tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Kızanlıklı Şeyh İsmail Efendi

Kızanlıklı İsmail Efendi (ö. yaklaşık 1052/1642-43), Aziz Mahmud Hüdâyî’nin halifesi; Filibe’deki aile zâviyesi, hac yolculuğu ve İstanbul’un büyük camilerindeki vaaz hizmetleriyle tanınan Celvetî şeyhidir.

Vefat
1643
Unvan
Celvetî şeyhi, Ayasofya vâizi ve Filibe zâviyedarı

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Kızanlık ve İstanbul

Filibe yakınındaki Kızanlık’ta doğdu. Babası Şeyh Alâeddin b. Muhsin’dir. İlim tahsili için İstanbul’a geldi ve Fatih Camii vâizi Aziz Mahmud Hüdâyî’ye bağlandı.

Filibe’de yirmi yılı aşan hizmet

Hüdâyî’nin duası ve izniyle Filibe’de babasına ait zâviyeye halife tayin edildi. Yirmi yılı aşkın süre burada irşad ve ibadet hizmeti yürüttü.

Hac ve İstanbul vaaz kürsüleri

Hac niyetiyle yeniden İstanbul’a geldi. IV. Murad, Ayasofya’daki vaazını beğenerek İstanbul’da kalmasını istedi; İsmail Efendi hacdan sonra emre uyacağını bildirdi. Dönüşünde Halil Paşa Camii, Küçük Ayasofya, Bayezid ve Ayasofya camilerinde vaaz verdi. Revan seferinde padişahın yanında bulundu.

Vefatı

Yaklaşık 1052/1642-43’te vefat etti. Çukur Hamamı yakınında yaptırdığı türbeye defnedildi; yerine Evliyâzâde Mustafa Efendi geçti. Bu kişi, 1316/1898’de ölen Filibeli Hâfız Şeyh İsmail Efendi değildir.

İstanbul kürsülerindeki hizmetleri

Hac dönüşü İstanbul'a yerleştikten sonra önce Fâtih'te Halil Paşa'nın yaptırdığı camide vaizlik yaptı. Ardından Emir Efendi'nin yerine Küçük Ayasofya Camii vaizliğine, kısa süre sonra Bayezid Camii'ne, nihayet Büyük Ayasofya'nın kürsî şeyhliğine getirildi. Ayasofya kürsüsünde selefi Kādîzâde Mehmed Efendi, halefi ise Evliyâzâde Mustafa Efendi olmuştur.

Bu tayinlerin tarihleri kaynaklarda birbirini tam tutmaz: Bir kayıt Küçük Ayasofya için 1040/1630, Bayezid için 1041/1631, Büyük Ayasofya için 1045/1636 tarihlerini verirken, öteki Küçük Ayasofya'yı 1041 hudûdunda, Bayezid'i 1041 sonlarında gösterir ve Ayasofya kürsüsünü Zilkade 1045 – 1052 arasına yerleştirir. İki okuyuş burada uzlaştırılmamıştır.

COĞRAFÎ HAFIZA2 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi2 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç2 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Hac yolundaki vaaz ve IV. Murad'ın fermanı

Hacca giderken uğradığı İstanbul'da Ayasofya Camii'nde vaaz etti; vaazı dinleyen IV. Murad çok beğenip hac dönüşü İstanbul'da kalmasını ferman buyurdu.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Filibe'deki zâviyede yirmi yılı aşan irşad hizmetinden sonra hacca giderken İstanbul'a uğradı ve Ayasofya Camii'nde vaaz etti. Vaazı dinleyenler arasında bulunan Sultan IV. Murad kendisini çok beğendi ve hac dönüşünde İstanbul'da kalmasını ferman buyurdu.

Bu ferman, taşra zâviyesinde geçen uzun bir irşad döneminin ardından İstanbul'un büyük camilerinde başlayacak vaaz hizmetinin başlangıcı oldu.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Halvetî baba, Celvetî oğul

Babası Halvetî meşâyihinden Alâeddin b. Muhsin Efendi'nin Filibe'de yaptırdığı zâviyeye, Aziz Mahmud Hüdâyî kendisini Celvetî halifesi olarak gönderdi.

Metni gösterMetni daralt

Babası Alâeddin b. Muhsin Efendi Halvetî meşâyihindendi ve Filibe'de kendi inşa ettirdiği zâviyede seccâdenişîn iken vefat etti. Babasının ölümü üzerine İstanbul'a gelen İsmail Efendi, o sırada Fâtih Camii'nde vaaz edip tefsir ve hadis okutan Azîz Mahmûd Hüdâyî'ye intisap etti ve derslerine devam etti.

Sülûkünü tamamlayınca şeyhi Hüdâyî kendisini babasının Filibe'deki zâviyesine halife olarak gönderdi. Böylece aynı zâviyenin seccâdesi baba ile oğul arasında el değiştirirken, bağlı olduğu tarikat çizgisi de Halvetiyye'den Celvetiyye'ye geçmiş oldu.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Filibe · BulgaristanŞeyh Alâeddin Efendi ZâviyesiBabası Alâeddin b. Muhsin Efendi'nin inşa ettirdiği zâviye. Hüdâyî tarafından buraya halife olarak gönderildi ve yirmi seneyi aşkın bir süre burada irşadla meşgul oldu. İlişkili kişi dosyası Kızanlıklı Şeyh İsmail Efendi : Kızanlıklı İsmail Efendi (ö. yaklaşık 1052/1642-43), Aziz Mahmud Hüdâyî’nin halifesi; Filibe’deki aile zâviyesi, hac yolculuğu ve İstanbul’un büyük camilerindeki vaaz hizmetleriyle tanınan Celvetî şeyhidir.TürkiyeŞeyh İsmail Efendi Türbesi (Çukur Hamamı yakını)Kendisinin inşa ettirdiği türbe; kaynak yalnız 'Çukur Hamamı yakınında' diyor, şehir adını vermiyor. İlişkili kişi dosyası Kızanlıklı Şeyh İsmail Efendi : Kızanlıklı İsmail Efendi (ö. yaklaşık 1052/1642-43), Aziz Mahmud Hüdâyî’nin halifesi; Filibe’deki aile zâviyesi, hac yolculuğu ve İstanbul’un büyük camilerindeki vaaz hizmetleriyle tanınan Celvetî şeyhidir.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Uşşâkīzâde İbrahim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 350-355
  2. [2]Uşşâkīzâde İbrahim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 351-354
  3. [3]Kişi dosyasının kaynakları — Kızanlıklı Şeyh İsmail Efendi
Ortak kaynak kataloğunu aç →