tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Ya‘kūb Afvî Efendi

Ya'kūb Afvî Efendi (1089/1678, Topkapı, İstanbul – 1149/1736); Celvetî şeyhi ve müellif. Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi'nin on beşinci postnişini ; babası “odabaşı şeyhi” diye tanınan Fenâî Mustafa Efendi'dir.

Vefat
1736
Unvan
Celvetî şeyhi, Hüdâyî Âsitânesi postnişini ve Hediyyetü’s-sâlikîn müellifi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Bir şeyhin oğlu

1089'da (1678) İstanbul'un Topkapı semtinde dünyaya geldi. Celvetî şeyhi Selâmî Ali Efendi'nin halifelerinden Fenâî Mustafa Efendi'nin oğludur.

Tasavvufa intisabından önce yeniçerilerin yirminci bölüğünün odabaşısı olduğu için “odabaşı şeyhi” diye tanınan babası, Beşiktaş'ta Yahyâ Efendi Dergâhı'na yakın bir yerde inşa ettirdiği tekkesinde ömrünün sonuna kadar irşad faaliyetinde bulunmuştur.

Yâkub Afvî, babasından ve dönemin diğer âlimlerinden ders alarak kendini yetiştirdi.

İntisabı ve hilâfeti

Daha sonra Üsküdar Atpazarı Celvetî Tekkesi şeyhi Bilecikli Osman Efendi'ye intisap etti, seyrüsülûkünü tamamlayıp hilâfet aldı ve onun kızıyla evlendi.

Osman Efendi'nin vefatından (1140/1728) bir hafta önce şeyhinin tâlimatıyla irşad görevini üstlendi.

Pîr makamında

Şeyhinin ölümünün ardından Üsküdar Vâlide Sultan Camii ve diğer camilerdeki cuma vâizliği görevinden ayrılıp Hüdâyî Âsitânesi'nin on beşinci şeyhi olarak posta oturdu.

Birçok mürid yetiştiren Afvî vefatında vasiyeti üzerine İnadiye semtinde Karacaahmet'e giden caddenin sağ tarafında annesinin yanına defnedildi.

Kalemi

Tefsirden fıkha, siyerden tarikat âdâbına kadar geniş bir alanda yazan Afvî'nin eserlerinin çoğu Hacı Selim Ağa Kütüphanesi'nin Hüdâî Efendi bölümünde toplanmıştır.

Yâkub Afvî ilâhi tarzı şiirler yazmış, ancak bunlar derlenip bir divan haline getirilmemiştir.

COĞRAFÎ HAFIZA7 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi7 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç1 doğrudan bağlantıAğda gör →

BİYOGRAFİK KAYIT

Hayatından kayıtlar

Belge, tarih ve biyografi kaynaklarından kısa bilgi kartları

4 kayıt

İlk 4 kayıt gösteriliyor

BİYOGRAFİK KAYIT

Yeniçeri odabaşısından şeyhliğe

Babası Fenâî Mustafa Efendi.

Metni gösterMetni daralt

Celvetî şeyhi Selâmî Ali Efendi'nin halifelerinden Fenâî Mustafa Efendi'nin oğludur.

Tasavvufa intisabından önce yeniçerilerin yirminci bölüğünün odabaşısı olduğu için “odabaşı şeyhi” diye tanınan babası, Beşiktaş'ta Yahyâ Efendi Dergâhı'na yakın bir yerde inşa ettirdiği tekkesinde ömrünün sonuna kadar irşad faaliyetinde bulunmuştur.

Çerçeve. Lakap, geçmişini gizlemek yerine taşıyan bir addır. Yeniçeri ocağı ile tarikatlar — özellikle Bektaşîlik — arasındaki bağ bilinir; burada bir odabaşının Celvetî şeyhi olması, bağın tek yönlü olmadığını gösterir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Afvî, Yâkub”.
BİYOGRAFİK KAYIT

Vefatından bir hafta önce devredilen irşad

Bilecikli Osman Efendi'nin tâlimatı.

Metni gösterMetni daralt

Üsküdar Atpazarı Celvetî Tekkesi şeyhi Bilecikli Osman Efendi'ye intisap etti, seyrüsülûkünü tamamlayıp hilâfet aldı ve onun kızıyla evlendi.

Osman Efendi'nin vefatından (1140/1728) bir hafta önce şeyhinin tâlimatıyla irşad görevini üstlendi.

Çerçeve. Bilecikli Osman Efendi, Selâmi Ali Efendi'nin önde gelen halifelerindendir; yani Afvî'nin hem babası hem kayınpederi aynı şeyhin halifesidir. Devir, ölümden sonraki bir tayin değil, şeyhin sağlığında verilmiş bir tâlimattır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Afvî, Yâkub”.
BİYOGRAFİK KAYIT

Vâizliği bırakıp posta oturmak

Vâlide Sultan Camii'nden âsitâneye.

Metni gösterMetni daralt

Şeyhinin ölümünün ardından Üsküdar Vâlide Sultan Camii ve diğer camilerdeki cuma vâizliği görevinden ayrılıp Hüdâyî Âsitânesi'nin on beşinci şeyhi olarak posta oturdu.

Çerçeve. Celvetiyye'de cami vaazı ile tekke irşadı birlikte yürütülebilen görevlerdir — Aziz Mahmud Hüdâyî'nin kendisi de vâizdi. Afvî'nin vâizliği bırakması, âsitâne postunun tam mesai istediğini gösterir. Hediyyetü'l-vu'âz adlı eseri de bu vâizlik yıllarının mahsulü sayılmalıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Afvî, Yâkub”.
BİYOGRAFİK KAYIT

Annesinin yanına gömülmek

Vasiyetinde belirttiği yer.

Metni gösterMetni daralt

Birçok mürid yetiştiren Afvî vefatında vasiyeti üzerine İnadiye semtinde Karacaahmet'e giden caddenin sağ tarafında annesinin yanına defnedildi.

Çerçeve. Bir âsitâne postnişininin dergâh hazîresine değil annesinin yanına defnedilmesini istemesi, Celvetî geleneğinde alışılmış bir tercih değildir; kaynak bunu ayrıca “vasiyeti üzerine” diye kaydeder.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Afvî, Yâkub”.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

4 kayıt

İlk 4 kayıt gösteriliyor

ESER / METİN

Netîcetü't-tefâsîr

Yûsuf sûresi tefsiri.

Metni gösterMetni daralt

Yûsuf sûresine dair olan eser Beyzâvî, Fahreddin er-Râzî, Zemahşerî, Kurtubî, Mahmûd en-Nîsâbûrî, Ferrâ el-Begavî, Ebüssuûd, İmam Mâtürîdî ve Abdülkerîm el-Kuşeyrî gibi müfessirlerin eserlerinden derlenmiştir (İstanbul 1279, 1318).

Çerçeve. Basılmış olması, eserleri arasında en yaygın kullanılanının bu olduğunu gösterir. Yûsuf sûresi, tasavvuf edebiyatında aşk ve ayrılık temasının ana kaynağıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Afvî, Yâkub”.
ESER / METİN

Lem'a-i Nûrâniyye

Hüdâyî ilâhisinin şerhi.

Metni gösterMetni daralt

Aziz Mahmud Hüdâyî'nin, “Ezelden aşkla biz yâne geldik / Hakîkat şem'ine pervâne geldik” beytiyle başlayan ilâhisinin şerhidir. 1731'de tamamlanmıştır (Hacı Selim Ağa Ktp., Hüdâî Efendi, nr. 392/1).

Tam adı Lem'a-i Nûrâniyye fî şerhi kelimâti Hüdâiyye'dir; üç bölümdür — sâliklerin halleri, “âlem” kelimesi ve hazarât-ı hams, ilâhinin beyit beyit şerhi.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Afvî, Yâkub”.
ESER / METİN

Hediyyetü's-sâlikîn

Celvetî âdâb ve erkânı.

Metni gösterMetni daralt

Celvetiyye tarikatının âdâb ve erkânına dair Türkçe bir eserdir (İstanbul 1329).

Çerçeve. Selâmi Ali Efendi'nin Tarîkatnâme'siyle birlikte, Celvetî erkânının yazılı kaynaklarındandır; Türkçe yazılmış ve basılmış olması, dervişlerin doğrudan kullanımına yönelik olduğunu gösterir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Afvî, Yâkub”.
ESER / METİN

Siyer, fıkıh ve vaaz eserleri

Diğer telifleri.

Metni gösterMetni daralt

el-Vesîletü'l-uzmâ li-hazreti'n-nebiyyi'l-müctebâ — Hz. Peygamber'in hayatından ve salavât-ı şerîfenin faziletlerinden, şefaatten, salât ve selâmla ilgili menkıbelerden bahseder; iki yazma nüshası vardır (Hacı Selim Ağa Ktp., Hüdâî Efendi, nr. 392/2; Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 285).

Hulâsatü'l-beyân fî mezhebi'n-Nu'mân — İmâm-ı Âzam'ın menkıbelerinden, ortaya koyduğu belli başlı fıkhî meselelerden bahseder; iki bölüm ve bir hâtimeden oluşur.

Hediyyetü'l-vu'âz — Hz. Peygamber'in faziletleri, İhlâs sûresi tefsiri, receb, şâban ve ramazan aylarında oruç tutmanın fazileti gibi konuları içerir ve her birinin başlığı bir âyet olmak üzere kırk iki bölümden oluşur.

Yâkub Afvî ilâhi tarzı şiirler yazmış, ancak bunlar derlenip bir divan haline getirilmemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Afvî, Yâkub”.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

4 kayıt

İlk 4 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Hüdâyî Âsitânesi'nin on beşinci postu

Celvetiyye'nin merkezî silsilesi.

Metni gösterMetni daralt

Celvetiyye'nin pîr makamı, Üsküdar'daki Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi'dir; buradaki postnişinler tarikatın merkezî silsilesini teşkil eder.

Ya'kūb Afvî, âsitânenin on beşinci şeyhi olarak posta oturmuştur (1140/1728).

Çerçeve. Aynı postta yedinci sırada Selâmi Ali Efendi bulunur — Afvî'nin hem babasının hem kayınpederinin şeyhi. Bir asır içinde aynı halkanın torunları makamı yeniden almıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Afvî, Yâkub”.
TARİHÎ KAYIT

Hazarât-ı hams

Beş ilâhî mertebe.

Metni gösterMetni daralt

Hazarât-ı hams, vahdet-i vücûd düşüncesinde varlığın zuhur ettiği beş mertebedir (ahadiyyet, ceberût, melekût, mülk ve insân-ı kâmil mertebesi biçiminde tasnif edilir).

Afvî bu meseleyi Lem'a-i Nûrâniyye'de ele alır: ikinci bölümde “âlem” kelimesinin ulemâya ve sûfîlere göre anlamları açıklanıp hazarât-ı hams konusuna değinilmiştir.

Çerçeve. Bir Celvetî şeyhinin Hüdâyî'nin beş beyitlik ilâhisini şerhederken İbnü'l-Arabî menşeli bu tasnife başvurması, XVIII. yüzyıl İstanbul tekkelerinde ekberî terminolojinin ne kadar yerleşik olduğunu gösterir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Afvî, Yâkub”.
KAVRAM

Şerh edilen ilâhi

“Ezelden aşkla biz yâne geldik.”

Metni gösterMetni daralt

Lem'a-i Nûrâniyye, Aziz Mahmud Hüdâyî'nin, “Ezelden aşkla biz yâne geldik / Hakîkat şem'ine pervâne geldik” beytiyle başlayan ilâhisinin şerhidir.

1731'de tamamlanan eserin ilk bölümünde sâliklerin hallerinden bahsedilmiş, ikinci bölümde “âlem” kelimesinin ulemâya ve sûfîlere göre anlamları açıklanıp hazarât-ı hams konusuna değinilmiş, üçüncü bölümde Hüdâyî'nin beş beyitlik ilâhisi şerhedilmiştir.

Çerçeve. Beş beyit için üç bölümlük bir kitap yazılmıştır; şerh geleneğinde metin bir bahane, asıl maksat bütün bir tasavvuf öğretisini sıralamaktır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Afvî, Yâkub”.
KAVRAM

Derleme tefsir usulü

Netîcetü't-tefâsîr'in kaynakları.

Metni gösterMetni daralt

Netîcetü't-tefâsîr, Yûsuf sûresine dairdir ve Beyzâvî, Fahreddin er-Râzî, Zemahşerî, Kurtubî, Mahmûd en-Nîsâbûrî, Ferrâ el-Begavî, Ebüssuûd, İmam Mâtürîdî ve Abdülkerîm el-Kuşeyrî gibi müfessirlerin eserlerinden derlenmiştir.

Çerçeve. Listede hem Mu'tezilî Zemahşerî hem Eş'arî Beyzâvî, hem fıkhî tefsirci Kurtubî hem sûfî müfessir Kuşeyrî bir aradadır. Bir tekke şeyhinin tefsir yazarken bütün ekollerden derleme yapması, XVIII. yüzyıl Osmanlı tekkesinin medrese birikimine ne kadar yakın durduğunu gösterir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Afvî, Yâkub”.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyeAziz Mahmud Hüdâyî ÂsitânesiCelvetiyye'nin pîr makamı; 1140/1728'de on beşinci postnişin olarak buraya oturmuş, vefatına kadar irşadını sürdürmüştür. İlişkili kişi dosyası Ya‘kūb Afvî Efendi : Ya‘kūb Afvî Efendi (ö. 1149/1736), Mustafa Fenâî’nin oğlu ve Osman Efendi’nin damadı; Hüdâyî Âsitânesi’nde dokuz yıl postnişinlik yapan, Celvetî sülûkunu anlatan Hediyyetü’s-sâlikîn’in müellifidir.İstanbul · Türkiyeİnadiye (Karacaahmet yolu)Vasiyeti üzerine annesinin yanına defnedildiği yer; Karacaahmet'e giden caddenin sağ tarafındadır. Konum semt ölçeğinde yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Ya‘kūb Afvî Efendi : Ya‘kūb Afvî Efendi (ö. 1149/1736), Mustafa Fenâî’nin oğlu ve Osman Efendi’nin damadı; Hüdâyî Âsitânesi’nde dokuz yıl postnişinlik yapan, Celvetî sülûkunu anlatan Hediyyetü’s-sâlikîn’in müellifidir.İstanbul · TürkiyeTopkapı1089'da (1678) doğduğu semt. Konum semt merkezine göre yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Ya‘kūb Afvî Efendi : Ya‘kūb Afvî Efendi (ö. 1149/1736), Mustafa Fenâî’nin oğlu ve Osman Efendi’nin damadı; Hüdâyî Âsitânesi’nde dokuz yıl postnişinlik yapan, Celvetî sülûkunu anlatan Hediyyetü’s-sâlikîn’in müellifidir.İstanbul · TürkiyeAtpazarı Celvetî Tekkesi, ÜsküdarŞeyhi Bilecikli Osman Efendi'nin tekkesi; burada intisap edip hilâfet almış, Osman Efendi'nin kızıyla evlenmiştir. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Ya‘kūb Afvî Efendi : Ya‘kūb Afvî Efendi (ö. 1149/1736), Mustafa Fenâî’nin oğlu ve Osman Efendi’nin damadı; Hüdâyî Âsitânesi’nde dokuz yıl postnişinlik yapan, Celvetî sülûkunu anlatan Hediyyetü’s-sâlikîn’in müellifidir.İstanbul · TürkiyeFenâî Mustafa Efendi Tekkesi, BeşiktaşBabası “odabaşı şeyhi” Fenâî Mustafa Efendi'nin Yahyâ Efendi Dergâhı'na yakın bir yerde inşa ettirdiği ve ömrünün sonuna kadar irşad ettiği tekke. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Ya‘kūb Afvî Efendi : Ya‘kūb Afvî Efendi (ö. 1149/1736), Mustafa Fenâî’nin oğlu ve Osman Efendi’nin damadı; Hüdâyî Âsitânesi’nde dokuz yıl postnişinlik yapan, Celvetî sülûkunu anlatan Hediyyetü’s-sâlikîn’in müellifidir.İstanbul · TürkiyeÜsküdar Vâlide Sultan CamiiÂsitâne postuna oturmadan önce cuma vâizliği yaptığı camilerin başlıcası; posta oturunca bu görevden ayrılmıştır. İlişkili kişi dosyası Ya‘kūb Afvî Efendi : Ya‘kūb Afvî Efendi (ö. 1149/1736), Mustafa Fenâî’nin oğlu ve Osman Efendi’nin damadı; Hüdâyî Âsitânesi’nde dokuz yıl postnişinlik yapan, Celvetî sülûkunu anlatan Hediyyetü’s-sâlikîn’in müellifidir.İstanbul · TürkiyeHacı Selim Ağa KütüphanesiEserlerinin çoğunun yazma nüshalarının bulunduğu Hüdâî Efendi bölümünün yer aldığı kütüphane (nr. 336, 392/1-3, 623). İlişkili kişi dosyası Ya‘kūb Afvî Efendi : Ya‘kūb Afvî Efendi (ö. 1149/1736), Mustafa Fenâî’nin oğlu ve Osman Efendi’nin damadı; Hüdâyî Âsitânesi’nde dokuz yıl postnişinlik yapan, Celvetî sülûkunu anlatan Hediyyetü’s-sâlikîn’in müellifidir.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]TDV İslâm Ansiklopedisi, “Afvî, Yâkub”
  2. [2]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3
  3. [3]Kişi kartı kaynak paketi — Ya‘kūb Afvî Efendi
Ortak kaynak kataloğunu aç →