tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Yenişehir’den İstanbul’a
1283/1866’da Sa‘dî şeyhi Hacı Muhammed Vehbî Efendi’nin küçük oğlu olarak doğdu. İlk tahsilini Yenişehir’de gördü. On yedi yaşında şehirden ayrıldı; İzmir’de Yozgatlı Mustafa Efendi’den Arapça ilimleri okudu. 1301/1884’te İstanbul’a gelerek Dârülhadis Medresesi’ne yerleşti ve Ödemişli Mustafa Efendi’den icâzet aldı.
Tasavvuf ve Mesnevî çalışmaları
Uzun süre tasavvuf ve Mesnevî ile meşgul oldu. 1313/1895’te babasının halifelerinden birinden icâzet almak üzere Selânik’e gitti. Hilâfet merasimi gecesi babasının diğer halifesi Yahya Efendi de sürgün olarak Selânik’e gelince, âsitâne şeyhinin önceliği gözetildi ve Ferîd Efendi hilâfet tâcını Yahya Efendi’den giydi.
Muallimlik
İstanbul’a döndükten sonra özel dersler verdi. 1318/1900’de Molla Gürânî Rüşdiyesi’nde, 1319/1901’de Halıcıoğlu Mûsevî Mektebi’nde öğretmenlik yaptı. Dinî ilimler, edebiyat ve Mesnevî birikimini eğitim hizmetiyle birleştirdi.
Hallâç Baba Dergâhı
1322/1904’te Ali Fakrî Efendi’nin Hallâç Baba Dergâhı meşîhatini kendisine bırakması üzerine posta geçti. Dört yıl hizmet etti. Vassâf onu irfanı, tevazuu, yoksullara hürmeti, tatlı sözlülüğü ve Mesnevî dersleriyle tanınan bir şeyh olarak anar.
Tartışmalı rivayet
Şeyh Sa‘deddin Efendi’den nakledilen, içkiye düşkün bazı dervişlere meyhaneden içki taşıdığı yolundaki rivayet İbnülemin Mahmud Kemal tarafından sert biçimde eleştirilmiştir. Vassâf da Sa‘deddin Efendi’nin Ferîd’i görmediğini belirterek naklin mübalağalı olabileceğini söyler. Bu kayıt doğrulanmış davranış değil, kaynak içindeki tartışmalı bir rivayettir.
Şiiri ve mûsiki dili
Şiirleri ve bahr-i tavîl tarzındaki mektupları dağınık halde kalmıştır. Makam adlarını tasavvufî remizlerle bir araya getirdiği on sekiz beyitlik “Nezr-i Mevlânâ”, edebiyat ve mûsiki kültürünü gösterir.
Tarîk-i râstı sor râh-ı aşkın muktedâsından
Bu hestîde olan devr-i kebîrin reh-nümâsındanYegâh oldu girince vahdete sâliklerin, sorma
Bu kesret Ferdiyâ devr-i revânın ihtifâsından
Vefatı
1326/1908’de genç yaşta vefat etti ve Hallâç Baba Dergâhı’na defnedildi. Kaynak baskısındaki “14 Mayıs 1980” açık dizgi hatasıdır; dört yıllık 1904–1908 meşîhat ve hicrî 1326 kaydı esas alınmıştır.