tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Vahdetî Osman Efendi

Vahdetî Osman Efendi (ö. 1723), Üsküp doğumlu, Edirne'de yaşayan; İsmâil Hakkı Bursevî ve Hasan Sezâî çevresiyle irtibatlı Celvetî âlim ve şairdir.

Vefat
1723
Unvan
Celvetî âlim, fakih, şair ve şârih

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Üsküp'ten Edirne'ye

Üsküp'te doğdu; hayatının önemli kısmını Edirne'de geçirdiği için Edirneli diye de anıldı. Âlim, ârif ve özellikle fıkıh alanında yetkin bir müellifti.

Hasan Sezâî ile buluşması

18 Ramazan 1110, 20 Mart 1699 tarihinde Edirne'de Hasan Sezâî-i Gülşenî ile karşılaştı. Vassâf'ın aktardığına göre başladığı bir manzumeyi Sezâî tamamladı ve kendisine “Vahdetî” mahlasını tavsiye etti. İsmâil Hakkı Bursevî de bu mahlası uygun bulunca onunla tanındı. Bu karşılaşma Gülşenî sohbet bağıdır; Vahdetî'nin ana Celvetî aidiyetini ortadan kaldırmaz.

Eserleri

Mühtedi'l-Enhur ilâ Mülteka'l-Ebhur adlı fıkıh şerhi basılmıştır. Gayri matbu Dîvânçe'si, Şerh-i Hadîs-i Erbaîn'i ve Kifâye tercümesi de eserleri arasındadır. Kendi hattıyla yazdığı Hadîs-i Erbaîn şerhi Esad Efendi Kütüphanesi'nde; Külliyât-ı Zâtî başlıklı yazması Bâyezid Kütüphanesi tasavvuf koleksiyonunda kayıtlıydı.

Vefatı

1135/1723'te vefat etti. Edirne Uzunkaldırım'da, Ayşekadın Hanı yakınındaki kabristana defnedildi. Oğlu Senâî'nin yazdığı vefat manzumesi babasını ilim ve irfan sahibi bir mürşid olarak anar.

Kalemi: fıkıh, hadis ve şiir

Vassâf, onun ilim ve irfanının risâlelerinden, manzumelerinden ve özellikle fıkıhtaki ihtisasını gösteren Mültekâ'l-Ebhur şerhinden anlaşıldığını söyler; bu şerh sonradan bir cilt hâlinde basılmıştır. Basılmamış bir Divançe'si ile Şerh-i Hadîs-i Erbaîn'i de vardır. Kifâye'yi tercüme etmiş, bir nüshası Ayasofya Kütüphanesi'ne girmiştir; kendi hattıyla yazdığı Hadîs-i Erbaîn Şerhi ise Es'ad Efendi Kütüphanesi'ndedir. Vassâf, Bayezid'deki umumi kütüphanenin tasavvuf bölümünde 3595/295 numarada kayıtlı bir yazmasını da bizzat gördüğünü belirtir.

Kabri Edirne'de, Uzunkaldırım'da Ayşekadın Hanı'na bitişik kabristandadır. Vefatı üzerine oğlu Senâî bir manzume söylemiş, babasını zamanının kutbu olarak anmıştır.

COĞRAFÎ HAFIZA2 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi2 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

“Vahdetî” mahlasının verilişi

Hasan Sezâî-i Gülşenî ile ilk karşılaşmasında başladığı bir nazmı Sezâî tamamlamış ve ona “Vahdetî” mahlasını tavsiye etmiştir.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Sefîne'ye göre Osman Efendi, Sezâî-i Gülşenî ile hemcivar olmuş ve onunla görüşmüştür. İlk mülâkatta bir nazma başlamış; şeyh de nazmı tamamlayarak kalpte ağyâra yer vermeden vahdet safâsının aranması gerektiğini söyleyen beyti eklemiştir.

Bu işaretle kendisine “Vahdetî” mahlası tavsiye edilmiştir. Vassâf, bu ortak nazmın Dîvân-ı Sezâî'de bulunduğunu ve pek hoş olduğunu belirtir.

Çerçeve. Mahlas verme, tekke muhitinde bir şairin edebî kimliğinin mühürlenmesidir; burada bunun bir müşâreke, yani ortak şiir yazma anında gerçekleşmesi anlatıya ayrı bir incelik katar. Anlatının doğrulanabilir ucu vardır: Vassâf, nazmın Sezâî'nin dîvânında yer aldığını söyler; dolayısıyla rivayet, elde bulunan bir metne dayandırılmıştır.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

8 kayıt

İlk 6 kayıt gösteriliyor

ESER / METİN

Fıkıhtan tasavvufa uzanan telifleri ve nüshaları

Mültekâ şerhi, Divançe'si, kendi hattıyla yazdığı Hadîs-i Erbaîn Şerhi, Kifâye tercümesi ve Külliyât adlı yazması, bulundukları kütüphanelerle birlikte kaydedilmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Vassâf, Vahdetî'nin ilim ve irfanının bazı irfanî risâlelerinden, manzum eserlerinden ve özellikle fıkıhtaki ihtisasını gösteren Mültekâ'l-Ebhur şerhinden anlaşıldığını söyler; bu şerh sonradan bir cilt hâlinde basılmıştır. Şerhin tam adı metinde bozuk geldiği için buraya alınmadı.

Basılmamış bir Divançe'si ile Şerh-i Hadîs-i Erbaîn'i de telifleri arasındadır. Ayrıca Kifâye'yi tercüme etmiştir; bir nüshası Ayasofya Kütüphanesi'ndedir. Kendi eliyle yazdığı Hadîs-i Erbaîn Şerhi Es'ad Efendi Kütüphanesi'nde bulunmaktadır. Vassâf, Bayezid'deki Kütüphâne-i Umûmî'nin tasavvuf kısmında 3595/295 numarada kayıtlı bir yazmasını da bizzat gördüğünü belirtir.

Çerçeve. Bu liste, Vahdetî'yi yalnız şair bir dervişten ibaret görmemek gerektiğini gösterir: Mültekâ gibi Hanefî fıkhının temel metnine şerh yazmak, medrese ehliyeti isteyen bir iştir. Vassâf'ın nüsha numarası vererek konuşması, Sefîne'nin kütüphane kayıtlarına dayanan tarafını temsil eder ve bu kaydı doğrulanabilir kılar.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
ESER / METİN

Oğlu Senâî'nin vefatına söylediği manzume

Vefatı üzerine oğlu Senâî bir manzume söylemiş; babasını “kutb-ı devrân” ve zamanının Süleyman'ı diye anmıştır.

Metni gösterMetni daralt

Kaynak, Vahdetî'nin vefatı üzerine oğlu Senâî'nin söylediği manzumeyi nakleder. Manzumede babası, dünyaya hükmeden bir Süleyman'a benzetilir; misli, benzeri ve naziri bulunmadığı söylenir.

Devamında onun “kutb-ı devrân” olduğu, asrında üstüne bir er gelmediği belirtilir; bütün irfanın riyâsız biçimde onda toplandığı söylenir. Son beyitte Senâî kendi derdini anarak ahbabın vedalaşmasını anlatır.

Çerçeve. Mersiye, bir yandan ölçülü bir övgü türüdür ve mübalağası kendi edebî geleneğinden gelir; öte yandan aile içi hafızanın en erken kaydıdır. Buradaki manzume, Vahdetî'nin oğlu tarafından hangi sıfatlarla anıldığını gösterir. Metnin bazı mısraları bozuk geldiğinden yalnız açıkça okunabilen kısımlar aktarıldı.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
TARİHÎ KAYIT

Eserleri ve metinleri

Mumaileyh mevliden Üsküplü ise de, Edime'de ihtiyar-ı ikamet ettiğinden "Edirneli" yad olunur. Hm ü irfanı ve bazı resail-i irfaniyye ve asar-ı manzumesinden, ilm-i fıkıhtaki ihtisası olan, ahiren bir cild tab' olunan Mühtedi el-Enhur ila Mülte­ ka'l-Ebhur ismindeki Mülteka şerhinden müsteban olur. Gayr-i matbu' Divançe'siy­ le, Şerh-i Hadis-i Erbain cümle-i müellefatındandır.

Metni gösterMetni daralt

Mumaileyh mevliden Üsküplü ise de, Edime'de ihtiyar-ı ikamet ettiğinden "Edirneli" yad olunur. Hm ü irfanı ve bazı resail-i irfaniyye ve asar-ı manzumesinden, ilm-i fıkıhtaki ihtisası olan, ahiren bir cild tab' olunan Mühtedi el-Enhur ila Mülte­ ka'l-Ebhur ismindeki Mülteka şerhinden müsteban olur. Gayr-i matbu' Divançe'siy­ le, Şerh-i Hadis-i Erbain cümle-i müellefatındandır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.
TARİHÎ KAYIT

Divanı ve şiirleri

Hm ü irfanı ve bazı resail-i irfaniyye ve asar-ı manzumesinden, ilm-i fıkıhtaki ihtisası olan, ahiren bir cild tab' olunan Mühtedi el-Enhur ila Mülte­ ka'l-Ebhur ismindeki Mülteka şerhinden müsteban olur. Gayr-i matbu' Divançe'siy­ le, Şerh-i Hadis-i Erbain cümle-i müellefatındandır. Kifaye'yi tercüme etmiştir ki, bir nüshası Ayasofya Kütüphanesi'nde mevcuddur.

Metni gösterMetni daralt

Hm ü irfanı ve bazı resail-i irfaniyye ve asar-ı manzumesinden, ilm-i fıkıhtaki ihtisası olan, ahiren bir cild tab' olunan Mühtedi el-Enhur ila Mülte­ ka'l-Ebhur ismindeki Mülteka şerhinden müsteban olur. Gayr-i matbu' Divançe'siy­ le, Şerh-i Hadis-i Erbain cümle-i müellefatındandır. Kifaye'yi tercüme etmiştir ki, bir nüshası Ayasofya Kütüphanesi'nde mevcuddur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.
TARİHÎ KAYIT

Şerhleri 1

Mumaileyh mevliden Üsküplü ise de, Edime'de ihtiyar-ı ikamet ettiğinden "Edirneli" yad olunur. Hm ü irfanı ve bazı resail-i irfaniyye ve asar-ı manzumesinden, ilm-i fıkıhtaki ihtisası olan, ahiren bir cild tab' olunan Mühtedi el-Enhur ila Mülte­ ka'l-Ebhur ismindeki Mülteka şerhinden müsteban olur. Gayr-i matbu' Divançe'siy­ le, Şerh-i Hadis-i Erbain cümle-i müellefatındandır.

Metni gösterMetni daralt

Mumaileyh mevliden Üsküplü ise de, Edime'de ihtiyar-ı ikamet ettiğinden "Edirneli" yad olunur. Hm ü irfanı ve bazı resail-i irfaniyye ve asar-ı manzumesinden, ilm-i fıkıhtaki ihtisası olan, ahiren bir cild tab' olunan Mühtedi el-Enhur ila Mülte­ ka'l-Ebhur ismindeki Mülteka şerhinden müsteban olur. Gayr-i matbu' Divançe'siy­ le, Şerh-i Hadis-i Erbain cümle-i müellefatındandır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.
TARİHÎ KAYIT

Divanı ve şiirleri 2

Hm ü irfanı ve bazı resail-i irfaniyye ve asar-ı manzumesinden, ilm-i fıkıhtaki ihtisası olan, ahiren bir cild tab' olunan Mühtedi el-Enhur ila Mülte­ ka'l-Ebhur ismindeki Mülteka şerhinden müsteban olur. Gayr-i matbu' Divançe'siy­ le, Şerh-i Hadis-i Erbain cümle-i müellefatındandır. Kifaye'yi tercüme etmiştir ki, bir nüshası Ayasofya Kütüphanesi'nde mevcuddur.

Metni gösterMetni daralt

Hm ü irfanı ve bazı resail-i irfaniyye ve asar-ı manzumesinden, ilm-i fıkıhtaki ihtisası olan, ahiren bir cild tab' olunan Mühtedi el-Enhur ila Mülte­ ka'l-Ebhur ismindeki Mülteka şerhinden müsteban olur. Gayr-i matbu' Divançe'siy­ le, Şerh-i Hadis-i Erbain cümle-i müellefatındandır. Kifaye'yi tercüme etmiştir ki, bir nüshası Ayasofya Kütüphanesi'nde mevcuddur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.

ÖĞÜT

Öğütleri

Ahlâk, irşad ve yaşayışa ilişkin sözler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Söz ve öğüt

Sezai-i Gülşeni'ye hem-ci­ var ve mülaki olup, hin-i mülakatta, "Bana sensiz yemek içmek harô.m-ender-haram ol­ sun." mısraıyla bir nazma başladıkta, Hz. Sezai ikmal edip, Dilersen yflr ile vahdet koma ağyflrı kalbinde Safô.-yı vahdeti bulıııaJta her dem ihtimam olsun Aziz Mahmud-ı Hüdiiyi 97 diye işaretle, "Vahdeti" mahlasını tavsiye buyurmuşlardır. Bu nazın Divan-ı Sezai'de vardır ve pek hoştur.

Metni gösterMetni daralt

Sezai-i Gülşeni'ye hem-ci­ var ve mülaki olup, hin-i mülakatta, "Bana sensiz yemek içmek harô.m-ender-haram ol­ sun." mısraıyla bir nazma başladıkta, Hz. Sezai ikmal edip, Dilersen yflr ile vahdet koma ağyflrı kalbinde Safô.-yı vahdeti bulıııaJta her dem ihtimam olsun Aziz Mahmud-ı Hüdiiyi 97 diye işaretle, "Vahdeti" mahlasını tavsiye buyurmuşlardır. Bu nazın Divan-ı Sezai'de vardır ve pek hoştur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.
TARİHÎ KAYIT

Söz, öğüt ve irşad kaydı 1

Sezai-i Gülşeni'ye hem-ci­ var ve mülaki olup, hin-i mülakatta, "Bana sensiz yemek içmek harô.m-ender-haram ol­ sun." mısraıyla bir nazma başladıkta, Hz. Sezai ikmal edip, Dilersen yflr ile vahdet koma ağyflrı kalbinde Safô.-yı vahdeti bulıııaJta her dem ihtimam olsun Aziz Mahmud-ı Hüdiiyi 97 diye işaretle, "Vahdeti" mahlasını tavsiye buyurmuşlardır. Bu nazın Divan-ı Sezai'de vardır ve pek hoştur.

Metni gösterMetni daralt

Sezai-i Gülşeni'ye hem-ci­ var ve mülaki olup, hin-i mülakatta, "Bana sensiz yemek içmek harô.m-ender-haram ol­ sun." mısraıyla bir nazma başladıkta, Hz. Sezai ikmal edip, Dilersen yflr ile vahdet koma ağyflrı kalbinde Safô.-yı vahdeti bulıııaJta her dem ihtimam olsun Aziz Mahmud-ı Hüdiiyi 97 diye işaretle, "Vahdeti" mahlasını tavsiye buyurmuşlardır. Bu nazın Divan-ı Sezai'de vardır ve pek hoştur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

KAVRAM

Üsküplü asıl, Edirneli nisbet

Doğum yeri Üsküp olmakla birlikte Edirne'de yerleştiği için “Edirneli” diye anıldığı belirtilir; kabri de Edirne'dedir.

Metni gösterMetni daralt

Sefîne, Vahdetî'nin doğum itibariyle Üsküplü olduğunu, fakat Edirne'de ikameti tercih ettiği için “Edirneli” diye anıldığını kaydeder.

Kabri de bu şehirdedir: Edirne'de Uzunkaldırım'da, Ayşekadın Hanı'na bitişik kabristanda medfundur.

Çerçeve. Osmanlı biyografi geleneğinde nisbe, doğum yerinden çok kişinin tanındığı şehri gösterir; bu yüzden aynı kişi kaynaktan kaynağa farklı nisbelerle geçebilir. Buradaki açıklama, ileride kaynaklar karşılaştırılırken karışıklığı önleyecek türden bir kayıttır. Kabir tarifi de sokak ve han adıyla verildiği için yer tesbitine elverişlidir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
KAVRAM

“Celvetîyiz zâhiren gerçi sükûndur de'bimiz”

Kendisine ait olduğu belirtilen bir manzume, Celvetî yolunun dıştaki sükûnu ile içteki devranını karşılaştırır.

Metni gösterMetni daralt

Sefîne, ona ait bir manzumeyi zikreder: zâhirde Celvetî oldukları ve sükûnun âdetleri sayıldığı söylendikten sonra, ruhta ve baştaki hâlde raks ve devranın çokluğuna işaret edilir.

Beyit, tarîkatlar arasında zikir usulü üzerinden yapılan ayrımı ince bir dille ele alır: dışarıdan sessiz görünen yolun içeride kendi devranı vardır.

Çerçeve. Celvetiyye'de zikrin sesli veya sessiz oluşu, devranın yeri gibi meseleler dönemin tarîkat tartışmalarının başlıklarındandır. Bu beyit, meseleyi polemik diliyle değil şiir diliyle çözer; bâtınî hâli zâhirî usulün üstünde tutan klasik bir tavırdır. Beytin ona aidiyeti kaynağın kendi ifadesine dayanır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
TARİHÎ KAYIT

Şiir ve edebî çevre 1

Edirne'de, Uzunkaldırım'da, Ayşekadın Hanı ittisa­ lindeki kabristandadır. Celvetiyiz zahiren gerçi sükundur de'bimiz RUh u serde çokdur amma raksımız devranımız manzumesi onundur. İrtihallerine dair mahdum-ı mükerremleri Senfü' hazretlerinin söylediği manzu­ medir: Hükm iderdi dar-ı dehre ol Süleymiin-ı zaman Misi ü miinend ü naziri yoğidi kati.an kiia Böyle bir ziit-ı mükerrem kutb-ı devran idi kim Gelmedi fevkinde bir er anın asrında şehii Salifü'z-zikrin kemalin anladın bildinse ger Cümle irfanında anın dere olundu bl-riya Bu Seniü derd-mendi eyledi kii m-maklı.m Gitdi(ler) ahbab u daye eylediler el-veda'46 46 .

Metni gösterMetni daralt

Edirne'de, Uzunkaldırım'da, Ayşekadın Hanı ittisa­ lindeki kabristandadır. Celvetiyiz zahiren gerçi sükundur de'bimiz RUh u serde çokdur amma raksımız devranımız manzumesi onundur. İrtihallerine dair mahdum-ı mükerremleri Senfü' hazretlerinin söylediği manzu­ medir: Hükm iderdi dar-ı dehre ol Süleymiin-ı zaman Misi ü miinend ü naziri yoğidi kati.an kiia Böyle bir ziit-ı mükerrem kutb-ı devran idi kim Gelmedi fevkinde bir er anın asrında şehii Salifü'z-zikrin kemalin anladın bildinse ger Cümle irfanında anın dere olundu bl-riya Bu Seniü derd-mendi eyledi kii m-maklı.m Gitdi(ler) ahbab u daye eylediler el-veda'46 46 .

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ
  2. [2]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3
  3. [3]Kişi dosyasının kaynakları — Vahdetî Osman Efendi
Ortak kaynak kataloğunu aç →