Hacı Muhammed Vehbî Efendi

Ailesi ve tahsili

1253/1837’de Şeyh Muhyiddin Efendi’nin oğlu olarak doğdu. Babasını küçük yaşta kaybettiği için dergâh hizmetine vekâleten Şeyh Halîm Efendi tayin edildi. İlk ve rüşdiye tahsilinden sonra Yenişehir’de Hoca Muhammed Efendi’den icâzet aldı; özel hocalarla öğrenimini sürdürdü, tarih ve Mesnevî okumalarına yöneldi.

Medrese ve öğretim

1281/1864’te babasının ihya ettiği dergâha dört oda ve bir medrese ekledi; müderrisliğini üstlenerek ücretsiz ders verdi. 1288/1871’de Şeyhülislâm Sâhib Molla Bey ile İstanbul’a geldi. II. Abdülhamid’in iltifatını gördü; şehzadeliği sırasında Mehmed Reşad’a Farsça öğretti. Bu yakınlığın siyasî kuşku doğurması üzerine İzmir pâyesi verilerek yeniden Yenişehir’e gönderildi.

Ziyaretleri ve Sa‘dî hilâfeti

1296/1879’da Mekke ve Medine’yi ziyaret etti; ardından Şam’da Pîr Sa‘deddin’in makamına, Bağdat ve Kerbelâ’ya gitti. İstanbul’a dönüşünde Abdüsselâm Dergâhı şeyhi Kovacızâde Seyyid Gālib Efendi’den Sa‘diyye hilâfeti aldı.

Yenişehir’den İzmir’e

1297/1880’de bölgedeki siyasî gelişmeler sırasında babasının kabir kalıntılarını alarak İzmir’e götürdü. İzmir’de kaldığı yıl boyunca çeşitli camilerde Mesnevî okuttu. Daha sonra Bursa, Manisa, İzmir ve İstanbul arasında seyahat ederek ders ve irşad faaliyetini sürdürdü. Kaynak, iki binden fazla mürid yetiştirdiğini bildirir.

Ailesi ve halifeleri

1278/1861’de Şeyh Yeksan Efendi’nin kızıyla evlendi. Çocukları Mustafa Şevki Aziz, Sa‘diye Hanım ve Ferid Efendi’dir. Halifeleri arasında Şeyh Âbidin, Şeyh Cemal, Abdüsselâm Şeyhi Yahya, kardeşi Şeyh Sıdkı, Tekirdağlı Hâfız Efendi ve büyük oğlu Aziz Efendi sayılır.

Eserleri

Birçok eser yazdığı belirtilmekle birlikte bugün adı açıkça kaydedilenler bir Tarikatnâme ile basılmış Dîvânıdır. Şiirlerinde Pîr Sa‘deddin’e, şeyhi Gālib Efendi’ye ve irşad yoluna bağlılığını işler; Türkçe yanında Farsça da şiir söylemiştir.

Derinde bir gedâ-yı bî-nevâyım Pîr Sa‘deddin
Nazar kıl ârzû-mend-i bekāyım Pîr Sa‘deddin

Dehâlet eyledi Vehbî senin dergâhına elhak
Himâyet eyle muhtâc-ı atâyım Pîr Sa‘deddin

Vefatı

1302/1885’te İzmir’de vefat etti. Vasiyeti uyarınca Seyyid Mükerremüddin Dergâhı hazîresine defnedildi.