Helvâyi Ya'küb Efendi

Ailesi ve İsmâil-i Ma‘şûk çevresi

Helvâyî Ya‘kūb Efendi, Pîr Ali Aksarâyî'nin damadı ve İsmâil-i Ma‘şûk'un eniştesidir. Kanûnî Sultan Süleyman'ın isteği üzerine Pîr Ahmed-i Eyyûbî ile birlikte İsmâil-i Ma‘şûk'u İstanbul'a getirdiği aktarılır. İsmâil-i Ma‘şûk'un idamından sonra iki şeyh Akka'ya sürüldü ve kalede hapsedildi.

Serbest bırakılması ve İstanbul'a dönüşü

Acem seferindeki başarısızlığın ardından padişahın onları serbest bırakarak dua istediği, daha sonra kazanılan zafer üzerine Ya‘kūb Efendi için Şehzadebaşı'nda Bozdoğan Kemeri yakınında hücreler yaptırdığı anlatılır. Bu hücreler zaman içinde dergâha dönüştü.

Vefat tarihi ve kimlik ayrımı

Vefatı için 997/1589 ve 1000/1592 tarihleri aktarılır; Şakā’ik tercümesindeki kayıt 1000/1592'yi verir. Şehzade Camii avlusunda “Helvâyî Baba” diye anılan mezarın ona değil Cevlân Dede adlı başka bir kişiye ait olduğu özellikle belirtilir. Bu nedenle popüler mezar nispeti kişi kaydına taşınmamıştır.

Dergâhın sonraki tarihi

Yapı bir dönem Rifâî şeyhlerinin idaresine geçti. Daha sonra Mısırlı Mustafa Fâzıl Paşa tarafından yenilendi; meşihat Şeyh Muhammed Tâhir Efendi'den Bayramî-Himmetî çevresine intikal etti. Bu sonraki kurum tarihi Helvâyî Ya‘kūb'un doğrudan biyografisiyle karıştırılmamalıdır.