tarikat.orgMedrese ve tasavvuf
Zâhirî ilim tahsili ile irşad hilâfeti farklı yetki alanlarıdır; biyografide birbirini dışlamaz.
TARİHÎ KOL DOSYASI
Şemsiyye-i Bayramiyye
Şemsiyye-i Bayramiyye, Bayramiyye içinde tarihî silsile ve kurucu nispetiyle belirginleşen koldur.
- Bağlı yol
- Bayramiyye
- Teşekkül
- Kaynaklarda değişken
- Coğrafya
- Ankara
BAYRAMİYYE'NİN AKŞEMSEDDİN KOLU · XV. yüzyıl
İlim, irşad, hekimlik ve fetih hafızasının kesiştiği Şemsî hat
Şemsiyye-i Bayramiyye, Hacı Bayrâm-ı Velî'nin halifesi Akşemseddin'e nispet edilen tarihî Bayramî koldur. Akşemseddin'in medrese tahsili, tıp ve tasavvuf eserleri, Göynük'teki irşadı ve İstanbul'un fethi çevresindeki rolü aynı biyografinin farklı alanlarıdır; menkıbe, tarihî olay ve kurumsal silsile birbirine dönüştürülmeden okunur.
- Merkez pîr
- Akşemseddin, 1390-1459
- Üst bağ
- Hacı Bayrâm-ı Velî ve Bayramiyye
- Başlıca merkez
- Göynük
- Taşıyıcı
- Hilâfet, eser, aile ve halife çevresi
SİLSİLE VE AYRIŞMA
Bayramî kökten Şemsî irşad çevresine
Hamîdüddin AksarâyîHacı Bayrâm-ı VelîAkşemseddinŞemsiyye-i Bayramiyye
Bu çizgi irşad intikalini gösterir. Hacı Bayram sonrasında Akşemseddin'in Şemsiyyesi ile Emîr Sikkînî çevresindeki Bayramî-Melâmî devam aynı kurumun iki idarî şubesi gibi okunmaz; farklı hafıza ve temsil biçimleri kendi kaynaklarıyla izlenir.
1390—1459
Şam'dan Anadolu'ya, medreseden Göynük'e
Akşemseddin'in hayatı yalnız fetih anlatısına indirgenmez. Ailesinin Anadolu'ya gelişi, dinî ilimlerde tahsil, müderrislik, Hacı Bayram'la sohbet, Beypazarı ve Göynük çevresindeki irşad ile son yıllardaki eser faaliyeti birlikte değerlendirilir.
- Şam · KavakDoğum, aile ve Anadolu'ya yerleşme
- OsmancıkTahsil ve müderrislik çevresi
- AnkaraHacı Bayrâm-ı Velî yanında terbiye
- Beypazarı · Göynükİrşad, aile ve yerleşik hayat
- İstanbul · GöynükFetih dönemi ve son yıllar
Hekimlik ve tedavi
Tıbbî metinlerdeki gözlem, döneminin bilgi dünyası içinde okunur; modern mikrobiyoloji terimleri geriye doğru yüklenmez.
Sohbet ve halife çevresi
Aile bağı, müridlik, hilâfet ve sonraki pîr nispeti tek bir ilişki türü sayılmaz.
Fetih ve menkıbe
Çağdaş kayıt, sonraki menâkıbnâme ve ziyaret anlatısı kesinlik dereceleriyle ayrılır.
Eser dünyası: irşad, müdafaa ve tıp
Akşemseddin'e nispet edilen metinler ad benzerliği veya geç katalog kaydıyla kesinleştirilmez; nüsha, atıf ve içerik birlikte karşılaştırılır.
Risâletü'n-nûriyye
Bayramî terbiye, velâyet ve sûfîlerin müdafaası çevresinde okunan temel metinlerden biridir.
Defʿu metâini's-sûfiyye
Tasavvuf ehline yöneltilen itirazlara cevap veren metin katmanı, döneminin tartışma diliyle değerlendirilir.
Mâddetü'l-hayât
Hastalık, bulaşma ve tedavi hakkındaki görüşleri tarihî tıp bağlamında incelenir.
Şüpheli ve karışan eserler
Akşemseddinzâde Hamdullah Hamdi'nin eserleri ile pîre ait metinler müellif kimliği üzerinden ayrılır.
1453 VE SONRASI
Fetih tarihini tek bir menkıbeye sıkıştırmamak
Akşemseddin, İstanbul kuşatması sırasında Fâtih Sultan Mehmed'in çevresindeki dinî ve mânevî şahsiyetlerden biri olarak görünür. Eyüp el-Ensârî'nin kabrinin keşfi anlatısı ise tarihî çekirdek, menâkıbnâme dili ve sonraki şehir hafızasının üst üste geldiği özel bir dosyadır.
Şemsî hattın maddî ve metinsel kültürü
Cami, türbe ve hazîre
İbadet, medfen, aile hafızası ve ziyaret işlevleri aynı mekânda farklı tarih katmanları oluşturur.
Nüsha ve nispet
İstinsah tarihi, müstensih, temellük mührü ve katalog kaydı müelliflik değerlendirmesinin parçalarıdır.
Akşemseddinzâdeler
Çocuklar, halifeler ve soy çevresi birbirine karıştırılmaz; Hamdullah Hamdi'nin edebî mirası kendi adına kaydedilir.
Göynük ve Eyüp
Pîrin Göynük'teki medfeni ile Eyüp el-Ensârî çevresindeki fetih hafızası iki ayrı mekân ilişkisi olarak gösterilir.
Tarihçe
Şemsiyye-i Bayramiyye, Bayramiyye içinde tarihî silsile ve kurucu nispetiyle belirginleşen koldur.