Şeyh Muhammed Tâlib Efendi

Hayatı ve irşad çevresi

ŞEYH MUHAMMED TALİB EFENDİ

Devati-zade Şeyh Mustafa Efendi'nin oğludur. Mustafa Efendi, Üsküdar'da ma'rUf Şeyh Cami'-i şerifi banisidir. Muhammed Talib Efendi, Cenneti Efendi'den ahz-ı tarikat edip ba'de't-tekmil müderris olmuştur. Pederinin vefatında ca-nişini ol muş ve bir müddet sonra, ya'ni 1078/(1667)'de asitane-i Pir'de meşihate revnak ve rip, oniki sene kadar burada bulunmuştur. 1 090 senesi Recebinde (Ağustos 1679) irtihal-i dar-ı naim eyleyip pederinin ya nında, Şeyh Cami'-i şerifi haziresinde defin-i hak-i gufrandır. Düşdü bir tiirih-i zlba lafzan ü ma'nen ana Azim-i Hak oldı bindnksanda kutbu'l-ô.rifin (.:..;;Wl ..,_kj o...ü t...Ak ..!.l::ı 15...U J I ..;>- (' j) = 109 1 - 1 = 1090 tarihidir. Talib mahlasıyla ilahiyyat ve Diviin-ı eş'arı vardır. Yanalım yakılalım (biz) aşka suzô.n olalım Çekelim hecrin ganun derdile nô.lô.n olalım /20/ ŞEYH SELAMI ALİ EFENDİ, ŞEYH HALİL EFENDİ VE MUSTAFA FENAi EFENDİ Menteşe'nin Kozkaya köyündendir.

Meslek-i tahsile girerek müderrisliğe kadar irtika eylemiştir. Badehu kadılık ve müftülük edip, lstanköy'de bulunmuştur. Tarik-i tasavvufa süluk hevesiyle Dersaadet'e gelip, Zakir-zade Şeyh Abdullah Efendi'ye intisab edip, nice zamanlar mücahedat ve riyazattan sonra nail-i hilafet ola rak Bursa'da bir zaviye binasına muvaffak olmuştu. 1090/( 1679) tarihinde Talib Efen di'den inhilal eden Hüdayi Asitanesi meşihatına ta'yin olunup, üç sene kadar bulu narak ba'zı garaz-karanın isnadil.t-ı gayr-ı layıkasıyla meşihatı ref' olunmuş, Şeyh Ha lil nam zata tevcih edilmiş idi. Şeyh Halil Efendi bir müddet sonra 1 094/( 1 683) senesinde terk-i meşihada Mı sır'a gitmiş, orada kalmıştır. Şeyh Halil Efendi'nin yerine Hz. Selami halifesi Mustafa Fenai Efendi seccade nişin olup, "Şeyh-i rahil" (j>- 1 ; ) terk'lbinin delaleti vechle, 1 1 49/( 1 736)'da irti hal-i dar-ı naim eylemekle, Karacaahmed Türbesi'nin karşısında, validesi yanında medrundur.

Aziz Mahmud-ı Hüdayi 41 Hz. Selami, hakkında isnadatın müftereyattan ibaret olduğu tahakkuk edince defa-i saniye olarak, l 1 49'da asitane-i Hz. Pir'de şeyh oldular. Bu sırada Üsküdar'da, Bağlarbaşı'nda kain ve "Selamsız" denilmekle ıneşhı1r mahallede bir tekke ile mes cid-i şerif ve Bülbülderesi ile Acıbadeın'de birer cami'-i latif ve Bulgurlu ve Kısık lı'da birer zaviye inşa edip, vazifeler ta'yin eyledi. Bunlardan başka müceddeden inşa ve ta'miren ihya eylediği çeşmelerin adedi kırka yakındır. Halen nam-ı alilerine nisbetle mahalle, tekke, cami' ve çeşmeleri vardır. "Hıtab-ı elest" ( ..:.-.il y \.b>) 1 1 03/( 69 1 ) tarih-i irtihalidir. 1 104/( 1692) diyen de vardır. Sene-i mezkure şehr-i Saferinde terk-i hayat-ı müstear eylediler. Kısıklı'da, Çamlıca'ya giden yolun sol tarafında kain dergah-ı münifleri haziresinde medfUndur. Mükerreren ziyaret ettim. Kabr-i alilerinde azim ruhaniyyet asarı müncelidir.

Hayra ve hasenata meyli galib idi. lnde'l-hisab sinn-i şerifleri altmışı mütecaviz olmak lazım geliyor. Kadılıktan sonra tarik-ı sufiye sülukuna, 1093/( 1 682) tarihinde asitane meşihatından çekilmesine, ( 1 1 04/1 692)'de irtihaline bakılırsa müsinn olduk ları anlaşılır. Meşreb ihtilafı münasebetiyle Hz. Mısri-i Niyazi ile münakaşatı vardır. Şedidü'l hal, mehibü'l-atvar, zühd ü takva sahibi bir mürşid-i kamil idi. /2 1/ llahiyyatı vardır; elsine-i piran-ı zakirandır. Nakşiyye'den Selami Mustafa Efendi de, şiirde Selami tahallus ettiğinden ba'zıları birbirine karıştırırlar. Baş açup girdim bu gün sillı.ib-i meydan benim Es-sala gelsin gelenler sinesi uryiin benim Ey Selami nakşını gören adem beşer sanur* Her rn.akamda hazır olur cümleye mihman benim ŞEYH ABDÜLHAY EFENDİ Hz. Hüdayi halifesi Saçlı İbrahim Efendi-zade'dir. Edime'de dünyaya gelmiştir. Sinni kemale erişince, tarik-ı ilme süluk ederek, ba'de't-tahsil pederinden ahz-ı bey'at etmiş ve nail-i hilafet olmuştur.

Pederlerinin intikalinde zaviyesine şeyh olup, ba'dehO. 1 097/( 1686) senesi Şevvalinde lstanbul'a da'vet olunarak, Sokollu Meh med Paşa Dergahı post-nişini olmuş, 1 099/( 1 688) senesinde Yenicami' vaizliğine ta'yin kılınmıştır. 1 1 03 Saferü'l-hayrında (Ekim 1 69 1 ) Hz. Selami'nin intikali hase biyle Asitane-i Hz. Hüdayi'de seccade-nişin olup, 1 1 1 7/( 1 705 ) senesine kadar on dört sene irşad-ı ibad ile iştigal ettiler. 42 Seflne-i Evliya Kıla Abdülhay sana Hak rahmeti ( J J> l5:... _;-ı .JJ ) 1 1 1 7/( 1 705) tarih-i irtihalidir. Sene-i mezkfire Recebinin yirmidokuzuncu Pazartesi gününe müsadifdir. Civar-ı Hz. Pir'de Halli Paşa-zade Mahmud Bey türbesine defn edilmiştir. A lim, abid, zahid, mücahid, şeyh-ı fazıl ve mürşid-i kamil idi. Pek makbul ve merğub bir şeyh-i pak-fuad ve pir-i sahib-i irşad idi. Gülşen-i Meşayıh-ı Selatin nam eserde medh olunmaktadır. Asarı: l . Şerh-i Gazel-i Hacı Bayram-ı Veli, 2.

Şerh-i Gazel-i Hazret-i Hüdayi, 3. Terceme-i Kaside-i Bürd'e, 4. Tefsir-i Sure-i Feth, 5. Divançe. Divançe teşkil edecek kadar ilahiyyatı olduğunu Osmanlı Müellifleri yazıyor. Bir mecmuada gördüğüm şu ilahi kendinindir: Rabbinden olur ihsan ey dil niye mahzfrnsun Bendesine olur demı.an ey dil niye mahzfrnsun 1man iden sensin irfanı bulan sensin Dln-i ebedi bulan sensin ey dil niye mahzfrnsun Hak'dır seni var iden tevhld ile yar iden Bı-sabr u murad iden ey dil niye mahzfrnsun Tevhid ile pür- nur ol irfan ile ma'mur ol D"ıdar ile mesrur ol ey dil niye ma/ızfrnsun Abdülhay ider ahı bulmağa Hakk'a rahı Görmüş gözün Allah ' ı ey dil niye mahzansun "Vücftdun aleme lutf-ı Huda'dır Ya Rasula'llah" diye başlayan na'tı, bestelenmiş ilahiyya.tındandır.