Ara
Menü

Şeyh Ali Fakrî Efendi

Ali Fakrî Efendi, Sa‘diyye’den hilâfet sahibi; Nakşibendî, Rifâî ve Sünbülî çevreleriyle de irtibat kuran, Seyyid Ahmed Buhârî Dergâhı şeyhi, Meclis-i Meşâyih üyesi, şair ve müelliftir.

Yol
Sa‘diyye (Cebâviyye)
Mekân
5 bağlantı
Unvan
Sa‘dî şeyhi · Meclis-i Meşâyih üyesi, şair ve müellif

Çok katmanlı tarikat terbiyesi

Ali Fakrî Efendi’nin esas hilâfeti Sa‘diyye’dendir. 1315/1897’de Üsküdar Selim Baba Dergâhı şeyhi Ömer Efendi’den Nakşibendî hilâfeti de aldı. Rifâiyye ve Sünbüliyye’den teberrük icâzetleri bulunuyordu. Bu tamamlayıcı bağlar ana Sa‘dî aidiyetinin yerine geçirilmemelidir.

Devlet hizmeti

1877–78 Osmanlı-Rus Harbi sırasında Cibali’deki Şâdiye Kalyonu’nda askerî hastalar ağalığına tayin edildi. Ardından nüfus kitâbeti ve Bâbıâli’de çeşitli görevlerde bulundu; tekke nüfuslarının yazımıyla da görevlendirildi. Daha sonra memuriyetten çekilerek vaktini okumaya ve irşada ayırdı.

Dergâhlar ve Meclis-i Meşâyih

1906’da Seyyid Ahmed Buhârî Dergâhı meşîhatine getirildi. Hüseyin Sa‘deddin Efendi’ye hilâfet vererek Hallaç Baba Dergâhı’nı ona bıraktı. Meclis-i Meşâyih üyeliği yaptı; tekkelerle ilgili işlerin müftü başkanlığındaki bir kurula devredildiği dönemde meşâyıh temsilcisi olarak görev aldı.

İlim, sohbet ve eserleri

Türkçe, Arapça ve Farsçaya vâkıftı. Şöhretten kaçınan, sohbet ve mütalaaya önem veren bir şeyh olarak anlatılır. Farsça Sa‘dînâme ve Mevlevînâme, Muhyiddin İbnü’l-Arabî hakkında Ekberiyye ile Nakşibendî âdâbına dair bir risale yazdı.

Neşât u zevk-i tevhîdi sebük-mağzâna vermezler
Metâ‘-ı feyz-i irfânı tehî-destâna vermezler

Abâ-yı fakrı ber-dûş et külâh-ı Edhem’i ber-ser
Kabâ-yı atlas-ı şâhı kolay insana vermezler

Son yılları

Tekkelerin kapatılmasından sonra Erenköy’de oğlu Seniyyüddin Bey’in yanında yaşadı. Mide rahatsızlığı sebebiyle uzun süre tedavi gördü. Kaynak yetmiş yedi yıl ömür sürdüğünü bildirir; kesin doğum ve vefat tarihleri ayrıca doğrulanmadan üst künyeye taşınmamıştır.

COĞRAFÎ HAFIZA5 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi5 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

Ağ ve yol

Menkıbeler

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Kayıp mezarın rüya ile bulunuşu — kendi naklettiği rivayet

Unkapanı'ndaki tekkenin son şeyhi olarak, tekkenin kuruluş hikâyesini anlatır: Emîr Ahmed Buhârî II. Mahmud'un rüyasına girmiş, üzeri evlerle örtülmüş mezarı keşifle bulunmuştur.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt
Menâkıbnâme’de tam metni aç

Unkapanı'ndaki tekkenin son şeyhi sıfatıyla, tekkenin kuruluşuna dair şu rivayeti nakleder: Buhara'dan İstanbul'a gelip Üsküplü caddesi ile Yeşil Tulumbalı sokağının kavşağındaki bir evde ikamet eden Nakşibendî şeyhi Emîr Ahmed Buhârî'nin kabri üzerine önce bir türbe yapılmış, ancak türbe zamanla ortadan kalkmış, yerine evler kurulmuştur.

Ali Fakrî Efendi'nin anlattığına göre Emîr Ahmed Buhârî, II. Mahmud'un rüyasına girerek kendisini bu durumdan kurtarmasını istemiş; padişah, ulemâdan ve Nakşibendî şeyhlerinden Mustafa Mısrî Efendi'ye mezarın bulunmasını irade etmiş, Mustafa Mısrî Efendi mezarı keşfen bulmuş, padişahın emriyle evler yıkılarak yerine bir türbe ve tekke inşa edilmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

Eserleri ve metinleri

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Sa‘dînâme, Mevlevînâme ve Ekberiyye

Ali Fakrî’nin Farsça Sa‘dînâme ve Mevlevînâme’si yaklaşık üçer yüz beyit; Muhyiddin İbnü’l-Arabî’ye dair Ekberiyye’si yaklaşık iki yüz beyittir.

Metni gösterMetni daralt

Nakşibendî âdâbına dair ayrıca bir risale kaleme aldı.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 2.

Kavram dünyası

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Sa‘deddin el-Cebâvî'nin tarihleri üzerine görüşü

Sa‘diyye'nin pîri Sa‘deddin el-Cebâvî'nin doğum ve ölüm yılları kaynaklarda birbirini tutmaz; Ali Fakrî Efendi bu tartışmada 507 (1113) ve 621 (1224) tarihlerini doğru kabul eder.

Metni gösterMetni daralt

Sa‘diyye tarikatının kurucusu Sa‘deddin el-Cebâvî'nin doğum ve ölüm tarihleri kaynaklarda birbirinden hayli farklı kaydedilmiştir: en erken menâkıb kaynağı doğumu 460 (1068), vefatı 575 (1180) olarak verip 115 yıl yaşadığını söylerken, başka bir kol ölümü 621 (1224) diye kaydeder; son dönem müelliflerinden bazıları ise 593 (1197) ile 700 (1300-1301) tarihlerini tercih eder.

Ali Fakrî Efendi bu ihtilâfta kendi tercihini belirtmiş, Hüseyin Vassâf ile görüşmesinde doğum için 507 (1113), ölüm için 621 (1224) tarihlerini doğru kabul ettiğini söylemiştir. Bursa Sa‘diyye Dergâhı şeyhi İsmâil Hakkı Erzurûmî'nin benimsediği 460-575 çiftinden ayrıldığı nokta budur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Üç tarikattan icâzet veren şeyh

Üsküdar Hallaç Baba Sâdî Dergâhı'nın çocuk yaştaki şeyhine vekâleten meşihat yürütmüş, 1921'de aynı kişiye Sâdî, Rifâî ve Nakşibendî icâzetlerini birlikte vermiştir.

Metni gösterMetni daralt

Üsküdar Hallaç Baba Sâdî Dergâhı'na 1907'de, henüz sekiz yaşındayken şeyh tayin edilen Sadettin Nüzhet'e vekâleten meşihati önce Koska'daki Abdüsselâm Sâdî Dergâhı şeyhi Yahyâ Efendi yürütmüş, onun ölümü üzerine bu görevi Ali Fakrî Efendi üstlenmiştir.

Aynı kişi 1921'de Ali Fakrî Efendi'den Sâdî, Rifâî ve Nakşibendî icâzetlerini birden almış, ardından Bâb-ı Meşihat'ta imtihan edilerek asaleten şeyh olmuştur. Tek elden üç ayrı yolun icâzetinin verilmesi, Ali Fakrî Efendi'nin bu üç tarikatta da icâzet verme yetkisini elinde tuttuğunu gösterir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyeEmîr Buhârî TekkesiUnkapanı'nda XIX. yüzyılda inşa edilen Nakşibendî tekkesinin son şeyhi Ali Fakrî Efendi'dir (ö. 1928); bu görevi 1877'den tekkelerin kapatıldığı 1925 yılına kadar sürdürmüştür. Tekke 1906'da onarım görmüş, kapatıldığı sırada bakımlı durumdaydı. Adını, kabri üzerine türbe yapılan Nakşibendî şeyhi Emîr Ahmed Buhârî'den alır; cümle kapısı Üsküplü caddesi üzerindedir.İstanbul · TürkiyeHallâç Baba DergâhıKaynakta geçen mekân Hallâç Baba Dergâhı , Sefîne-i Evliyâ içinde 5 ayrı kişi veya olay bağlamında anılır. Bu kayıt, eserdeki irşad, postnişinlik, intisap ve defin bağlantıları bir araya getirilerek oluşturulmuştur. Kişi ve gelenek bağlantıları Mekânla doğrudan ilişkilendirilen şahsiyetler: Şeyh Ahmed Efendi, Şeyh Ali Fakrî Efendi, Şeyh Muhammed Efendi.İstanbul · TürkiyeÜsküdar'da Selim Baba DergahıKaynakta geçen mekân Üsküdar'da Selim Baba Dergahı , Sefîne-i Evliyâ içinde 2 ayrı kişi veya olay bağlamında anılır. Bu kayıt, eserdeki irşad, postnişinlik, intisap ve defin bağlantıları bir araya getirilerek oluşturulmuştur. Kişi ve gelenek bağlantıları Mekânla doğrudan ilişkilendirilen şahsiyetler: Şeyh Ali Fakrî Efendi. 1907: meşihat ciheti için tevcih başvurusu 1907 tarihli kayıtta, Üsküdar Tembel Hacımehmed Mahallesi’ndeki Selim Efendi Dergâhı meşihatı için Ömer Hulûsi Efendi’nin başvurusu ile Ahmed Sâmi Efendi lehine yürütülen tevcih talebi yer alır. Bu, kurum göreviyle ilgili idarî başvuru kaydıdır.İstanbul · TürkiyeSa'diyye'den Hallaç Baba DergahıKaynakta geçen mekân Sa'diyye'den Hallaç Baba Dergahı , Sefîne-i Evliyâ içinde 1 ayrı kişi veya olay bağlamında anılır. Bu kayıt, eserdeki irşad, postnişinlik, intisap ve defin bağlantıları bir araya getirilerek oluşturulmuştur. Kişi ve gelenek bağlantıları Mekânla doğrudan ilişkilendirilen şahsiyetler: Şeyh Ali Fakrî Efendi.İstanbul · TürkiyeŞazeli TekkesiKaynakta geçen mekân Şazeli Tekkesi , Sefîne-i Evliyâ içinde 2 ayrı kişi veya olay bağlamında anılır. Bu kayıt, eserdeki irşad, postnişinlik, intisap ve defin bağlantıları bir araya getirilerek oluşturulmuştur. Kişi ve gelenek bağlantıları Mekânla doğrudan ilişkilendirilen şahsiyetler: Şeyh Ali Fakrî Efendi, Şeyh Muhammed Efendi.

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 2
  2. [2]Kişi dosyasının kaynakları — Şeyh Ali Fakrî Efendi
  3. [3]Sefîne-i Evliyâ
  4. [4]Sefîne-i Evliyâ; Meclis-i Meşâyih Defterleri
Ortak kaynak kataloğunu aç →