ŞAHSİYET DOSYASI

Muhammed Tâlib Efendi

Muhammed Tâlib Efendi (ö. 1679), Devâtîzâde Mustafa Efendi’nin oğlu; Cennetî Efendi’den Celvetî terbiyesi alan ve Hüdâyî Âsitânesi’nde yaklaşık on iki yıl postnişinlik yapan müderris ve şairdir.

Vefat: 1679
Unvan: Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi postnişini, müderris ve şair

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Ailesi ve tahsili

Muhammed Tâlib Efendi, Üsküdar’daki Şeyh Camii’nin bânisi Devâtîzâde Şeyh Mustafa Efendi’nin oğludur. İlim tahsilini tamamlayarak müderris oldu; tasavvuf terbiyesini Cennetî Efendi’den aldı.

Şeyh Camii ve Hüdâyî Âsitânesi

Babasının vefatından sonra Şeyh Camii’ne bağlı dergâhın irşad hizmetini üstlendi. 1078/1667’de Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi postnişinliğine getirildi ve vefatına kadar yaklaşık on iki yıl bu görevi sürdürdü. Böylece Devâtîzâde ailesinin Üsküdar’daki yerel irşad çevresi ile Celvetiyye’nin merkez âsitânesi arasında bağ kurdu.

Şiirleri

Şiirlerinde Tâlib mahlasını kullandı. İlâhilerinin ve mürettep bir divanının bulunduğu kaydedilir. Eserleri bağımsız yazma ve mecmua kayıtlarıyla ayrıca karşılaştırılmalıdır; eski dosyada ona eklenen Abdülhay Efendi’ye ait eser listesi çıkarılmıştır.

Vefatı

Receb 1090/Ağustos 1679’da vefat etti. Üsküdar’daki Şeyh Camii hazîresinde babasının yanına defnedildi.

Görevleri ve vefatı

Üsküdar'da doğdu; Celvetî şeyhlerinden Devâtî (divitçi) Mustafa Efendi'nin oğludur. Şiirlerinde kullandığı Tâlib mahlası ve Divitçizâde lakabıyla tanınmıştır.

Babasının vefatı üzerine (1070/1660) Üsküdar'da Bülbülderesi civarındaki Şeyh Camii Tekkesi'ne postnişin oldu. 1078 (1667) yılında Gafûrî Mahmud Efendi vefat edince Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi şeyhliğine getirildi ve bu vazifeyi sürdürürken Receb 1090'da (Ağustos 1679) vefat etti. Şeyh Camii hazîresinde babasının kabrinin yanına defnedildi; sandukası buradadır. Devrinin tasavvufî şahsiyetleri arasında önemli bir yeri bulunduğu belirtilir.

COĞRAFÎ HAFIZA4 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi4 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

YOL BAĞLAMICelvetiyyeYol dosyasını aç →Kişi kaydındaki tarihî yol bağlantısı; sıralı silsilede halka olduğunu tek başına göstermez.Yolun irşad atlasını aç →

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç2 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Seyrü sülûkü hakkında iki ayrı rivayet

Hilâfeti kimin yanında tamamladığı konusunda kaynaklar ayrılır: babasının halifesi Fidancı Şeyh Mehmed Efendi ile Ehl-i Cennet Mehmed Fenâî Efendi.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

Seyrü sülûkünü babasının halifelerinden Fidancı Şeyh Mehmed Efendi'nin yanında tamamlayarak hilâfet aldığı kaydedilir.

Buna karşılık Hüseyin Vassâf, onun Aziz Mahmûd Hüdâyî'nin halifelerinden Ehl-i Cennet Mehmed Fenâî Efendi'ye intisap ettiğini belirtir. İki rivayet aynı sayfada yan yana verilmiş, hangisinin tercih edileceği belirtilmemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Dîvânı ve ilâhileri

Muhammed Tâlib Efendi, Tâlib mahlasıyla tasavvufî şiirler söylemiş ve bir divan tertip etmiştir.

Metni gösterMetni daralt

Kaynakta ilâhileri ve mürettep divanı anılır. Eski kartta görünen başka bir şeyhe ait eser adları çıkarılmıştır; şiirlerin yazma nüshaları ayrıca kataloglanacaktır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Medreseden tekkeye geçişi

Medrese tahsilini tamamlayıp bir süre müderrislik yaptıktan sonra ilmiye mesleğinden ayrılmış, babasının vefatı üzerine onun tekkesine postnişin olmuştur.

Metni gösterMetni daralt

Şiirlerinde kullandığı Tâlib mahlası ve Divitçizâde lakabıyla tanınmıştır. Tasavvuf terbiyesinin yanı sıra medrese tahsilini de tamamlamış, bir süre müderrislik yapmıştır.

Ardından ilmiye mesleğinden ayrılarak, babası Devâtî (divitçi) Mustafa Efendi'nin vefatı üzerine (1070/1660) onun Üsküdar'da Bülbülderesi civarında kurduğu tekkeye postnişin tayin edilmiştir. Bazı kaynaklarda bu tekkenin bânisi olarak gösterilmesi doğru değildir; tekkeyi kuran babasıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

TALEBESİ / HALİFESİFenâyî Mehmed Cennet EfendiAziz Mahmûd Hüdâyî'nin halifelerindendir; Hüseyin Vassâf'ın rivayetine göre kendisine intisap etmiştir. Bu rivayet, Fidancı Şeyh Mehmed Efendi kaydıyla çelişmektedir.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 977
Yön: 459 → 1158
Tür: Hoca-talebe
Hat / varyant: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Aziz Mahmûd Hüdâyî'nin halifelerindendir; Hüseyin Vassâf'ın rivayetine göre kendisine intisap etmiştir. Bu rivayet, Fidancı Şeyh Mehmed Efendi kaydıyla çelişmektedir.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

HALEFİYETGafûrî Mahmud EfendiAziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi'ndeki selefidir; 1078 (1667) yılında onun vefatı üzerine âsitâne şeyhliğine getirilmiştir.

Bu bağın kanıt fişi

İlişki kimliği: 978
Yön: 459 → 413
Tür: Halefiyet
Hat / varyant: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih: Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama: Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Aziz Mahmud Hüdâyî Âsitânesi'ndeki selefidir; 1078 (1667) yılında onun vefatı üzerine âsitâne şeyhliğine getirilmiştir.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyeŞeyh Camii TekkesiÜsküdar'da Bülbülderesi civarında, babası Devâtî (divitçi) Mustafa Efendi tarafından kurulan tekke; bugünkü adıyla Şeyh Devâtî Mustafa Efendi Camii. Babasının 1070 (1660) yılında vefatı üzerine buraya postnişin tayin edilmiş, 1090 (1679) yılında vefat edince de tekkenin hazîresine, babasının kabrinin yanına defnedilmiştir.İstanbul · TürkiyeAziz Mahmud Hüdâyî ÂsitânesiCelvetiyye'nin merkez dergâhı. 1078 (1667) yılında Gafûrî Mahmud Efendi'nin vefatı üzerine âsitânenin şeyhi olmuş ve bu vazifeyi vefatına kadar sürdürmüştür. İlişkili kişi dosyası Muhammed Tâlib Efendi : Muhammed Tâlib Efendi (ö. 1679), Devâtîzâde Mustafa Efendi’nin oğlu; Cennetî Efendi’den Celvetî terbiyesi alan ve Hüdâyî Âsitânesi’nde yaklaşık on iki yıl postnişinlik yapan müderris ve şairdir.İstanbul · TürkiyeKaracaahmed TürbesiÜsküdar’daki türbe ve tekke çevresi Karacaahmed Sultan Türbesi , Üsküdar’daki tarihî mezarlığa adını veren türbe ve tekke çevresinin merkezidir. Sefîne kayıtlarında türbenin civarı ve karşısı, burada görev yapan veya yakınına defnedilen şahsiyetlerin yer tariflerinde kullanılır. Sefîne’deki kişi bağlantıları Kayıtlar Dizdâr-zâde Ahmed Efendi, Şeyh Muhammed Tâlib Efendi ve Şeyh Ya‘kūb-ı Afvî Efendi dosyalarıyla birlikte okunur. Türbenin kendisiyle, geniş Karacaahmed Mezarlığı içindeki farklı defin noktaları birbirine karıştırılmadan ayrı güven düzeylerinde gösterilir.İstanbul · TürkiyePaşa ZaviyesiKaynakta geçen mekân Paşa Zaviyesi , Sefîne-i Evliyâ içinde 4 ayrı kişi veya olay bağlamında anılır. Bu kayıt, eserdeki irşad, postnişinlik, intisap ve defin bağlantıları bir araya getirilerek oluşturulmuştur. Kişi ve gelenek bağlantıları Mekânla doğrudan ilişkilendirilen şahsiyetler: Nefes Anbarı Şeyh Osmân Efendi, Şeyh Muhammed Âbidin Efendi, Muhammed Tâlib Efendi, Şeyh Mustafa Ma‘nevî Efendi.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3
[2]Kişi dosyasının kaynakları — Muhammed Tâlib Efendi
[3]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ; Üsküdar Belediyesi tarihî eserler yayını; OpenStreetMap yapı kaydı
[4]Sefîne-i Evliyâ

Ortak kaynak kataloğunu aç →