ANA YOL PORTALI

Celvetiyye

Üftâde ve Aziz Mahmud Hüdâyî ile belirginleşen; tezkiye, tasfiye, tecliye, zikir, hizmet ve halk içinde Hak ile olmayı öne çıkaran tasavvuf yolu.

Üftâde ve Hüdâyî ekseninde celvet, tekke ve eser ağı

Coğrafi köken: Bursa ve Üsküdar
Teşekkül: XVI-XVII. yüzyıl
Bağlı kol: 4

İRŞAD ATLASI

Yolun canlı haritası

Pîrleri, halkaları, kolları ve coğrafî intikali aynı görünümde izleyin.

EL ELE, EL HAKK'ACelvetiyye Atlası40 şahsiyet4 tarihî kol24 mekânAtlası aç →

GENEL BAKIŞ

Teşekkül ve pîr

Üsküdar merkezli irşadı ve eserleriyle Celvetiyye’yi teşkilâtlandıran pîr.

Üftâde kurucu irşad halkasının şeyhi; Aziz Mahmud Hüdâyî yolu teşkilatlandıran ve yaygınlaştıran pîrdir.

Tarihî gelişim ve usul

Celvetiyye’nin irşad hattı Hacı Bayrâm-ı Velî, Akbıyık Sultan, Muhammed Üftâde ve Aziz Mahmud Hüdâyî çevresinde okunur. Halvetten sonra halka dönerek hizmet etmeyi ifade eden celvet vurgusu, tevhid ve Hû zikri ile sohbet yolun belirgin unsurlarıdır. Celvetiyye, Halvetiyye ile tarihî temasına rağmen müstakil yol olarak gösterilir.

Coğrafya ve devam

Celvetiyye, xvı-xvıı. yüzyıldan osmanlı son dönemine Bursa, Üsküdar, Anadolu ve Balkanlar sahasında farklı irşad halkaları, tekkeler ve alt kollar meydana getirdi. Ana yolun ortak ilkeleriyle yerel kolların uygulamaları birbirine karıştırılmadan gösterilir.

Silsileyi okuma

Silsile, pîrden önceki mânevî nispetleri ve pîrden sonraki halife ağını birlikte kapsar. Geç menâkıbnâmelerdeki bağlar çağdaş tarih kaydı gibi sunulmaz; pîr, pîr-i sânî ve teşkilatlandırıcı isimler işlevlerine göre ayrılır.

Başvuru

TDV İslâm Ansiklopedisi: Celvetiyye

Silsile özeti

İbrâhim Zâhid Gîlânî, Safiyyüddin Erdebîlî, Somuncu Baba, Hacı Bayram Velî, Akbıyık Meczûb, Muk'ad Hızır Dede, Üftâde ve Aziz Mahmud Hüdâyî üzerinden aktarılan silsile.

BURSA · ÜSKÜDAR · XVI-XVII. YÜZYIL

Bayramî kökten müstakil bir irfan, eser ve âsitâne dünyasına

Üftâde'nin Bursa'daki irşadı ile Aziz Mahmud Hüdâyî'nin Üsküdar'daki teşkilâtlandırıcı faaliyeti Celvetiyye'nin iki kurucu eşiğidir. Yol, Bayramiyye'den gelen silsile hafızasını korurken kendi sülûk dili, eser külliyatı, post ağı ve şehir kurumlarıyla ana kol ölçeğine ulaştı.

Kurucu irşad halkası: Mehmed Muhyiddin Üftâde, 1490-1580
Teşkilâtlandırıcı pîr: Aziz Mahmud Hüdâyî, 1541-1628
Ana merkezler: Bursa ve Üsküdar
Doğrudan kollar: Selâmiyye, Hakkıyye, Fenâiyye ve Hâşimiyye

DÖRT TARİHÎ EŞİK

İntisaptan şehirli kuruma

01BAYRAMÎ ZEMİN

Hacı Bayram ve Akbıyık çevresi

Celvetî silsilenin tarihî kökünü gösterir; sonraki Celvetiyye erkânı geriye doğru erken Bayramî çevreye aynen yüklenmez.

02BURSA

Üftâde'nin sohbet ve irşadı

Müezzinlik, vaaz, zühd ve pîr terbiyesi şehir hayatıyla iç içe bir kurucu halka oluşturdu.

03ÜSKÜDAR

Hüdâyî Âsitânesi

Tekke, cami, vakıf, eser, halife ve devlet-toplum ilişkileri aynı merkezde genişledi.

04SONRAKİ AĞ

İstanbul, Anadolu ve Balkanlar

Alt kollar ve yerel tekkeler ortak nispeti farklı pîr, şehir ve metin çevreleriyle taşıdı.

ANA İNTİKAL OMURGASI

Bayramî mirastan Celvetî ana yola

01Hacı Bayrâm-ı VelîBayramiyye pîri ve üst tarihî bağ
02Akbıyık SultanErken Bursa-İstanbul aktarım halkası
03Muk‘ad Hızır DedeÜftâde'ye ulaşan irşad çevresi
04Mehmed Muhyiddin ÜftâdeKurucu pîr ve Bursa merkezi
05Aziz Mahmud HüdâyîTeşkilâtlandırıcı pîr ve Üsküdar âsitânesi
06Bursalı İsmâil HakkıHakkıyye, Rûhu'l-beyân ve geniş metin mirası

Pîr, ara silsile halkası, âsitâne kurucusu, postnişin ve alt kol kurucusu aynı tarihî görev değildir.

SÜLÛK VE İRFAN

Halvetten halka dönmek: celveti iç disiplinle birlikte düşünmek

Celvet, yalnız toplum içinde görünmek değildir. Tezkiye, tasfiye ve tecliye ile arınan dikkatin hizmet, sohbet, vaaz ve gündelik ilişki içinde korunmasıdır.

TEZKİYE

Nefsi arındırmak

Davranış, niyet ve alışkanlıkların mürşid rehberliğinde dönüştürülmesi.

TASFİYE

Kalbi durultmak

Zikir, murakabe ve sohbetle dikkatin mâsivâ dağılımından korunması.

TECLİYE

Tecelliye hazırlanmak

Mânevî tecrübe üstünlük iddiası değil ahlâk ve hizmet sorumluluğu doğurur.

TEVHİD VE HÛ

Zikrin omurgası

Ses, nefes ve beden düzeni dönem ve kola göre belgelenir; tek biçime indirgenmez.

SOHBET VE HİZMET

Halk içinde Hak ile

Tekke, cami, vakıf ve gündelik iş, iç terbiyenin toplumsal sınanma alanlarıdır.

VAAZ VE İLİM

Kamusal irşad

Kürsü, telif ve ders faaliyeti tekke içi sülûkten farklı muhatap ve yetki taşır.

ALT KOL PORTALI

Dört kol, dört farklı taşıyıcı çevre

Alt kollar ortak Hüdâyî nispetini korurken ad verici pîr, tekke, eser ve coğrafya bakımından ayrı dosyalar oluşturur.

Fenâî Ali Efendi

Fenâiyye

Kütahyalı Fenâî Ali Efendi'ye nispet edilen şube.

Kol dosyasını aç →Şeyh Mustafa Hâşim Efendi (Hâşim Baba)

Hâşimiyye

Mustafa Hâşim Baba'ya nispet edilen şube.

Kol dosyasını aç →Selâmî Ali Efendi

Selâmiyye

Selâmî Ali Efendi'ye nispet edilen İstanbul merkezli şube.

Kol dosyasını aç →İsmâil Hakkı Bursevî

Hakkıyye

Atpazârî Osman ve Bursalı İsmâil Hakkı çizgisindeki şube.

Kol dosyasını aç →

ŞEHİR VE KURUM COĞRAFYASI

İki kurucu merkezden geniş Osmanlı ağına

Bursa

Üftâde çevresi

Vaaz, müezzinlik, sohbet, türbe ve şehir hafızasının kurucu düğümü.

Üsküdar

Hüdâyî Âsitânesi

Cami, tekke, vakıf, türbe, post ve geniş ziyaret ağının ana kurumu.

İstanbul

Semt tekkeleri ve kürsüler

Halifeler, postnişinler, vaizler ve müellifler üzerinden çoğalan şehirli çevre.

Edirne ve Trakya

Fenâî, Zâtî ve yerel postlar

Şiir, vaaz ve tekke göreviyle Rumeli'ye açılan aktarım alanı.

Bursa sonrası Hakkıyye

İsmâil Hakkı Bursevî

Tefsir, şiir, şerh ve halife ağıyla metinsel merkeze dönüşen devam.

Balkanlar

Seyahat ve yerel zâviyeler

Aile, göç, irşad ve eser dolaşımıyla gelişen; tek merkezden idare edilmeyen ağ.

METİN DÜNYASI

Şiirden tefsire, sohbetten vakıf belgesine

ÜFTÂDE

Dîvân ve Vâkıât

Şiir ve sohbet kayıtları kurucu irfan dilini farklı türlerde taşır; derleme tarihi ayrıca değerlendirilir.

HÜDÂYÎ

Telif, mektup ve ilâhi

Arapça-Türkçe eserler sülûk, ahlâk, tefsir ve kamusal irşadın geniş külliyatını oluşturur.

BURSEVÎ

Rûhu'l-beyân

Tefsir, Ekberî yorum ve Celvetî terbiye Hakkıyye çevresinde yeni metin ölçeğine ulaşır.

KURUM BELGELERİ

Vakfiye, meşihat ve icazet

Mülkiyet, görev, irşad yetkisi ve post devamı ayrı belge sorularıyla okunur.

YOLUN MADDÎ KÜLTÜRÜ

On üç terkli tâcdan Üsküdar âsitânesine

CELVETÎ TÂCI

On üç terkli kubbe

A-51–A-53 örneklerinde kubbeyle aynı renk düğme, Cüneydî destar ve taylasan görülebilir; biçim tek başına kesin aidiyet değildir.

ÜFTÂDE NİSPETİ

On sekiz terkli örnek

A-61'in Üftâde'ye nispeti kesin provenans değil, biçim ve kaynak rivayeti üzerinden ihtiyatla korunur.

ÂSİTÂNE

Cami, tekke, türbe ve vakıf

Üsküdar külliyesi farklı yapı, görev ve onarım evrelerinden oluşur; bütünü pîr devrinden değişmeden kalmış değildir.

YAZI VE SES

Levha, yazma ve ilâhi

Hat, mühür, güfte mecmuası ve musiki kaydı Celvetî irfanın farklı maddî taşıyıcılarıdır.

Pîrler, postnişinler, müellifler ve şairler

Şahsiyetler tek bir kesintisiz post sırası değildir; rolleri kendi dosyalarında ayrılır.

Yolun maddî kültürü

Müze kataloglarında bu yolla ilişkilendirilen tâc, sikke ve gül mühür örnekleri.

Küratöryel vitrini aç →

Tâc-ı şerif

Celvetiyye on üç terkli tâc-ı şerifi

On üç terkli Celvetî tâcı. Kubbe merkezindeki düğme, Cüneydî destar ve üstten sarkan taylasanla tanımlanır.

Türkiye Müzelerinden Örneklerle Türk İslam Sanatında Tarikat Eşyaları. Kat. No. A-51, PDF s. 165. İstanbul Galata Mevlevihanesi Müzesi-450

ANA ARAŞTIRMA

Hüdâyî'nin hayatı ile Celvetiyye'nin tarih ve âdâbı birlikte incelendi

1999

Aziz Mahmud Hüdâyî ve Celvetiyye Tarikatı

H. Kâmil Yılmaz / Erkam Yayınları

Hüdâyî'nin hayatı, menkıbeleri, eserleri, halifeleri ve tesiri ile Celvetiyye'nin silsile, âdâb, sülûk, zikir, şube, tekke ve musiki mirasını inceler. Menkıbe bölümü tarihî biyografiden ayrı tutulmuştur.

Tarikat Taçları

Mikail Türker Bal (derleyen)

Tarikat tâcının tanımı, kubbe-lenger-destar-taylasan gibi bölümleri ve bazı tarikatlara nispet edilen tâc biçimlerini Semih Ceyhan ile Nurhan Atasoy'un çalışmalarından özetleyen beş sayfalık derleme. Kaynakça ve tarih yazımında hatalar bulunduğundan tek başına kesin biçim kataloğu olarak kullanılmamış; maddeler ana başvuru çalışmalarına yönlendiren giriş düzeyinde değerlendirilmiştir.

2015

Aziz Mahmud Hüdâyî'nin Ecvibe-i Mutasavvıfâne'si ve Celvetiyye Tarîkatının Bazı Esasları

Adalet Çakır / Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 35

Ecvibe-i Mutasavvıfâne'nin yedi yazma nüshasını tanıtır; Hacı Selimağa 269/1 nüshasını esas alarak metni diğer nüshalarla karşılaştırır. Kelime-i tevhid ve Hû zikri, halvet, rüya, devrân, himmet, dua ve fetva meselelerini Hüdâyî'nin başka eserleri ve sonraki Celvetî müelliflerle birlikte inceler.

Ortak kaynakçayı aç →

TARİHÎ ÖRGÜ

Pîrden yayılma ve kurumsallaşma duraklarına

1580

Kurucu halka

Üftâde ile Celvetî yolunun hazırlık devri

Bursa'daki irşadıyla Üftâde, celvet kavramını ve hizmet içinde mânevî terbiyeyi Aziz Mahmud Hüdâyî'ye aktaran belirleyici halkadır. Celvetiyye'nin teşekkülü tek bir tarihe sıkıştırılmadan bu hazırlık devriyle birlikte okunur.

1628

Kurumsallaştırıcı pîr

Aziz Mahmud Hüdâyî ve Celvetiyye'nin kurumsallaşması

Aziz Mahmud Hüdâyî'nin Üsküdar merkezli irşadı, eserleri ve halife ağı Celvetiyye'yi Osmanlı coğrafyasında tanınan kurumsal bir yol hâline getirdi. Menkıbevî anlatılar tarihî biyografiden ayrı değerlendirilir.

1651

Vaaz ve irşad tarihi

Ümîdî Ahmed Efendi'nin Şehzade Camii vaizliği

Celvetî Ümîdî Şeyh Ahmed Efendi, 1061/1651'de Velî Efendi'nin ardından Şehzade Sultan Mehmed Camii vaizliğine geçti; hadis ve tefsir derslerini ölümüne kadar sürdürdü.

1679

İrşad ve tekke tarihi

Selâmî Ali Efendi'nin Üsküdar âsitânesine tayini

Selâmî Ali Efendi, Receb 1090/Ağustos-Eylül 1679'da Üsküdar'daki Celvetî merkezinin meşihatına getirildi; bir azil döneminden sonra padişah fermanıyla yeniden aynı göreve tayin edildi.

1690

Sürgün ve devlet–tekke ilişkisi

Atbâzârî Osman Fazlı Efendi'nin Kıbrıs'a sürgünü

Atbâzârî Osman Fazlı Efendi, II. Süleyman'ın cülûsu sonrasındaki siyasî ortamda devlet işlerine müdahale ettiği suçlamasıyla Kıbrıs'a sürüldü; 1691'de Mağusa'da vefat etti.

1691

Biyografi ve kurum tarihi

Abdülhay Celvetî'nin Hüdâyî Âsitânesi postuna geçişi

1718

Biyografi ve kurum tarihi

Bafralı Seyyid Osman'ın Hüdâyî Âsitânesi postu

1721

Biyografi ve kurum tarihi

Zâkirzâde Abdülvehhâb Efendi'nin vefatı

PÎR · TEMSİLCİLER · MÜELLİFLER

1541—1628

Aziz Mahmud Hüdâyî

Aziz Mahmud Hüdâyî (1541-1628), Üftâde’nin irfanını Üsküdar merkezli ilim, vaaz, şiir, vakıf ve irşad ağına dönüştüren; Celvetiyye’yi teşkilâtlandırıp Anadolu ve Balkanlara taşıyan mutasavvıf, âlim ve şairdir.

Kişi dosyasını aç →1490—1580

Mehmed Muhyiddin Üftâde

Mehmed Muhyiddin Üftâde (900/1495 civarı, Bursa – 12 Cemâziyelevvel 988 / 25 Haziran 1580); Aziz Mahmud Hüdâyî'nin mürşidi. Seyrüsülûk usulünde celveti esas aldığı için Celvetiyye'nin pîri sayılabilir. Kanûnî'nin vakfetmek istediği köyleri reddetmiştir.

Kişi dosyasını aç →1331—1412

Somuncu Baba (Hamîdüddin Aksarâyî)

Somuncu Baba diye tanınan Hamîdüddin Aksarâyî (ö. 815/1412 [?]), Bursa ve Aksaray çevresinde yaşayan; Hacı Bayrâm-ı Velî’nin mürşidi olarak Bayramiyye’nin teşekkülünde belirleyici olan sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →?—1430

Hacı Bayrâm-ı Velî

Yaklaşık 1340’ta Ankara çevresinde doğduğu düşünülen Hacı Bayrâm-ı Velî (ö. 1430), Somuncu Baba’nın terbiyesini sohbet, ortak emek ve şehir dayanışmasıyla birleştirerek Bayramiyye’yi kuran sûfî ve şairdir.

Kişi dosyasını aç →1653—1725

Bursalı İsmâil Hakkı

Bursalı İsmâil Hakkı (1653–1725), Atpazarî Osman Fazlı’nın halifesi; Üsküp, Ustrumca, Bursa, Tekirdağ, Şam ve Üsküdar’da irşad faaliyetinde bulunan; Rûhu’l-beyân başta olmak üzere yüzü aşkın eseriyle Celvetî irfanını tefsir, vaaz, şiir ve şerh geleneği içinde işleyen Osmanlı sûfî-müellifidir.

Kişi dosyasını aç →?—1623

Dizdâr-zâde Ahmed Efendi

Lârendeli Dizdâr-zâde Ahmed Efendi (ö. 1623), müderrislikten tasavvufa yönelerek Aziz Mahmud Hüdâyî’den hilâfet alan, İzmir’de irşada başlayıp Edirne’de cami ve hankâh kuran Celvetî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—1695

Şeyh Ahmed-i Emîrî Efendi

Şeyh Ahmed-i Emîrî Efendi (ö. 1106/1695), Aziz Mahmud Hüdâyî halifelerinden Şeyh İsmail Efendi’nin oğlu ve halifesi; Kapıağası Hüseyin Ağa Zâviyesi postnişini ve kırk beş yıl Şehzade Camii kürsü şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—1745

Fenâî Ali Efendi

Fenâî Ali Efendi (ö. 1158/1745), Selâmî Ali Efendi’den hilâfet alan; Manisa ve Üsküdar’da irşad eden, Prut Seferi’ne ordu şeyhi olarak katılan Celvetî mürşididir.

Kişi dosyasını aç →?—1691

Selâmî Ali Efendi

Selâmi Ali Efendi (Kozkaya, Menteşe – Safer 1103 / Ekim-Kasım 1691, Üsküdar); Celvetiyye tarikatının Selâmiyye kolunun pîri , Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi'nin yedinci postnişini. Üsküdar'da üç tekke, bir hamam ve üç çeşme yaptırmış; Celvetî tâcını on üç terkten on yedi terke çıkarmıştır .

Kişi dosyasını aç →1653—1725

İsmâil Hakkı Bursevî

İsmâil Hakkı Bursevî (1063/1653 – 1137/1725), Atpazarî Osman Fazlı'nın halifesi; Üsküp, Bursa, Şam ve Üsküdar arasında geçen hareketli bir irşad hayatı, yüzü aşkın eseri ve Rûhu'l-beyân tefsiriyle Celvetî geleneğinin en velûd siması.

Kişi dosyasını aç →1827—1902

Seyyid Hacı Mahmûd Nâsıh Efendi

Mahmûd Nâsıh Efendi, İstanbul’dan Pazarköy ve Bursa’ya uzanan hayatında İsmâil Hakkı Bursevî’nin eserlerini istinsah ederek kütüphaneye bağışlayan münzevî sûfî ve şairdir.

Kişi dosyasını aç →1592—1663

Saçlı İbrahim Sıdkî Efendi

Saçlı İbrahim Sıdkî Efendi (ö. 29 Receb 1073/1663), Hürpeşteli Mustafa'nın ilmî terbiyesi ile Aziz Mahmud Hüdâyî'nin Celvetî irşadını birleştiren; Silistre ve Edirne'de postnişinlik yapan şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—1657

Seyyid Mes‘ûd Efendi

Seyyid Mes‘ûd Efendi (ö. 1067/1657), Celvetî pîr ailesinin damat/torun halkasında anılan ve Şeyh Ahmed Efendi’den inâbet ile hilâfet alan sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →?—1890

Şeyh Abdullah Hulûsî Efendi

Abdullah Hulûsî Efendi (ö. 1890), Mirahtalı; Arap Hoca’nın halifesi, Fatih Kadıçeşmesi Medresesi’nde yarım asrı aşkın müderrislik yapan hattat ve şârihtir.

Kişi dosyasını aç →?—1850

Şeyh Abdullah-ı Felâhî Efendi

Abdullah-ı Felâhî Efendi (ö. 1850), mevcut Sefîne parçasında 27 Muharrem 1267 tarihli mezar kitâbesi ve oğlu Mustafa Hakkı Efendi'nin komşu kabriyle kaydedilen Celvetî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Abdurrahmân Nesib Efendi

Abdurrahman Nesib Efendi, Üftâde ile Aziz Mahmud Hüdâyî arasındaki tasavvufî konuşmaları ve Celvetiyye usulünü derlediğini bildiren müelliftir.

Kişi dosyasını aç →?—1762

Şeyh Ahaveyn Efendi

Şeyh Ahaveyn Efendi (ö. 1176/1762), İsmâil Hakkı Bursevî’nin halifeleri arasında anılan ve onun civarına defnedilen âlim ve âmil bir Celvetî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Ahmed Rüşdî Efendi

Şeyh Ahmed Rüşdî Efendi, Hüdâyî çevresindeki dergâhı ihya eden; Nakşibendî terbiyesi ve Uşşâkî Mustafa Sâfî ile sohbet bağı bulunan müderris şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →?—1786

Ali Senâî Efendi

Ali Senâî Efendi (ö. 1200/1786), Edirne’de doğan, Keşan’da babası Süleyman Zâtî’nin terbiyesinde sülûkünü tamamlayan; Edirne’de kendi adıyla anılan dergâhta irşad eden ve mürettep Dîvân-ı İlâhiyyât bırakan Celvetî-Hakkî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—1420

Şeyh Bedreddin-i Simâvnâvî

Şeyh Bedreddin Simâvî (yak. 760/1359 – 823/1420), Kahire'de Memlük sultanının oğlunu yetiştiren, Mûsâ Çelebi devrinde kazasker olan ve nihayet Serez'de idam edilen fakih-mutasavvıf; müctehid derecesinde bir fıkıhçı, Vâridât 'ta te'vilci bir vahdet-i vücûdçu.

Kişi dosyasını aç →?—1799

Şeyh Fahri Ahmed Efendi

Şeyh Fahrî Ahmed Efendi (ö. 1214/1799), irşad nispeti kaynaklarda farklı gösterilen; İstanbul'da vefat edip Kasımpaşa Ali Efendi Dergâhı'na defnedilen Şarköylü sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →?—1752

Hacı Hikmetî Muhammed Efendi

Hacı Hikmetî Muhammed Efendi (ö. 1752), İsmâil Hakkı Bursevî'nin Tekirdağ'da yetiştirdiği; yirmi sekiz yıl postnişinlik yapan Celvetî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Hâfız-ı İzmidî

Hâfız-ı İzmidî, Hüdâyî Âsitânesi şeyhi Rûşenî Efendi'ye intisap eden; İbnü'l-Arabî tercümeleri ve Seyyid mahlaslı ilâhileri bulunan Celvetî müelliftir.

Kişi dosyasını aç →1864—?

Şeyh Hasan-ı Gaybî Efendi

Hasan-ı Gaybî (d. 1864), Kıraçlı’da doğan; zâhirî ilimleri Hâce Abdullah’tan, tasavvuf terbiyesini Hacı Mustafa Efendi’den alan ve 1912’de İstanbul’a yerleşen Rumelili Halvetî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Hüseyn-i Şâhidî Efendi

Hüseyn-i Şâhidî Efendi, Süleyman-ı Zâtî’nin diğer oğlu; ailedeki büyüklerinden hilâfet alan ve Fahri Ahmed Efendi’nin muhtemel mürşidlerinden biri olarak anılan sûfîdir.

Kişi dosyasını aç →?—1715

Keşfî Osman Efendi

Keşfî Osman Efendi (ö. 1715), Erzurumlu; Cennetî Efendi'nin halifesi, Niksar, Edirne ve İstanbul'da cami ve tekke yaptıran Celvetî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—1667

Gafûrî Mahmud Efendi

Gafûrî Mahmud Efendi (ö. Cemâziyelevvel 1078/1667), Gelibolu ve İstanbul’da ilim tahsil ettikten sonra Muk‘ad Ahmed Efendi’ye intisap eden; Gelibolu halifeliği, Zeyrek, Vâlide-i Atik ve Fatih vaizliklerinin ardından Hüdâyî Âsitânesi postuna geçen Celvetî şeyhi ve şairdir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Muhammed Âbidin Efendi

Şeyh Muhammed Âbidin Efendi, Üsküdar'daki Rûmî Mehmed Paşa Dergâhı'nda şeyhlik yapan; Gülşenî Efendi'nin yeğeni, terbiyesinde yetişmiş müridi ve halifesidir.

Kişi dosyasını aç →1824—1906

Şeyh Muhammed Fâik Efendi

Şeyh Muhammed Fâik Efendi (1824-1906), Hüdâyî çevresindeki dergâhın vakıf ve onarım işleriyle uğraşan, Muhammed Gülşenî'nin şeyhi olan postnişindir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Muhammed Muizzüddin Efendi

Muhammed Muizzüddin Efendi, Aziz Mahmud Hüdâyî’nin halifelerinden; pîrinin eserlerini tercüme ve şerh ederek Celvetiyye’nin yazılı mirasının aktarılmasına hizmet eden sûfî müelliftir.

Kişi dosyasını aç →?—?

Şeyh Muhammed Pertevi Efendi

Şeyh Muhammed Pertevî Efendi, Celvetiyye içinde yetişen; Rûşenî Efendi’nin şeyhi ve Hüdâyî Âsitânesi irşad silsilesinin halkalarından biridir.

Kişi dosyasını aç →?—1856

Şeyh Muhammed Rıfat Efendi

Şeyh Muhammed Rıfat Efendi (ö. 24 Muharrem 1273/25 Eylül 1856), babası Muhammed Bahâeddin Efendi’den meşihat hissesini devralan ve ardından postu oğlu Muhammed Ali Rıfkı Efendi’ye bırakan şeyhtir.

Kişi dosyasını aç →1811—1891

Seyyid Şeyh Muhammed Rûşenî Efendi

1811'de doğan, 1842'den 1891'e kadar Hüdâyî Âsitânesi meşîhatini sürdüren Celvetî şeyhi; şiir, hat ve mûsikiyle de meşgul oldu.

Kişi dosyasını aç →?—1679

Muhammed Tâlib Efendi

Muhammed Tâlib Efendi (ö. 1679), Devâtîzâde Mustafa Efendi’nin oğlu; Cennetî Efendi’den Celvetî terbiyesi alan ve Hüdâyî Âsitânesi’nde yaklaşık on iki yıl postnişinlik yapan müderris ve şairdir.

Kişi dosyasını aç →?—1711

Mustafa Fenâî Efendi

Mustafa Fenâî Efendi (ö. 1711), Odabaşı lakabıyla tanınan; Selâmî Ali Efendi’nin ardından âsitâne meşîhatinde bulunan, Şehzade Camii’nde vaaz eden Celvetî şeyhidir.

Kişi dosyasını aç →?—1783

Şeyh Mustafa Hâşim Efendi (Hâşim Baba)

Hâşim Baba (ö. 1783), babası Yûsuf Nizâmeddin'in ardından Üsküdar Bandırmalı Tekkesi postuna geçen; Celvetî, Bektaşî ve melâmet neşvelerinin kesişiminde eser veren sûfî ve şairdir.

Kişi dosyasını aç →?—1745

Şeyh Seyyid Ali Fenâi Efendi

Kütahyalı Seyyid Ali Fenâî Efendi, Selâmî Ali Efendi’den hilâfet almış; Üsküdar’daki Fenâî Tekkesi ve Camii’ni kurarak otuz iki yıl irşad hizmetinde bulunmuştur.

Kişi dosyasını aç →?—1738

Şeyh Süleyman Zâtî-i Keşânî

Gelibolulu Süleyman Zâtî (ö. 1738), İsmâil Hakkı Bursevî'nin halifesi olarak Gelibolu ve Keşan çevresinde hizmet veren; divanı, şerhleri ve tasavvufî eserleri bulunan Celvetî şairidir.

Kişi dosyasını aç →?—1736

Ya‘kūb Afvî Efendi

Ya'kūb Afvî Efendi (1089/1678, Topkapı, İstanbul – 1149/1736); Celvetî şeyhi ve müellif. Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi'nin on beşinci postnişini ; babası “odabaşı şeyhi” diye tanınan Fenâî Mustafa Efendi'dir.

Kişi dosyasını aç →?—1723

Vahdetî Osman Efendi

Vahdetî Osman Efendi (ö. 1723), Üsküp doğumlu, Edirne'de yaşayan; İsmâil Hakkı Bursevî ve Hasan Sezâî çevresiyle irtibatlı Celvetî âlim ve şairdir.

Kişi dosyasını aç →

MEKÂN AĞI

Âsitâneler, tekkeler, türbeler ve irşad merkezleri

Her mekân kişi ve dönem ilişkisiyle tekil dosyasına bağlanır; yaklaşık veya bilinmeyen konumlar kesin koordinat gibi gösterilmez.

dergâh ve türbe

Aziz Mahmud Hüdâyî Dergâhı ve Türbesi

Yerini 1589'da satın aldı, inşaatı 1595'te tamamlandı. Vefatında buraya defnedildi; 1850 yangınında yanan külliye Sultan Abdülmecid tarafından yeniden inşa ettirildi. İstanbul'un en çok ziyaret edilen türbelerindendir.

İstanbul, Üsküdar · TürkiyeMekân dosyasını aç →

âsitâne ve meşihat

Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi

Celvetiyye'nin pîr makamı; 1140/1728'de on beşinci postnişin olarak buraya oturmuş, vefatına kadar irşadını sürdürmüştür. İlişkili kişi dosyası Ya‘kūb Afvî Efendi : Ya‘kūb Afvî Efendi (ö. 1149/1736), Mustafa Fenâî’nin oğlu ve Osman Efendi’n

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

asitane

Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi

Celvetiyye'nin merkez âsitânesi. 1130/1717'de Mehmed Sabûrî Dede Çelebi'nin yerine buranın postuna geçmiş, on yıl kadar şeyhlik etmiş ve vefatında âsitâne çevresinde selefinin yanına defnedilmiştir. Postnişin listesinde 13. sıradadır.

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

asitane

Bandırmalızâde Tekkesi

Babası Yûsuf Nizâmeddin Efendi'nin şeyhi olduğu tekkedir; büyük oğul Küçük Hâmid Efendi Selâmi Ali Efendi Tekkesi'nin meşihatını üstlendiğinden, babasının vefatından (1166/1752-53) sonra posta o geçti. Vefatından sonra tekke Hâşimiyye'nin â

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

medfen

Edirnekapı dışı kabristanı

Naaşı Fâtih Sultan Mehmed Camii'ne getirildi; öğleden sonra cenaze namazı kılındıktan sonra Edirnekapı dışında defnedildi. Kaynak belirli bir yapı adı vermez. İlişkili kişi dosyası Dayızâde Seyyid Hasan Efendi : Dayızâde Seyyid Hasan Efendi

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

külliye ve türbe

Hacı Bayrâm-ı Velî Külliyesi

Kabrinin bulunduğu ve Taşköprizâde'nin “ziyaretgâh olduğunu, burada yapılan duaların kabul edildiğini” yazdığı yer; Bayramiyye'nin merkezi. İlişkili kişi dosyası Hacı Bayram Velî : Hacı Bayrâm-ı Velî, Ankara merkezli Bayramiyye yolunun pîri

Ankara · TürkiyeMekân dosyasını aç →

türbe

Hz. Hâlid (Eyüp Sultan) Türbesi

Sefîne'ye göre Hâfız-ı İzmîdî, mürşid arayışında ümitsizliğe düştüğü sırada bir gece âlem-i mânâda burada aradığı zâtın kendisine gösterildiğini ve Üsküdar cihetinin işaret edildiğini nakleder. Koordinat türbenin bilinen yeri için yaklaşık

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

medfen

Karacaahmed Kabristanı, Miskinler civarı

Üsküdar'da üzeri açık bir yere defnedilme vasiyeti üzerine gömüldüğü yer; hazîresinde hanımının da medfun olduğuna delâlet eden bir taş bulunur. Koordinat kabristanın genel konumunu gösterir, kabrin tam yerini değil.

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

türbe

Keşfî Osman Efendi Türbesi (Niksar)

Sefîne'ye göre 1127/1715'te vefat etmiş ve Niksar'daki türbesi ziyaret olunagelmiştir. Metin türbenin şehir içindeki yerini tarif etmez. İlişkili kişi dosyası Keşfî Osman Efendi : Keşfî Osman Efendi (ö. 1127/1715), Erzurum’dan Niksar ve İst

Niksar · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke ve medfen

Selâmi Ali Efendi Tekkesi, Kısıklı

Yaptırdığı tekkelerden biri; 1103/1691'de vefatında hazîresine defnedildi. Tekke 1912-1917'de yıkılmış, türbesi 1957'de tamir edilmiştir. Konum semt ölçeğinde yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Selâmî Ali Efendi : Selâmî Ali Efendi (ö. 1691

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

medfen

Süleyman Zâtî'nin kabri (Keşan)

Sefîne'ye göre 1151/1738'de vefat etmiş ve Keşan'daki kabri âşıkların ziyaretgâhı olmuştur. Metin kabrin şehir içindeki yerini tarif etmez. İlişkili kişi dosyası Şeyh Süleyman Zâtî-i Keşânî : Gelibolulu Süleyman Zâtî (ö. 1738), İsmâil Hakkı

Keşan · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Yavsî Baba Tekkesi (Sivâsî Tekkesi)

Şeyh Resmî mahallesinde, Yavuzselim (eski adı Sakızağacı) caddesinde, Osmanlı döneminde Sultanselim Çukurbostanı olarak anılan Aspar Su Haznesi'nin güneybatı köşesinde, Dârüşşafaka lojman binasının bulunduğu arsada yer alıyordu. Ayvansarâyî

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke ve medfen

Üftâde Camii ve Tekkesi

Uludağ eteklerindeki Pınarbaşı Kuzgunluk mahallesinde inşa ettirdiği, Yerkapı semtindeki camisi 985/1577'de tamamlanan külliye; 988/1580'deki vefatında buraya defnedilmiş, iki oğlu yerine postnişin olmuştur. Yapı tamirlerle günümüze ulaşmış

Bursa · TürkiyeMekân dosyasını aç →

medfen

İsmâil Hakkı Bursevî Dergâhı haziresi

Sefîne-i Evliyâ, Mahmûd Nâsıh Efendi'nin arzusu üzerine İsmâil Hakkı Bursevî'nin dergâhının merdiveni karşısındaki makbereye defnedildiğini kaydeder. İlişkili kişi dosyası Seyyid Hacı Mahmûd Nâsıh Efendi : Mahmûd Nâsıh Efendi, İstanbul’dan

Bursa · TürkiyeMekân dosyasını aç →

camisi ve medfeni

İsmâil Hakkı Camii ve Türbesi, Tuzpazarı

1135/1723'te Bursa'ya döndükten sonra kendi imkânlarıyla inşa ettirdiği cami; 9 Zilkade 1137'de (20 Temmuz 1725) vefat etmiş ve kabri caminin kıble tarafına yapılmıştır. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Bursalı İsmâil Hakkı : Bursal

Bursa · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Şeyh Alâeddin Efendi Zâviyesi

Babası Alâeddin b. Muhsin Efendi'nin inşa ettirdiği zâviye. Hüdâyî tarafından buraya halife olarak gönderildi ve yirmi seneyi aşkın bir süre burada irşadla meşgul oldu. İlişkili kişi dosyası Kızanlıklı Şeyh İsmail Efendi : Kızanlıklı İsmail

Filibe · BulgaristanMekân dosyasını aç →

tekke

Şeyh Camii Tekkesi

Üsküdar'da Bülbülderesi civarında, babası Devâtî (divitçi) Mustafa Efendi tarafından kurulan tekke; bugünkü adıyla Şeyh Devâtî Mustafa Efendi Camii. Babasının 1070 (1660) yılında vefatı üzerine buraya postnişin tayin edilmiş, 1090 (1679) yı

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Şeyh Camii Tekkesi (Şeyh Devâtî Mustafa Efendi Camii)

Üsküdar'da Bülbülderesi civarında babası Devâtî Mustafa Efendi tarafından kurulan Celvetî tekkesi. Babasının 1070'teki (1660) vefatı üzerine buraya postnişin tayin edilmiştir; bugün Şeyh Devâtî Mustafa Efendi Camii adıyla bilinir.

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

zâviye

Alâeddin Efendi Zâviyesi, Akçakazanlık

Hilâfet aldıktan sonra Rumeli Çirmen sancağındaki Akçakazanlık kazasında bulunan Alâeddin Efendi Zâviyesi şeyhliğine getirildi. Kaynak bu yerin bugün Bulgaristan sınırları içinde kaldığını belirtir. Zâviyenin kasaba içindeki konumu verilmed

Kazanlık · BulgaristanMekân dosyasını aç →

medfen

Ayşekadın Hanı bitişiğindeki kabristan, Uzunkaldırım

Sefîne'nin verdiği tarife göre kabrinin bulunduğu yer: Edirne'de Uzunkaldırım'da, Ayşekadın Hanı'na bitişik kabristan. İlişkili kişi dosyası Vahdetî Osman Efendi : Vahdetî Osman Efendi (ö. 1723), Üsküp doğumlu, Edirne'de yaşayan; İsmâil Hak

Edirne · TürkiyeMekân dosyasını aç →

âsitâne ve meşihat

Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi

Celvetiyye'nin pîr makamı; 1090/1679'da yedinci postnişin olarak irşada başladığı, 1091/1680'de azledilip 1684-85'te hatt-ı hümâyunla döndüğü âsitâne. İlişkili kişi dosyası Selâmî Ali Efendi : Selâmî Ali Efendi (ö. 1691), Menteşe'den İstanb

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

asitane

Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi

Celvetiyye'nin merkez dergâhı. 1078 (1667) yılında Gafûrî Mahmud Efendi'nin vefatı üzerine âsitânenin şeyhi olmuş ve bu vazifeyi vefatına kadar sürdürmüştür. İlişkili kişi dosyası Muhammed Tâlib Efendi : Muhammed Tâlib Efendi (ö. 1679), Dev

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

tekke

Kaygusuz Abdal Bektaşî Tekkesi (Kasrülayn)

Celvetî âdâb ve erkânını öğrenerek büyüdükten sonra Bektaşîliğe meyledip Mısır Kasrülayn'daki bu tekkenin şeyhi Hasan Baba'ya (ö. 1170/1756) intisap etti, ondan el aldı. Hasan Baba'nın kabrinin Bandırmalızâde Tekkesi'nin avlusunda bulunması

Kahire · MısırMekân dosyasını aç →

tekke

Vezneciler'deki cami ve tekkesi (Şehzadebaşı)

Sefîne, Şehzadebaşı'nda Vezneciler'de bir cami ve bir tekke inşasına muvaffak olduğunu ve burada seccâde-nişîn olduğunu kaydeder. Yapının adı ve tam konumu metinde verilmez. İlişkili kişi dosyası Keşfî Osman Efendi : Keşfî Osman Efendi (ö.

İstanbul · TürkiyeMekân dosyasını aç →

SEFÎNE-İ EVLİYÂ’DAN ŞAHSİYETLER

Bu yolun kişi dosyalarına doğrudan geçin

Sefîne’den süzülen hayat, menkıbe, eser ve ilişki bilgileri ayrı bir kaynak menüsünde tekrarlanmıyor; her şahsiyetin kendi dosyasında birleştiriliyor.

Sayfanın başına dön ↑