tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Bu metin, Cerrâhî silsile arşivindeki kişi dosyasının tamamı esas alınarak paragraf ve manzume düzeni korunmak suretiyle hazırlanmıştır. Gelenek içi menkıbeler tarihî kayıtlarla aynı kesinlikte değerlendirilmez.
Hayatı ve silsiledeki yeri
HZ. HASAN-I BASRI
İsmi-i Şerifleri: Künyesi Ebû Said veya Ebû Muhammed lakabı el-Basri’dir. Baba adı Yesar, Anne Adı Hayra’dır, Babası Zeyd bin Sabit Efendimizin âzatlısı validesi Ümmü Seleme Validemizin âzatlısıdır bir kızı ile Said ve Abdullah isminde 2 oğlu vardır. Basra yakınlarında Salihiyye denilen yerde medfundur. Doğum ve İrtihal: Hicri 21 (641 Hz Ömer Efendimizin hilafetinin son 2.yılında Medîne-i Münevvere de doğmuştur. 1 recep 110/728 yılında Cuma gecesi 88 yaşında ahirete teşrif etmiştir cenaze namazını En-Nadr b. Ömer el-Makri kıldırmıştır.
Dönemindeki Zevat:70’i Bedir Ashabı olmak üzere birçok sahabi ile görüşmüştür.(Hz Osman,Hz Aişe,Hz. Talha, Ebû Mûsa el Eşâri,Enes bin Mâlik) Tâvus,Mücahid,Amr bin Şuayb,Katade, Ebu Hanife ve Süfyâ es-Sevr, İbn Abbas,İbn Ömer,Abdurrhaman İbn Semüre,Semüre İbn Cündeb,Ma’kil İbn Yesar, el-Esved İbn Serî,Kays b. Âsım,Ebû Âliye ve Fadl b. İyaz gibi sahabenin ve tabiinin önde gelenlerinden istafede etmiştir. Dönemindeki imamlar İmam Ali efendimiz, Hz. Hasan, Hz. Hüseyin, Zeynel Âbidin,Muhammed Bâkır, Câfer-i Sâdık Efendilerimizdir. Râbiyetül Adiviyye Validemiz yine bu zaman da yaşamışlardır.
Talebeleri; Onun yetiştirdiği binlerce talabe arasından en meşhurları şunlardır:Katâde b. Diâme (i.118/736), Eyyub es-Sıhtiyâni (i.131/748),Vâsıl b. Atâ (i.131/748), Humeyd et-Tavîl, Yûnus b. Ubeyd (i.139/756), Amr b. Ubeyd (i.144/761), Hişâm İbn Hassan el-Ezdî (İ.148/765), İbn Avn (i.151/768), Yezid b. İbrahim et-Tusterî (i.161/778), Osman et-Tavîl, Cerîr b. Hâzim (i.170/768) Efendilerimizdir Dönemindeki Halifeler; Ömer bin Hattab,Osman bin Affan,Ali bin Ebu Talib, ve Emevi Halifeleri, I. Muaviye 661 – 680,I. Yezid 680 – 683,II. Muaviye 683 – 684,I. Mervan 684 – 685,Abdülmelik 685 – 705, I.
Velid 705 – 715,Süleyman bin Abdülmelik 715 – 717,Ömer bin Abdülaziz 717 – 720,II. Yezid 720 – 724, Hişam bin Abdülmelik 724 – 743’dir. Diğer Mâlumat; Tarîkatte ilk hilafetnâmeyi Hz. Ali Efendimiz Hasan-ı Basri Efendimize vermiştir. Hasan-ı Basri Efendimizin halîfeleri Mâlik bin Dinâr, Utbe-i Gulâm, Ebû Hâşim Mekkî ve postnişini olan Habib Acemî Efendilerimizdir. Cemel,Sıffın ve Kerbale gibi birçok hâdiseyi şahit olmuştur.
Tabi’nin Seçkini Şeyhü’ş-Şüyuh Hasan Basri (ra) Hazretlerini Beyan Eder. (LEMEZAT) O, nübüvvet makamının hizmetkarı fütuvvet ehlinin yakını, şeriatin efendisi ve tarikatın rehberidir. “Şeyh Hasan Basri” hazretleri, “Basra” şehrinde, Hz. Ömer (ra) nın halifeliği zamanında Ümmü seleme (rah.) hazretleri onu kendi oğulları gibi bakıp gözetmişlerdi. Hatta bir gün annesi ortalıkta yokken Hasan ağlayıp feryad edince; Hz. Ümmü seleme buna dayanamayarak, bebeği bağırlarına basarak, susması için memesini ağzına vermesi üzerine kurmuş memeden bir iki damla süt gelerek, Hasan’ın ağzına akmıştı.
Bu sebeple Hasan Basri Hazretleri, gizli ve güç ilimlerle, şeri’at ve tarikatte yed-i tula sahibi olmuştur. Hasan Basri Hazretleri inabe etmezden önce ticaretle uğraşıyordu ve ticaretin zevkine kapılmıştı. Kendisine “Hasan Lu’lu” veya “Süslü, şatafatlı Hasan” denilmekteydi. Rivayet edilir ki, bu hikaye Şeyh Hasan Basri’ye çok tesir edip, onun tevbe ve hidayetine sebeb oldu. Dönüşünde şehre girer girmez, biat ehlinden olup, bundan böyle mal karı yerine ahiret karı için ibadetle uğraşmaya kara verdi. Basra hakimi olan Muhsin Ali’den el alarak, tarikat ve tasavvuf vadisine yöneldi.
Tarikatı tamamlayıp esmanın esrarına yol bulunca, mücahede ile o derece çalışıp seçkin hale geldi ki, zamanında onun mertebesine ulaşabilen bir başka kişi görülmedi. Öyle ki yetmiş yıl abdestsiz yere basmadı. Hiç bir zaman halkdan bir şey kabul etmedi. Kendisi dervişliği irşad’ı ve kendinden geçişi beş kişiden aldım der. Biri bir oğlancık, biri bir kadın, biri hennes, biri sarhoş, biride bir zenci araptır. Bunlar dervişliği almama ve öğrenmeme sebeb ve vesile oldular. Dört halifesi vardır: Bunlar sırasıyla: “Malik b. Dinar, Utbe-i Gulam, Ebu Haşim Mekki ve postnişini olan Habib Acemi’dir.
Hasanı Basri Hazretleri hicri 21. Yılda Hz. Ömer efendimiz zamanında medinede doğmuştur. Hicri 110-728 de basrada vefaat etmiştir. Babası yesar Irak’ın fethi sırasında Medine’ye getirildiği, Zeyd bin sabit’in kölesi olduğu söylenmektedir. Tam adı ebu Said bin ebil Hasan el Basridir. Annesi Hayra olup Ümmü seleme validemizin hizmetlisi ve azatlısıdır. Bir rivayete göre ismini Hz. Ömer efendimiz koymuştur. 12 yaşında hıfzını tamamlamıştır. 70 i bedire katılanlar olmak üzere 120 sahabi ile görüşmüştür. İstifade ettiği sahabiler arsasında ilk sırada enes bin malik efendimiz yer alır. Hz Ali efendimiz halife olunca ailesiyle birlikte hicri 36 da Basra’ya gitmiştir. Basraya geldiğinde 14 yaşındadır. Kadı İmran bin Hüseyinin ders halakasında bulundu. Said ve Abdullah adlarında iki oğlu ve bir kızı vardır. 87 veya 89 yaşında iken recep ayının ilk günü Perşembe akşamı m.728 de göçmüştür Cuma günü basraya defn edildi. (Ekrem Sağıroğlu - Hasanı Basri) Hasanı basri efendimiz ümmü seleme validemizin kardeşinden doğmuş efendimizin bardağından su içmiştir (Tezkiretül evliya).