aç →

tekke, zâviye ve türbe

Buhsa Şerrâbiyye Zâviyesi

Tarihî işlev Abdullah Yûnus'un kurduğu ve Şerrâbiyye'nin teşekkül ettiği zâviye. Kuruluş, kol aidiyeti, post değişimi, mimari yenileme ve güncel durum ayrı dönemler halinde değerlendirilir. Yapıyla ilişkili kişi Şeyh Abdullah Yûnus, Sa‘dedd

Buhsa · SuriyeMekân dosyasını aç →

tekke, zâviye ve türbe

Sa‘dî Âsitânesi / Papaszâde Mustafa Çelebi Dergâhı

Tarihî işlev 1714'te Abdüsselâm eş-Şeybânî'ye verilen, İstanbul Abdüsselâmiyye/Selâmiyye post merkezidir. Kuruluş, kol aidiyeti, post değişimi, mimari yenileme ve güncel durum ayrı dönemler halinde değerlendirilir.

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke, zâviye ve türbe

Kadem-i Şerif Sa‘dî Tekkesi

Kuruluş Kadem-i Şerif Tekkesi, Sadrazam Halil Hamîd Paşa’nın Etyemez-Davutpaşa çevresindeki Kapıcıbaşı Konağı’nı satın alıp vakfetmesiyle yaklaşık 1190/1776’da kuruldu. Şam’dan İstanbul’a gelen Sa‘dî şeyhi Muhammed Ziyâd Efendi kurucu postn

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke, zâviye ve türbe

Mirza Baba Sa‘dî Tekkesi

Tarihî işlev 1784'te Halil Hamid Paşa tarafından yaptırılan İstanbul Sa‘diyye merkezlerinden biri. Kuruluş, kol aidiyeti, post değişimi, mimari yenileme ve güncel durum ayrı dönemler halinde değerlendirilir.

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke, zâviye ve türbe

Hasîrîzâde Sa‘dî Dergâhı

Tarihî işlev Sütlüce'de Sa‘dî postu, Mesnevî dersleri, çoklu icazet ve şehir tasavvuf kültürünün merkezi. Kuruluş, kol aidiyeti, post değişimi, mimari yenileme ve güncel durum ayrı dönemler halinde değerlendirilir.

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke, zâviye ve türbe

Süleyman Âcizî Baba Tekkesi

Tarihî işlev Bistriça nehri kıyısındaki Âciziyye Balkan âsitânesi ve pîrin türbe merkezi. Kuruluş, kol aidiyeti, post değişimi, mimari yenileme ve güncel durum ayrı dönemler halinde değerlendirilir. Yapıyla ilişkili kişi Süleyman Âcizî Baba

Prizren · KosovaMekân dosyasını aç →

tekke, zâviye ve türbe

Âciziyye Tekkesi

Tarihî işlev Şeyh Danyal'ın postu ve Âciziyye'nin Kosova-Arnavutluk yayılım merkezi. Kuruluş, kol aidiyeti, post değişimi, mimari yenileme ve güncel durum ayrı dönemler halinde değerlendirilir. Yapıyla ilişkili kişi Şeyh Danyal Âcizî, Âcizî

Yakova · KosovaMekân dosyasını aç →

tekke, zâviye ve türbe

Şeyh Zeynelâbidîn Sa‘dî Tekkesi

Tarihî işlev 1768-69 öncesinde kurulan, Yakova'daki ikinci önemli Sa‘dî merkezi. Kuruluş, kol aidiyeti, post değişimi, mimari yenileme ve güncel durum ayrı dönemler halinde değerlendirilir. Bağlı yol Kaynak bu mekânı Sa‘diyye (Cebâviyye) çe

Yakova · KosovaMekân dosyasını aç →

turbe

Mustafa İzzi Efendi es-Sadi Türbesi

Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “EŞ-ŞEYH MUSTAFA İZZİ EFENDİ ES-SADİ” adıyla, SADİYYE çevresinde, BEYOĞLU/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi ELİF EFENDİ TEKKESİ'NDE MEDFUN. İrtihal kaydı Kaynak veri kümesinde hicrî irtihal ta

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

turbe

Hasirizade Ahmed Muhtar Efendi es-Sadi Türbesi

Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “EŞ-ŞEYH HASİRİZADE AHMED MUHTAR EFENDİ ES-SADİ” adıyla, SADİYYE çevresinde, BEYOĞLU/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi HASİRİZADE TEKKESİ (ELİF EFENDİ TEKKESİ) İrtihal kaydı Kaynak veri kümesi

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

turbe

Mehmed Elif Efendi es-Sadi Türbesi

Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “EŞ-ŞEYH MEHMED ELİF EFENDİ ES-SADİ” adıyla, SADİYYE çevresinde, BEYOĞLU/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi ELİF EFENDİ TEKKESİ İrtihal kaydı Kaynak veri kümesinde hicrî irtihal tarihi 28 CEMAZ

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

turbe

Gözoğlu Hüseyin Efendi es-Sadi Türbesi

Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “EŞ-ŞEYH GÖZOĞLU HÜSEYİN EFENDİ ES-SADİ” adıyla, SADİYYE çevresinde, EYÜPSULTAN/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi BAHARİYE CD. NO:23 İrtihal kaydı Kaynak veri kümesinde hicrî irtihal tarihi 11

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

turbe

Hallaç Baba es-Sadi Türbesi

Ziyaretgâh kaydı Kaynakta “EŞ-ŞEYH HALLAÇ BABA ES-SADİ” adıyla, SADİYYE çevresinde, ÜSKÜDAR/İSTANBUL ziyaretgâh kaydı olarak yer alır. Adres tarifi DR. FAHRİ ATABEY CD. ÜZERİNDE, HALİL RÜŞTÜ İLKÖĞRETİM OKULU BAHÇESİNDE TEKKESİ BULUNMAKTAYDI

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

Sayfanın başına dön ↑