tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Hâfız-ı İzmidî

Hâfız-ı İzmidî, Hüdâyî Âsitânesi şeyhi Rûşenî Efendi'ye intisap eden; İbnü'l-Arabî tercümeleri ve Seyyid mahlaslı ilâhileri bulunan Celvetî müelliftir.

Yol
Celvetiyye
Mekân
2 bağlantı
Unvan
Celvetî mütercim ve Seyyid mahlaslı mutasavvıf şair

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Mürşid arayışı

Bir mürşid bulmak ümidiyle İzmit'ten İstanbul'a geldi; uzun süre aradığı hâlde maksadına ulaşamadı. Sefîne'nin gelenek içi anlatısına göre bir gece Eyüp Sultan Türbesi'nde gördüğü rüyada Üsküdar tarafına yönlendirildi.

Üsküdar'daki Saçlı Hüseyin Efendi Dergâhı'nda düzenlenen Mevlid cemiyetine katıldı. Meclisin sonunda dua eden Hüdâyî Âsitânesi şeyhi Rûşenî Efendi'ye karşı güçlü bir yakınlık duydu; kim olduğunu öğrendikten sonra ona intisap ederek tasavvuf terbiyesini yanında sürdürdü.

Eserleri

Muhyiddin İbnü'l-Arabî'nin Kitâbü'l-Envâr'ını tercüme etti. İlm-i rihle ilgili bir eser yazdı. İbnü'l-Arabî'nin esmâ-i hüsnâ hakkındaki eserini de Nûrü'l-Hüdâ adıyla Türkçeye çevirdi.

Şiiri

“Seyyid” mahlasıyla tasavvufî ilâhiler söyledi.

İsm-i Rahmân mazharısın yâ Muhammed Mustafa,
Râh-ı aşkın rehberisin yâ Muhammed Mustafa.

İns ü cin Hakk'a kudûmunla şeref-yâb oldular,
Cümlenin peygamberisin yâ Muhammed Mustafa.

Kaynağın sonunda Rûşenî Efendi'yi öven beyitler kişi biyografisinin devamı değil, mürşidine bağlılığın ifadesidir.

Mürşid arayışı ve Üsküdar'a yöneliş

Sefîne, Hâfız-ı İzmîdî'nin hikâyesini bir arayışla başlatır. Kendisine bir mürşid bulmak ümniyyesiyle İstanbul'a gelmiş, çok gezdiği hâlde aradığını bulamayınca me'yûs kalmıştır. Bir gece âlem-i mânâda, Hz. Hâlid'in türbesinde kendisine “Mürşid niyâz ederdiniz, işte istediğiniz bu zâttır” denilerek Üsküdar ciheti işaret olunur.

Üsküdar'a geçtiğinde, gördüğü zâta karşı kalbinde kendini zabtedemeyeceği bir incizâb hâsıl olur. Kim olduğunu sorduğunda “Âsitâne-i Hüdâyî şeyhi Rûşenî Efendi'dir” cevabını alır ve onun dâmen-i irfânına yapışır; kaynağın ifadesiyle bu sâyede pek çok mertebe kat eder.

Tercümeleri ve ilâhîleri

Sefîne'nin kaydına göre Hâfız-ı İzmîdî, Şeyhü'l-Ekber İbnü'l-Arabî'nin Kitâbü'l-Envâr'ını tercüme etmiş; aynı müellifin esmâ-yı şerîfeye dair eserini de Nûrü'l-Hüdâ adıyla Türkçeye çevirmiştir. Adı kaynakta bir mütercim olarak öne çıkar.

Bunun yanında “Seyyid” mahlasıyla söylediği ilâhiyyât-ı ârifânesi bulunduğu belirtilir. Vassâf, örnek olarak Hz. Peygamber'e hitap eden bir na'ttan mısralar nakleder: “İsm-i Rahmân mazharısın yâ Muhammed Mustafâ / Râh-ı aşkın rehberisin yâ Muhammed Mustafâ… İns ü cin hakka kudûmunla şeref-yâb oldular / Cümlenin peygamberisin yâ Muhammed Mustafâ.”

Vassâf, maddeyi şeyhine dönerek bağlar: “İşte Rûşenî Efendi böyle zâtlar yetiştirmiş, kâmil ü mükemmil bir mürşid-i hakbîn idi.”

COĞRAFÎ HAFIZA2 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi2 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Eyüp'te rüyada gösterilen mürşid

Mürşid arayışıyla İstanbul'a gelip ümitsizliğe düşen Hâfız-ı İzmîdî'ye, Hz. Hâlid türbesinde âlem-i mânâda aradığı zâtın işaret edildiği ve Üsküdar cihetinin gösterildiği nakledilir.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Sefîne'nin anlattığına göre Hâfız-ı İzmîdî, kendisine bir mürşid bulmak ümniyyesiyle İstanbul'a gelmiş, çok gezdiği hâlde aradığını bulamayarak me'yûs kalmıştır. Bir gece âlem-i mânâda, Hz. Hâlid'in türbesinde kendisine “Mürşid niyâz ederdiniz, işte istediğiniz bu zâttır” denilir ve Üsküdar ciheti işaret olunur.

Bunun üzerine Üsküdar'a geçer. Kaynağın ifadesiyle gördüğü zâta karşı kalbinde öyle bir incizâb hâsıl olur ki kendini zabtedemez hâle gelir; kim olduğunu sorduğunda “Âsitâne-i Hüdâyî şeyhi Rûşenî Efendi'dir” cevabını alır ve onun dâmen-i irfânına yapışır.

Çerçeve. Rüya yahut âlem-i mânâ yoluyla mürşide sevk edilme, menâkıb edebiyatının en yerleşik kalıplarından biridir ve genellikle intisabın “tesadüfî değil, takdir edilmiş” olduğunu anlatmak için kurulur. Anlatının Eyüp'te başlayıp Üsküdar'da bitmesi, İstanbul'un iki büyük ziyaret merkezini tek bir hidâyet güzergâhında birleştirir. Burada tarihî kayıt olarak sabit olan, Hâfız-ı İzmîdî'nin Hüdâyî Âsitânesi şeyhi Rûşenî Efendi'ye intisap etmiş olmasıdır; rüya sahnesi gelenek anlatısına aittir.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

4 kayıt

İlk 4 kayıt gösteriliyor

ESER / METİN

İbnü'l-Arabî'den yaptığı iki tercüme

Şeyhü'l-Ekber'in Kitâbü'l-Envâr'ını tercüme etmiş, esmâ-yı şerîfeye dair eserini de Nûrü'l-Hüdâ adıyla Türkçeye çevirmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Sefîne, Hâfız-ı İzmîdî'nin Şeyhü'l-Ekber İbnü'l-Arabî'nin Kitâbü'l-Envâr'ını tercüme ettiğini kaydeder. Aynı kaynağa göre Şeyhü'l-Ekber'in esmâ-yı şerîfe hakkındaki eserini de Nûrü'l-Hüdâ adıyla Türkçeye çevirmiştir.

İki tercümenin de aynı müellifin eserleri olması tesadüf değildir: Celvetî muhitinde İbnü'l-Arabî metinleri, sülûkün nazarî çerçevesini kuran temel okuma malzemesidir. Hâfız-ı İzmîdî'nin adı, kaynakta bir müellif olmaktan çok bu metinleri Türkçeye taşıyan bir mütercim olarak geçer.

Çerçeve. Osmanlı tekke muhitinde tercüme, ikinci sınıf bir telif faaliyeti değil, bir metni kendi çevresinin diline ve anlayışına yerleştirme işidir; Nûrü'l-Hüdâ gibi müstakil bir ad verilmesi de bunu gösterir. Bu kayıtlar eser adlarıyla birlikte verildiği için tarihî katmandadır; ancak metinde tercümelerin tarihi, nüshası veya basılıp basılmadığına dair bilgi yoktur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
ESER / METİN

“Seyyid” mahlasıyla söylediği ilâhîler

Sefîne, “Seyyid” mahlasını kullandığını belirtir ve ilâhiyyât-ı ârifânesinden Hz. Peygamber'e hitap eden bir na't-ı şerîf nakleder.

Metni gösterMetni daralt

Sefîne, Hâfız-ı İzmîdî'nin “Seyyid” mahlaslı ilâhiyyât-ı ârifânesi bulunduğunu kaydeder ve buna örnek olarak Hz. Peygamber'e hitap eden bir manzûmeden şu mısraları nakleder: “İsm-i Rahmân mazharısın yâ Muhammed Mustafâ / Râh-ı aşkın rehberisin yâ Muhammed Mustafâ.”

Manzûmenin devamında “İns ü cin hakka kudûmunla şeref-yâb oldular / Cümlenin peygamberisin yâ Muhammed Mustafâ” denilerek, na't geleneğinin alışılmış hitap kalıbı sürdürülür. Böylece tercümeleriyle bilinen bir zâtın kendi kaleminden çıkmış manzum metinleri de kayda geçmiş olur.

Çerçeve. Tekke muhitinde ilâhî, okunmak ve zikir meclisinde söylenmek üzere yazılan bir metindir; mahlas ise şairin cemaat içindeki adıdır. Hâfız-ı İzmîdî'nin “Seyyid” mahlasını seçmesi, kaynakta bir nesep iddiası olarak açıklanmaz, yalnız mahlas olarak kaydedilir. Nakledilen mısralar Sefîne'nin verdiği hâliyle alınmıştır; manzûmenin tamamı ve nerede kayıtlı olduğu metinde yer almaz.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
TARİHÎ KAYIT

Eserleri ve metinleri

Şeyhu'l-Ekber'in Kirabu'l-Envar'ını tercüme etmiştir. llm-i rıhdan bir eser yazmıştır. Şeyhu'l-Ekber'in Esma-yı şerife hakkın­ daki eserini, Nuru'l-Hüda namıyla tercüme eylemiştir. "Seyyid" mahlaslı ilahiyyat-ı arifanesi vardır.

Metni gösterMetni daralt

Şeyhu'l-Ekber'in Kirabu'l-Envar'ını tercüme etmiştir. llm-i rıhdan bir eser yazmıştır. Şeyhu'l-Ekber'in Esma-yı şerife hakkın­ daki eserini, Nuru'l-Hüda namıyla tercüme eylemiştir. "Seyyid" mahlaslı ilahiyyat-ı arifanesi vardır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.
TARİHÎ KAYIT

Eserleri ve metinleri 1

Şeyhu'l-Ekber'in Kirabu'l-Envar'ını tercüme etmiştir. llm-i rıhdan bir eser yazmıştır. Şeyhu'l-Ekber'in Esma-yı şerife hakkın­ daki eserini, Nuru'l-Hüda namıyla tercüme eylemiştir. "Seyyid" mahlaslı ilahiyyat-ı arifanesi vardır.

Metni gösterMetni daralt

Şeyhu'l-Ekber'in Kirabu'l-Envar'ını tercüme etmiştir. llm-i rıhdan bir eser yazmıştır. Şeyhu'l-Ekber'in Esma-yı şerife hakkın­ daki eserini, Nuru'l-Hüda namıyla tercüme eylemiştir. "Seyyid" mahlaslı ilahiyyat-ı arifanesi vardır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.

ÖĞÜT

Öğütleri

Ahlâk, irşad ve yaşayışa ilişkin sözler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Söz ve öğüt

Hafız-ı İzmidi nam zar bir mürşid bul­ mak ümniyyesiyle lstanbul'a gelip pek çok gezdiği halde me'yus kalınca, bir gece alem-i ma'nada türbe-i Hz. Halid'de, "Mürşid niyaz ederdiniz, işte istediğiniz bu zattır. " diye, Üsküdar ciheti işaret olunmakla; Üsküdar'a gider.

Metni gösterMetni daralt

Hafız-ı İzmidi nam zar bir mürşid bul­ mak ümniyyesiyle lstanbul'a gelip pek çok gezdiği halde me'yus kalınca, bir gece alem-i ma'nada türbe-i Hz. Halid'de, "Mürşid niyaz ederdiniz, işte istediğiniz bu zattır. " diye, Üsküdar ciheti işaret olunmakla; Üsküdar'a gider.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

4 kayıt

İlk 4 kayıt gösteriliyor

KAVRAM

Hüdâyî Âsitânesi şeyhi Rûşenî Efendi'ye intisap

Hâfız-ı İzmîdî, Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi şeyhi Rûşenî Efendi'ye intisap etmiş ve onun terbiyesinde pek çok mertebe kat etmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Sefîne, Hâfız-ı İzmîdî'nin Üsküdar'da Âsitâne-i Hüdâyî şeyhi Rûşenî Efendi'ye bağlandığını ve bu sâyede “pek çok mertebeler kat'” ettiğini kaydeder. Böylece Celvetî yolunun merkezi olan Hüdâyî Âsitânesi, onun sülûkünün de mekânı olur.

Vassâf, maddenin sonunda bu intisabı Rûşenî Efendi'nin kendi kıymetine delil sayar: “İşte Rûşenî Efendi böyle zâtlar yetiştirmiş, kâmil ü mükemmil bir mürşid-i hakbîn idi.” Yani Hâfız-ı İzmîdî'nin tercüme ve ilâhîleriyle bilinen şahsiyeti, kaynakta şeyhinin terbiyesinin meyvesi olarak okunur.

Çerçeve. Sefîne'nin sık kullandığı bir usul burada açıkça görülür: müellif, bir şeyhin derecesini onun yetiştirdiği kimseler üzerinden ölçer; halifenin biyografisi aynı zamanda mürşidin lehine bir şahitliktir. İntisabın gerçekleştiği yer ve şeyhin adı metinde sarîh verildiği için bu kayıt tarihî katmana aittir; intisabın hangi yılda olduğu ise belirtilmez.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
TARİHÎ KAYIT

Silsile ve aktarım bağı 1

Hafız-ı İzmidi nam zar bir mürşid bul­ mak ümniyyesiyle lstanbul'a gelip pek çok gezdiği halde me'yus kalınca, bir gece alem-i ma'nada türbe-i Hz. Halid'de, "Mürşid niyaz ederdiniz, işte istediğiniz bu zattır.

Metni gösterMetni daralt

Hafız-ı İzmidi nam zar bir mürşid bul­ mak ümniyyesiyle lstanbul'a gelip pek çok gezdiği halde me'yus kalınca, bir gece alem-i ma'nada türbe-i Hz. Halid'de, "Mürşid niyaz ederdiniz, işte istediğiniz bu zattır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.
TARİHÎ KAYIT

Tekke ve irşad mekânı 2

Hafız'm kalbinde bu zata öyle bir inci­ zab hasıl olur ki, kendini zabt edememeye başlar. Kim olduğunu sordukta, "Asitane-i Hüdô.yl şeyhi Ruşeni Efendi'dir . " demeleriyle, onun damen-i irfanına yapışır ve bu sa­ yede pek çok mertebeler kat' eder.

Metni gösterMetni daralt

Hafız'm kalbinde bu zata öyle bir inci­ zab hasıl olur ki, kendini zabt edememeye başlar. Kim olduğunu sordukta, "Asitane-i Hüdô.yl şeyhi Ruşeni Efendi'dir . " demeleriyle, onun damen-i irfanına yapışır ve bu sa­ yede pek çok mertebeler kat' eder.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.
TARİHÎ KAYIT

Silsile ve aktarım bağı 3

"Seyyid" mahlaslı ilahiyyat-ı arifanesi vardır. İsm-i Rahman mazharısın Ya Muhammed Mustafa Rah-ı aşkın rehberisin Ya Muhammed Mustafa İns ü cin hakka kudumunla şeref-yô.b oldular Cümlenin peygamberisin Ya Muhammed Mustafa İşte Ruşeni Efendi böyle zatlar yetiştirmiş, kamil ü mükemmil bir mürşid-i hak­ bin idi. Hulasa-i kelam, Şeyh Rftşen'den alam dirsen habrr ey behre-ver Gelmemişdir bu cihana böyle şeyh-i pür-hüner

Metni gösterMetni daralt

"Seyyid" mahlaslı ilahiyyat-ı arifanesi vardır. İsm-i Rahman mazharısın Ya Muhammed Mustafa Rah-ı aşkın rehberisin Ya Muhammed Mustafa İns ü cin hakka kudumunla şeref-yô.b oldular Cümlenin peygamberisin Ya Muhammed Mustafa İşte Ruşeni Efendi böyle zatlar yetiştirmiş, kamil ü mükemmil bir mürşid-i hak­ bin idi. Hulasa-i kelam, Şeyh Rftşen'den alam dirsen habrr ey behre-ver Gelmemişdir bu cihana böyle şeyh-i pür-hüner

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ
  2. [2]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3
  3. [3]Kişi kaynak denetimi — Şeyh Hâfız Seyyid Ahmed İzmidî
Ortak kaynak kataloğunu aç →