tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Şam’dan İstanbul’a uzanan hayatı
Şeyh Seyyid Muhammed Ziyâd Efendi, Şam yakınındaki Kadem köyünde yaşayan ve ailesiyle birlikte burada Hz. Peygamber’e nispet edilen kadem-i şerifin muhafazasını üstlenen bir Sa‘dî şeyhidir. Hüseyin Vassâf, babasını Ahmed el-Attâr, dedesini Hümât diye kaydeder. Sefîne’deki silsilenâme onu Ebü’l-Vefâ İbrâhim es-Sa‘dî eş-Şeybânî’nin halifesi olarak gösterir.
Sa‘diyye içindeki yeri
Sefîne-i Evliyâ’da Muhammed Ziyâd açık biçimde “kibâr-ı meşâyıh-ı Sa‘diyye” arasında anılır. Kaydedilen irşad zinciri, mürşidi Ebü’l-Vefâ İbrâhim’den Yûsuf es-Sa‘dî, Abdülbâkī, Ahmed, Ebû Bekir, Bedreddin, Hasan el-Cibâvî ve ara halkalar üzerinden Sa‘deddin el-Cibâvî’ye ulaşır. Modern bir tarih çalışmasında kullanılan “Vefâiyye şeyhi” ifadesi ise Sa‘diyye’nin Ebü’l-Vefâ İbrâhim’e nispet edilen Vefâiyye kolunu belirtir; ayrı bir ana yol aidiyeti sayılmamıştır.
Kadem-i şerifin nakli
I. Abdülhamid devrinde, sarayın talebi üzerine Kadem köyünde muhafaza edilen emanet İstanbul’a getirildi. Sefîne, Muhammed Ziyâd’ın emaneti başı üzerinde ve yürüyerek taşıdığına dair gelenek içi anlatıyı aktarır. Bu anlatı yolculuğun hürmet dilini yansıtır; emanetin Hz. Peygamber’e nispeti tarihî nesne doğrulaması gibi değil, dinî hafıza kaydı olarak sunulur.
Kadem-i Şerif Tekkesi
Sadrazam Halil Hamîd Paşa, Muhammed Ziyâd’a yakınlık göstererek Etyemez-Davutpaşa çevresindeki Kapıcıbaşı Konağı’nı satın alıp vakfetti. Yaklaşık 1190/1776’da burada Kadem-i Şerif Tekkesi kuruldu ve Muhammed Ziyâd irşadla görevlendirildi. Perşembe günleri yapılan Sa‘dî âyini, aynı gün açık olan Etyemez Dergâhı’yla çakışmaması için daha sonra salı gününe alındı.
Ailesi
Muhammed Ziyâd’ın İstanbul’da Abdüllatif adlı bir oğlu ile bir kızı dünyaya geldi. Şam’daki ailesinden Ahmed, Abdurrahman ve Muhammed adlı üç oğlu bulunduğu kaydedilir. Bu aile halkaları, Kadem Tekkesi’nin sonraki post silsilesinde etkili oldu; fakat kendisinden sonra yaşayan postnişinlerin ayrıntıları bu biyografinin içine karıştırılmayıp tekkenin tarihçesinde ayrıca gösterildi.
Vefatı ve kabri
Muhammed Ziyâd Efendi 1205/1791’de vefat etti ve Kadem Tekkesi hazîresine defnedildi. Sefîne’nin naklettiği mezar kitâbesi onu Kadem-i Şerif’i Şam’dan İstanbul’a taşıyan Sa‘diyye mensubu olarak anar. İstanbul Ziyaretgâhları veri kümesindeki 1261 tarihli aynı adlı kayıt bu kurucu şahsın kronolojisiyle uyuşmadığından ona mal edilmemiştir.