Halvetiyye

öz. a. İslâm dünyasmm en yaygın olan ve Şeyh Ebi Abdullah Sıracüddin Ömer el-Halvetî ’ye nipet edilen bir büyük tarikatın adı.

İran’ın Geylân bölgesinde 14. yüzyılm ikinci yarısmda oluşum gösteren ve Ömer el-Halvetî’nin Tebriz’e yerleşmesi ile tanman ve gelişen bu tarikatın özünde, nefsin kötülükten ve günahlardan arınması için dü, kalp, ruh ve sırlar ile yapılan ibadetler ve zikirler yatmaktadır. Az yeme ve içme, az konuşma, az uyuma, inzivaya çekilme, fikir ve zikir ile şeyhe gönülden bağlanma Halvetiyye tarikatının temel ilkeleri arasındadır.

Kurululduğu Azerbaycan bölgesinden Anadolu’ya oradan Balkanlara, Suriye ve Mısır’a, Kuzey Afrika’dan Sudan’a, Habeşistan’a ve Güney Asya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyaya yayılan bu tarikat, Rûşeniyye (bk. bu madde), Cemâliyye (bk. bu madde), Ahmediyye (bk.

bu madde) ve Şemsiyye (bk. bu madde) adı verilen dört kola ayrılmıştır. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu ile 1925’te çıkarılan tekke ve zaviyelerin kapatılması kanunundan dolayı resmî faaliyetine son veren Halvetiyye tekkeleri, sonradan gizli zikir ve ayinleri ile halk arasında yaşamaya devam etmiş; son dönemlerde ise Anadolu’da, Rumeli’de, Suriye ve Mısır’da faaliyetini sürdürmektedir.