Aziz Mahmud Hüdâyî

İlim ve görevler

Yaklaşık 1541’de Koçhisar’da doğduğu, Sivrihisar’da yetiştiği kabul edilir. İstanbul’da medrese tahsili gördü; Nâzırzâde Ramazan Efendi’nin muîdi oldu. Edirne, Şam ve Mısır’daki görevlerin ardından Bursa’da müderrislik ve nâiblik yaptı.

Üftâde’ye intisap

Bursa’da Muhyiddin Üftâde’ye intisap ederek görev ve itibarını terk etti. Hizmet, riyâzet, sohbet ve nefis terbiyesiyle geçen eğitimden sonra hilâfet aldı; Sivrihisar ve Balkanlarda kısa süreli irşad faaliyetlerinde bulundu.

Üsküdar’daki irşad

İstanbul’a dönerek Üsküdar’da yerleşti. Vaazları, mektupları, vakıfları ve saray çevresiyle ilişkileri sayesinde geniş bir toplumsal kesime ulaştı. Kurduğu külliye Celvetiyye âsitânesi; ibadet, eğitim, iaşe ve sosyal yardım merkezi oldu.

Eserleri ve şiirleri

Vâkıât, Tecelliyât, Câmiu’l-fezâil, Tarîkatnâme, Nefâisü’l-mecâlis ve divanı başlıca eserleridir. “Hüdâyî” mahlasıyla yazdığı ilâhilerin bir kısmı bestelenerek tekke musikisi repertuvarında yaşadı.

Vefatı ve devamı

1628’de Üsküdar’da vefat etti. Celvetiyye, halifeleri ve eserleri üzerinden İstanbul, Bursa, Balkanlar ve başka Osmanlı bölgelerine yayıldı. Üftâde’ye intisap çevresindeki menkıbeler tarihî biyografiden ayrı gelenek hafızasıdır.