Selâmî Ali Efendi

Menteşe'den İstanbul'a

Ali Efendi, Menteşe yöresindendir. İstanbul'a gelerek medrese tahsiline başladı; mülâzım oldu ve kırk akçeli medrese derecesine kadar yükseldi. Ardından ilmiye mesleğinin kaza koluna geçti. Bu ilk dönem, onun tasavvuf çevresine katılmadan önce düzenli bir medrese ve kadılık tecrübesi edindiğini gösterir.

İstanköy müftülüğü

İstanköy'de müftülük yaptı. Kaynaklar görevin kesin başlangıç ve bitiş tarihini vermez. İstanköy kaydı biyografisinin ilmiye safhasına aittir; daha sonraki Celvetî irşad vazifeleriyle karıştırılmamalıdır.

Zâkirzâde Abdullah Efendi'ye intisabı

İstanbul'a dönüşünden sonra Celvetî şeyhi Zâkirzâde Abdullah Efendi'ye intisap etti. Seyrüsülûkünü tamamlayarak hilâfet aldı. “Selâmî” nisbesiyle tanınması ve daha sonra Selâmiyye adıyla anılan irşad çevresi bu Celvetî aktarım hattı içinde teşekkül etti.

Bursa'daki ilk irşad merkezi

Şeyhi tarafından hilâfetle Bursa'ya gönderildi. Burada bir zâviye yaptırarak irşad faaliyetini sürdürdü. Bursa dönemi, onun ilmiyeden tekke hizmetine geçişinin ve müstakil bir çevre kurmasının ilk açık safhasıdır.

Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi

Receb 1090/Ağustos-Eylül 1679'da Divitçizâde Mehmed Efendi'nin ardından Üsküdar'daki Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi'nin meşihatına getirildi. Bir müddet sonra görevden alınarak yerine Şeyh Halil tayin edildi; Erzincanî Mustafa Efendi döneminin ardından padişah fermanıyla yeniden aynı posta getirildi. Bu tayin ve iade kaydı, Selâmî Ali Efendi'nin Celvetiyye merkezindeki kurumsal ağırlığını gösterir.

Üsküdar'daki hayır yapıları

Kaynaklar Üsküdar'da Bağlarbaşı'nda tekke ve cami, Bülbülderesi ile Acıbadem'de birer cami ve Bulgurlu yakınında bir zâviye yaptırdığını bildirir. Son zâviyenin yeri Uşşâkîzâde nüshasında “Kısıklı”, Şeyhî'nin zeylinde “Fıstıklı” diye geçer. Metin farkı çözülmüş gibi gösterilmemiş, iki kayıt da korunmuştur.

Selâmî Efendi Mahallesi

İnşa ettirdiği yapıların giderleri için bir mahalle kurup gelirini vakfettiği ve bu çevrenin Selâmî Efendi Mahallesi adıyla tanındığı kaydedilir. Böylece irşad faaliyeti yalnız tekke içindeki sohbet halkasıyla sınırlı kalmamış; cami, zâviye, mahalle ve vakıf düzeniyle Üsküdar'ın şehir dokusuna yerleşmiştir.

Şahsiyeti ve irşad üslûbu

Zeyiller onu cezbe ile şuur hâlini birleştiren, heybetli ve sert mizaca sahip bir şeyh olarak tasvir eder. Bazı sıra dışı söz ve davranışlarına ilişkin haberler biyografik hüküm değil, çağdaşlarının onda gördüğü mânevî heybeti yansıtan aktarım dili olarak okunmalıdır.

Vefatı ve halefi

Safer 1103/Ekim-Kasım 1691'de vefat etti. Ardından Şeyh Abdülhay Efendi meşihat görevini üstlendi. Türbesi ve adıyla yaşayan Üsküdar çevresi, Selâmiyye hafızasının başlıca mekânsal dayanaklarından biri oldu.