Nazar

1. Bakmak, bakış.
2. tas. Şeyhlerin ve ermişlerin müritlere ve sülûk ehline bakışı ki, bu bakış ruhlarına tesir ederek onlara yeni bir şekil verir; gönüllerini feyzle doldurur; ruhlarını olgunlaştırır. Bu nazarın eğitimci ve yetiştrici bir özelliği olduğu için “Veliler müritlerini kaplumbağanın yavrusunu ye-

tiştirmesi gibi nazarla yetiştirirler” denilmiştir. Bkz. Ehl-i nazar.

Naz ehli

Etse tecelli eğer vuslata erişe er
Kafire kılsa nazar mazhar-ı iman olur

Bir kuru ağaç idim, yol üzere düşmüş idim

Er bana nazar kıldı taze civan oldum hey

Erenlerin nazarı toprağı guher eyler

Erenler kademinde toprak olasım gelir

Mevlânâ Hudavendigâr bize nazar kılalı

Onun göklü nazarı gönlümüz aynasıdır
Yünus
Nazar-ı hakkani Şeyhin nazarıyla müridin ask ve cezbeye tutularak fenaya ermesi.
“Süfilerin sohbeti gibi nazarlan da feyz kaynağıdır. Zira onların nazarı ayn-ı nazar-ı Hak'tır”.

1. tas. Tasavvuf inancında şeyhin, mürşidin müridine, salikine manevî yolla bakması ve feyz vermesi.
2. N Türk kültüründe göz değmesi olarak nitelenen olay için kullanılan terim. Osmanh Türkçesinde “isâbet-i ayn”dır.
3. Bir kelâm terimi olarak “nazar”, duyular ve doğru haber ile insan için bilgi edinme yolları içinde gösterilen üç unsurdan biridir. Bu yolla elde edilen bilgi, ilim olarak nitelenmiş; bunu akaid alanında kullananlara “ehl-i nazar” denilmiştir.

1. Bakmak. Göz atmak.

Resûlullah sallallahü aleyhi ve sellem, misvâkını ve tarağını yanından ayırmazdı. Mübârek saçını ve sakalını tararken aynaya nazar eylerdi. Geceleri mübârek gözlerine sürme çekerdi. (İmâm-ı Ahmed Kastalânî)

"Allahü teâlâ mü'min bir kulunun gönlüne bir gecede üç yüz altmış defâ nazar eder" sözünün mânâsı; "Kalbin vücûda açılan üç yüz altmış penceresi vardır. Gönül, Allahü teâlânın zikriyle kaynayıp coşunca, Allahü teâlâ o kalbe nazar eder. Bu nazar ile kalbe doğan feyzler ve nurlar bu üç yüz altmış koldan bütün vücûda yayılır. Böyle nurların ve feyzlerin yayıldığı bir uzuv kendi hâline göre zevkle ibâdet eder. Yapılan tâat ve ibâdetlerden lezzet alır. (Ali Râmitenî)

Kalb hastalıklarının giderilmesi, Allah adamlarının tedâvisi ile olur. Bunların sözleri ilâcdır. Nazarları şifâdır. Onlarla berâber bulunanlar kötü olmaz. (İmâm-ı Rabbânî)

Âlimin bir nazarı, bulunmaz hazînedir.

Bir sohbeti, yıllarca, bitmez kütübhânedir.

(M. Sıddîk bin Saîd)

2. Düşünme, inceleme.

Aklın nazarı ile elde edilen ilim (bilgi) iki çeşittir. Birincisi bedîhî yâni düşünmeye ihtiyaç olmadan ilk bakışta elde edilen bilgi. Meselâ; bütünün, parçasından büyük olduğunu bilmek böyledir. İkincisi, istidlâlî yâni, aklın düşünmesiyle elde edilen bilgi. Meselâ; kâinâta ve ondaki inceliklere bakarak, onun bir yaratıcısının bulunduğunu anlamak böyledir. (Sa'düddîn Teftâzânî)

Arapça, bakmak demektir. Tasavvufî olarak, mürşidin müridine manevî yolla bakışı demektir. Bu bakış, feyzin akmasına ve intikâline sebeptir. Mevlevîlerde nazar şu şekildedir: Ayinde, Devr-i Veledî’de dervişler post önünde birbirlerine karşı durup bakıştıktan sonra, niyaz eder, ardından yine birbirlerine nazar ederler. Şeyhin bu bakışı, müridi çok kısa bir zamanda yetiştirir. Mesela Hacı Bayram Veli, halifesi Şeyh Lütfullah’ı, Ankara-Balıkesir yolculuğu sırasında, kısa zamanda nazarla yetiştirmiş ve onu Balıkesir’e halife olarak nasb etmiştir. Tasavvuf erbabı “ben”, “sen” yerine “fakîr”, “hakîr” ifadelerini kullandıkları gibi, “nazarım, nazarlarım” gibi ifâdeleri de kullanırlar. Nazardan düşmek; şeyhin teveccühünden, gözünden düşmek, demektir. Nazara uğramak; göz değmesi, nazar değmesi demektir. Ancak bu kelime, sûfîler arasında, bir büyüğün teveccühüne mazhar olmak şeklinde, olumlu manada kullanılır. Nazara gelmek, göz değmesi demektir. Nazar etmek; birine teveccüh etmek, onu hâl ehli etmek anlamına gelir. Safa nazar, temiz bakıştır. Aynı şekilde, bunun zıddı kem nazar da, kötü bakış demektir. Bakışıyla insanı olgunluğa eriştirmek gücüne sahip kişiye, sâhib-nazar derler.Mevlânâ Hüdâvendigâr bize nazar kıldı, Anın görklü nazarı gönlümüz aynasıdır.Yunus Emre