Zâkirzâde Abdullah Efendi

Ailesi ve Hüdâyî çevresi

Babası Şaban Efendi, Aziz Mahmud Hüdâyî’nin başzâkiriydi; Hüdâyî’nin ilâhilerini besteleyip zikir meclislerinde okuduğu kaydedilir. Abdullah Efendi gençliğinde Hüdâyî’nin sohbetine yetişti; seyrüsülûkünü ise Hüdâyî halifelerinden Muk‘ad Ahmed Efendi yanında tamamlayarak hilâfet aldı.

Manisa, Zeyrek ve Ali Paşa Zâviyesi

İlk irşad görevi için Manisa’ya gönderildi. İstanbul’a döndükten sonra Zeyrek Camii çevresindeki odalarda dervişleri yetiştirdi; daha sonra Ali Paşa Zâviyesi postuna geçti. Zeyrek’teki yapının kimi kayıtlarda medrese, kimi kayıtlarda zaviye diye anılması mekânın kullanım tarihini gösterir.

Vaaz ve uzlaştırıcı dili

Salı günleri Üsküdar’daki Hüdâyî Camii’nde; ayrıca Fatih ve Şehzade camilerinde vaaz verdi. Kaynaklar, sûfîlerle bazı vaiz ve âlim çevreleri arasında gerilimin arttığı dönemde kürsüden yaptığı uzlaştırıcı konuşmayı özellikle anar.

Halifeleri

Atbâzârî Osman Fazlı, Selâmî Ali Efendi, oğlu Cafer Efendi ve Abdülvehhab Efendi onun irşad çevresinde yetişen başlıca isimlerdir. Bu kişiler ayrı biyografiler olarak korunmuş, tek bir ad kümesine dönüştürülmemiştir.

Şiiri ve mûsiki hafızası

Biçâre mahlasıyla ilâhiler yazdı. Babasının zâkirlik ve beste geleneği, Abdullah Efendi’nin şiir ve zikir çevresinin aile içindeki mûsiki hafızasını açıklar; kaynak ona ayrıca müstakil bir beste kataloğu nispet etmez.

Vefatı ve kabri

1068/1657-58’de vefat etti. Karacaahmet Mezarlığı’nda Miskinler civarına, üzeri açık bir yere defnedilmesini vasiyet ettiği aktarılır. Mezar kitâbesindeki tarih ibaresiyle bazı sonraki hesaplar arasında fark bulunduğundan ana tarih 1068 çevresinde gösterilmiştir.