tarikat.orgBİYOGRAFİ · MENKIBE · SİLSİLE · ESER
Şahsiyetler
Tasavvuf tarihinin isimlerini yalnız bir liste olarak değil; hayatları, bağlı oldukları yollar, yetiştirdikleri insanlar, eserleri ve gelenek içinde anlatılan hatıralarıyla keşfedin.
- Şahsiyet dosyası
- 1.820 Dizine git →
- Zenginleştirilmiş kayıt
- 1.482 İncele →
- İslâm büyükleri seçkisi
- 2.593 Seçkiyi aç →
Ashâb, tâbiîn ve sonraki dönem âlimlerine ait 2593 biyografi.
Dizini aç →1820 şahsiyet gösteriliyor
Her seferinde başka dört isim.
Muhammed Haydar Efendi; Bergama veya Kırkağaç nispetiyle anılan, Mehmed Emin Kırkağacî’den hilâfet alan, Aksaray Şekerci Sokağı’ndaki dergâhta irşad eden ve Yahyâ Âgâh İstanbulî’ye Zenbûrî mirası aktaran şeyhtir.
Dosyayı aç →1200–1276Ahmed el-Bedevî596/1200’de Fas’ta doğan, Mekke’de yetişen ve Irak seyahatinden sonra Tantâ’ya yerleşen Ahmed el-Bedevî, Bedeviyye’nin pîridir. Abdül‘âl b. Fakih’in kurumsallaştırdığı irşad halkası, Tantâ’yı Mısır tasavvuf tarihinin başlıca merkezlerinden birine dönüştürmüştür.
Dosyayı aç →?–1723Arabzâde Mehmed EfendiArabzâde Mehmed Efendi (ö. 5 Muharrem 1136/1723), kıraat ve tecvid tahsilinden sonra Bayezid Camii imamlığına, imâm-ı sultânîliğe ve Şehzade Süleyman’ın hocalığına yükselen Osmanlı din görevlisi ve âlimidir.
Dosyayı aç →?–1694Bolbolcızâde Şeyh Abdülkerim Fethî EfendiBolbolcızâde Abdülkerim Fethî Efendi (ö. 1694), Abdülehad Nûrî-i Sivâsî’nin halifesi; Fatih, Beyazıt, Süleymaniye ve Ayasofya kürsülerinde vaaz veren müfessir, şair ve Halvetî-Sivâsî mürşididir.
Dosyayı aç →A‘mâ Kûsec Mehmed Efendi
XVII. yüzyıl İstanbul vaizi ve âlimi · ?–1672
A‘mâ Kûsec Mehmed Efendi (ö. Zilkade 1082/1672), Kadızâde Şeyh Mehmed Efendi’den tahsil gören; Bayezid, Süleymaniye ve Ayasofya-i Kebîr kürsülerinde sırasıyla vaizlik yapan Osmanlı âlimidir.A‘rec Şeyhî Çelebi
Tosyalı müderris ve fıkıh risalesi müellifi · ?–1564
A‘rec Şeyhî Çelebi (ö. 971/1563-64), Celâlzâde Sâlih Efendi’nin yanında yetişen; Nişancı Mehmed Paşa hanesiyle akrabalık kuran ve Bursa Mollâ Yegân Medresesi’nde ders veren Tosyalı Osmanlı âlimidir.Abalı Hâfız Muhammed Haydar Bergamavî
Zenbûriyye şeyhi · Aksaray Abalı Hâfız Tekkesi postnişîni · ?–?
Muhammed Haydar Efendi; Bergama veya Kırkağaç nispetiyle anılan, Mehmed Emin Kırkağacî’den hilâfet alan, Aksaray Şekerci Sokağı’ndaki dergâhta irşad eden ve Yahyâ Âgâh İstanbulî’ye Zenbûrî mirası aktaran şeyhtir.Abalı Şeyh Hüsâmeddin-i Sânî
Uşşâkî Âsitânesi şeyhi ve Hüsâmeddin-i Uşşâkî türbedarı · ?–1738
Abalı Şeyh Hüsâmeddin-i Sânî (ö. 1150/1737-38), Bosnalı Mustafa Efendi’nin oğlu; Kasımpaşa Uşşâkî Âsitânesi’nin şeyhi ve türbedarı, Ahmed Hüsâmî Efendi’nin kayınpederidir.Abdal Mûsâ
XIV. yüzyıl Anadolu abdallarının önde gelen şahsiyeti; Elmalı merkezinin ve Kaygusuz Abdal geleneğinin pîri · ?–?
Abdal Mûsâ; menkıbeleri Osmanlı Devleti'nin kuruluşuyla ilgili rivayetlere karışan ve Bektaşî an'anesinde önemli bir yeri olan Anadolu abdallarından biri . Kaynak, gerçek şahsiyetinin “çok müphem” olduğunu belirtir.Abdî Dedezâde Seyyid Halil Efendi
Kasımpaşa Mevlevîhânesi postnişini ve âlim Mevlevî şeyhi · 1615–1678
Abdî Dedezâde Seyyid Halil Efendi (1024/1615–21 Zilhicce 1088/1678), Kasımpaşa Mevlevîhânesi’nin kurucusu Sırrî Abdî Dede’nin oğlu; ilim tahsiliyle Mevlevî terbiyesini birleştirerek zâviyenin postunu yaklaşık kırk altı yıl sürdüren şeyhtir.Abdullah Bosnevî
Bayramî-Melâmî sûfî ve Fusûsu’l-hikem şârihi · 1584–1644
Abdullah Bosnevî (1584–1644), Bayramî-Melâmî terbiyesini Hasan Kabadûz’dan alan; İbnü’l-Arabî’nin Fusûsu’l-hikem’ine yazdığı Türkçe ve Arapça şerhlerle tanınan sûfî müelliftir.Abdullah ez-Zeytûnî
Ahmed Zerrûk’un Fas’taki ilk tasavvuf şeyhi · ?–?
Abdullah ez-Zeytûnî, XV. yüzyıl Fas tasavvuf çevresinde Ahmed Zerrûk’un ilk belirgin şeyhi olarak anılan sûfîdir.Abdullah Salâhî Uşşâkî
Halvetî-Uşşâkî şeyhi, âlim, şair ve Salâhiyye pîri · 1705–1783
Abdullah Salâhî Uşşâkī (1117/1705, Kesriye – 29 Muharrem 1197 / 4 Ocak 1783, İstanbul); Halvetî-Uşşâkī şeyhi, şair ve şârih. Uşşâkıyye'nin Salâhiyye kolunun pîri ; on iki tarikattan nasip aldığı için “câmiu't-turuk” denmiştir. İbnü'l-Arabî'yi metinden değil ruhaniyetinden istimdadla anladığını söyler.Abdullah-ı Berzişâbâdî
Kübrevî-Hemedânî şeyhi ve Berzişâbâd irşad hattının pîri · 1387–1468
Abdullah-ı Berzişâbâdî (789/1387–872/1467-68), Muhammed Pârsâ ve Ya‘kūb-i Çerhî’den Hâcegân-Nakşibendî terbiyesi, İshak Huttalânî’den Kübrevî hilâfeti alan; Horasan’daki irşad hattı daha sonra Zehebiyye silsilelerince geriye dönük olarak sahiplenilen sûfîdir.Abdullah-ı İlâhî
Ahrâriyye’yi Anadolu ve Rumeli’ye taşıyan âlim, sûfî ve müellif · ?–1491
Abdullah-ı İlâhî (Molla İlâhî, Simavî; ö. 896/1491), Ubeydullah Ahrâr'a intisap edip Nakşibendiyye'yi Anadolu ve Rumeli'de yayan mutasavvıf; Şeyh Bedreddin'in Vâridât 'ının ilk şârihidir.Abdurrahman Ali Nûreddin
Bedeviyye Tanta âsitânesinin üçüncü postnişini · ?–?
Abdurrahman Ali Nûreddin, Ahmed el-Bedevî’nin ilk halifesi Abdül‘âl b. Fakih’ten sonra Tanta’daki merkez postunu üstlenen; Bedeviyye’nin kurucu kuşaktan sonraki hizmet ve irşad sürekliliğini temsil eden üçüncü postnişindir.Abdurrahman Câmî
Nakşibendî âlim, şair, mutasavvıf ve Nefehâtü’l-üns müellifi · 1414–1492
Abdurrahman-ı Câmî / Molla Câmî (23 Şâban 817 / 7 Kasım 1414, Harcird – 18 Muharrem 898 / 9 Kasım 1492, Herat); Fars şiirinin son büyük üstadı sayılan Nakşibendî şair ve âlim. Nefehâtü'l-üns müellifi; İbnü'l-Arabî'nin vahdet-i vücûdunu Nakşibendiyye ile kaynaştırmıştır .Abdurrahman en-Niyâzî
Niyâziyye-i Kādiriyye'nin pîri ve İskenderiye Kādirî tekke şeyhi · ?–1894
Abdurrahman en-Niyâzî (ö. 1311/1894), Kādiriyye'nin Mısır'da teşekkül eden Niyâziyye koluna adını veren pîr ve İskenderiye'deki bir Kādirî tekkenin şeyhidir. Tarihî yeri, Osmanlı derviş dolaşımı ile Mısır'ın resmî tekke idaresinin kesişiminde belirginleşir.Abdülahad Nûrî Sivâsî
Sivâsiyye-Nûriyye pîri, vâiz, şair ve mutasavvıf · 1595–1651
Abdülahad Nûrî Sivâsî (1594/95-1651), Abdülmecid Sivâsî’nin ilmî ve tasavvufî terbiyesinde yetişen; Midilli’den İstanbul’a uzanan irşadı, Mehmed Ağa Tekkesi, selâtin camilerindeki vaazları, Kadızâdelilere karşı kaleme aldığı risaleleri ve Dîvân-ı İlâhiyyât’ıyla Sivâsiyye’nin Nûriyye koluna adını veren mutasavvıf, vâiz ve şairdir.Abdülahad Nûrîzâde Şeyh Mustafa Efendi
Nûriyye’nin ikinci kuşak şeyhi ve Mehmed Ağa Zâviyesi postnişini · 1636–1691
Abdülahad Nûrîzâde Şeyh Mustafa Efendi (1636-1691), babası Abdülahad Nûrî Sivâsî’nin terbiyesinde yetişen; onun vefatından sonra yaklaşık kırk yıl Mehmed Ağa Zâviyesi postunu taşıyarak Sivâsî-Nûrî irşad ve kurum hafızasını sürdüren Halvetî şeyhidir.Abdülazîz b. Ebû Bekir el-Mehdevî
Ebû Medyen çevresinin Tunuslu şeyhi; İbnü’l-Arabî ve Ahmed el-Bûnî’nin hocası · 1150–1224
Abdülazîz el-Mehdevî (yaklaşık 1150–1224), Ebû Medyen çevresinde yetişen, Tunus’ta bir tedris ve sohbet merkezi yöneten; İbnü’l-Arabî’nin Rûhu’l-kuds ve el-Fütûhâtü’l-Mekkiyye’de özel bir muhatap olarak andığı, Ahmed el-Bûnî’nin de ‘şeyhimiz’ dediği İfrîkiyeli sûfîdir.Abdülcelîl-i Bitlisî
Kādirî şeyhi · Müştâkiyye ve Zenbûriyye’nin Kādirî silsilelerinde aktarım halkası · ?–1747
Abdülcelîl-i Bitlisî (ö. 1160/1747), Bitlis’ten İstanbul’a gelen; Müştâkiyye silsilesinde Hacı Hasan-ı Şirvânî’nin, Zenbûriyye’nin Kādirî icazet hattında ise Şems-i Bitlisî’nin önünde yer alan Kādirî şeyhidir.Abdülfettah Çelebi
Ebüssuûd Efendi’nin yeğeni; Hacı Hasan ve Pîrî Paşa medreseleri müderrisi · ?–1569
Abdülfettah Çelebi (ö. 977/1569), Şeyh Nasreddin’in oğlu ve Ebüssuûd Efendi’nin yeğenidir. Amcasından mülâzemet almış; Hacı Hasan ve Pîrî Paşa medreselerinde ders vererek hâric derecesine yükselmiştir.Abdülfettah Efendi Tennûrî
Tennûrî ailesinden Şam müftüsü ve Osmanlı müderrisi · ?–1577
Abdülfettah Efendi Tennûrî (ö. 984/1577), Zeynelibâd Efendi’nin küçük kardeşidir. İstanbul, Dimetoka, Kastamonu ve Ankara medreselerindeki görevlerinden sonra Şam müftülüğüne yükselmiştir.Abdülganî en-Nablusî
Dımaşklı Hanefî âlimi, Kādirî-Nakşibendî sûfî, şair ve seyahatnâme müellifi · 1641–1731
Abdülganî en-Nablusî (1641-1731), Dımaşk’ta yetişen Hanefî âlimi ve sûfîdir. Kādirî ve Nakşibendî irtibatlarını İbnü’l-Arabî düşüncesi, tefsir-hadis tedrisi, seyahatnâmeler ve yaklaşık üç yüz eserlik külliyatla birleştirmiştir.Abdülkādir-i Geylânî
Kādiriyye’nin pîri; Hanbelî fakih, muhaddis, vaiz ve sûfî · 1077–1166
Abdülkādir-i Geylânî (1077-1166), Gîlân’dan Bağdat’a gelerek hadis, fıkıh ve tasavvufta yetişen; medrese, ribat ve vaaz çevresi vefatından sonra Kādiriyye adıyla İslâm dünyasının en geniş irşad ağlarından birine dönüşen âlim-sûfîdir.Abdülkerîm el-Cîlî
el-İnsânü’l-kâmil müellifi, Kādirî sûfî ve tasavvuf düşünürü · 1365–1428
Abdülkerîm el-Cîlî (1365/66-1428), Yemen’de Şerefüddin el-Cebertî’nin terbiyesinde yetişen; Kādirî aidiyetini İbnü’l-Arabî’nin metafizik mirasıyla buluşturan ve insan-ı kâmil öğretisini kapsamlı bir sistem halinde açıklayan âlim, şair ve mutasavvıftır.Abdülkerîm el-Kuşeyrî
er-Risâle müellifi, Eş‘arî kelâmcısı, Şâfiî fakihi ve sûfî · 986–1072
Abdülkerîm el-Kuşeyrî (986-1072), Nîşâbur’da fıkıh, hadis, Eş‘arî kelâmı, tefsir ve tasavvufu birleştiren; er-Risâle ve Letâifü’l-işârât ile Sünnî tasavvuf dilinin başlıca kaynaklarını kuran âlim ve mürşiddir.Abdülkerîm Şah el-Kesnezânî
Kesnezâniyye-Kādiriyye nispetinin pîri ve Karadağlı mürşid · 1820–1899
Abdülkerîm Şah el-Kesnezânî (yaklaşık 1820-1899), Süleymaniye’nin Karadağ çevresinde Kādirî terbiyeyi aile ve bölge ağıyla birleştiren; adına Kesnezâniyye nispet edilen Berzencî şeyhidir.Abdülkerîmzâde Abdullah Efendi
İstanbul müderrisi, Atik Valide Medresesi hocası ve Galata kadısı · ?–1595
Abdülkerîmzâde Abdullah Efendi (ö. 1595), Ebüssuûd Efendi’den mülâzemet alan; Rüstem Paşa, Sahn, Şehzade ve Atik Valide medreselerinde ders verdikten sonra Galata kadılığı yapan Osmanlı âlimidir.Abdülkerîmzâde İffetî Mustafa Efendi
Osmanlı müderrisi, İffetî mahlaslı divan şairi ve ta‘lik hattatı · ?–1726
Abdülkerîmzâde İffetî Mustafa Efendi (ö. 1726), Refdî Mehmed Efendi’nin oğlu; İstanbul medreselerinde ders veren, İffetî mahlasıyla Dîvân tertip eden ve Durmuşzâde Ahmed Efendi’den ta‘lik öğrenen Osmanlı âlimidir.Abdülkerîmzâde Mehmed Efendi
Anadolu kazaskeri, müfessir, müellif ve çok dilli şair · ?–1568
Abdülkerîmzâde Mehmed Efendi (ö. 1568), Ebüssuûd ve Kemalpaşazâde çevresinde yetişen; müderrislik, kadılık ve Anadolu kazaskerliği yapan, tefsirden nahve uzanan eserler ve Arapça Kasîde-i Mîmiyye kaleme alan Osmanlı âlimidir.Abdülkuddûs Gengûhî
Kutbü’l-âlem; Çiştî-Sâbirî şeyh, mutasavvıf müellif ve şair · 1456–1537
Abdülkuddûs Gengûhî (yaklaşık 1456–1537), Rudevl’de aldığı Sâbirî terbiyeyi Şâhâbâd ve Gengûh’a taşıyan; Rüşdnâme, Mektûbât-ı Kuddûsî ve Envârü’l-uyûn gibi eserleriyle Kuzey Hindistan tasavvufunun başlıca müellif şeyhlerinden biridir.Abdüllatîf el-Câmî
Kübrevî şeyhi; Horasan, Mâverâünnehir, Osmanlı ve Hicaz irşad ağının temsilcisi · ?–1556
Abdüllatîf el-Câmî (ö. 1555-56), Semerkant ve Buhara’dan İstanbul, Halep ve Hicaz’a uzanan seyahatleri; Kanûnî’ye Kübrevî zikir telkini ve Hazînî’ye verdiği nispetle XVI. yüzyılın hareketli irşad ağını temsil eder.Abdüllatîf en-Nakşibendî
Emîr Buhârî Hânkāhı postnişini ve erken İstanbul Hâcegân çevresinin temsilcisi · ?–1564
Abdüllatîf en-Nakşibendî (ö. 1563-64), Emîr Buhârî’nin halifesi Hâce Mahmud Efendi’nin müridi, damadı ve Fâtih’teki hânkāhın halefidir; İstanbul’daki erken Ahrârî-Nakşibendî mirasını tekke, sohbet ve kitap hizmetiyle sürdürmüştür.Abdülmecid Sivâsî
Halvetî-Şemsî şeyhi, Sivâsiyye’nin İstanbul’daki pîri, vâiz ve müellif · 1563–1639
Abdülmecid Sivâsî (1563-1639), Şemseddin Sivâsî’nin yeğeni ve halifesi; Şemsiyye’yi Sivas’tan İstanbul’a taşıyan, Ayasofya ve Sultan Ahmed kürsülerinde tefsir ve vaaz veren, Sivâsiyye irşad ağını kuran âlim-sûfîdir.Abdülmecid Şirvânî
Şirvan–Tokat Halvetî aktarımının şeyhi ve Şemseddin Sivâsî’nin mürşidi · ?–1565
Abdülmecid Şirvânî (ö. 1564-65 civarı), Şahkubâd-ı Şirvânî’den aldığı Halvetî terbiyeyi Tokat’a taşıyan; Şemseddin Sivâsî’yi yetiştirip hilâfet vererek Şemsiyye’nin teşekkül zeminini hazırlayan şeyhtir.Abdülmelik Atâ
Mansûr Atâ’dan Tâc Hâce’ye uzanan erken Yesevî irşad halkası · ?–?
Abdülmelik Atâ, Arslan Baba’nın torunu ve Mansûr Atâ’nın oğludur. Babasının 1197’deki vefatından sonra irşad mevkiine geçmiş; oğlu Tâc Hâce’yi yetiştirerek Zengî Atâ’ya ulaşan Yesevî aile ve terbiye zincirini sürdürmüştür.Abdülmü’min Efendi
Nûreddinzâde halifesi ve Tercüman Yûnus Zâviyesi şeyhi · ?–1595
Abdülmü’min Efendi (ö. 1004/1595), Bosna’dan İstanbul’a gelerek Nûreddinzâde’nin yanında Halvetî terbiyesini tamamlamış; Tercüman Yûnus Zâviyesi’nde irşad yürütüp Vizeli Ömer Efendi’yi yetiştirmiş şeyhtir.Abdülmün‘im b. Abdünnebî Ali el-Kādirî
Mısır Kādiriyye-i Şer‘iyye çevresinin kurucu ve düzenleyici şeyhi · ?–1986
Abdülmün‘im b. Abdünnebî Ali el-Kādirî el-Mâlikî (ö. 1986), Muhammed Habîbullah eş-Şinkītî’den aldığı Kādirî irşadını Mısır’da Şer‘iyye adıyla düzenleyen; evrâd ve zikir meclisi esaslarını eserlerinde kayda geçiren sûfîdir.Abdürrahîm el-Kınâî
Medyenî öğretinin Yukarı Mısır’daki öncü temsilcisi · 1127–1196
Abdürrahîm el-Kınâî (1127–1196), Mağrib’de yetişip Ebû Medyen çevresinden aldığı irşadı Kınâ’ya taşıyan; Mâlikî ilmi, helâl kazanç, hizmet ve sohbeti birleştirerek Yukarı Mısır’da kalıcı bir tesir oluşturan âlim ve mürşiddir.Abdürrahîm el-Mahbûb
Bingazi Zâviyesi şeyhi, Senûsî temsilci ve Muhammed el-Mehdî’nin hocası · ?–?
Abdürrahîm el-Mahbûb, Muhammed b. Ali es-Senûsî’nin yakın çevresinde yetişen; Bingazi Zâviyesi’ni yöneten, Osmanlı merkeziyle temas kuran, Muhammed el-Mehdî’yi Hicaz’dan Câğbûb’a götüren ve eğitimine katılan Senûsî şeyhidir.Abdürrahim Künhî Dede
Yenikapı Mevlevîhânesi şeyhi, kudümzenbaşı, bestekâr ve şair · 1769–1831
Abdürrahim Künhî Dede (1183/1769–1247/1831), Yenikapı Mevlevîhânesi’nde yetişen; Hicaz Mevlevî âyini ve Anberefşan makamıyla klasik mûsikiye katkıda bulunan, kudümzenbaşılıktan dergâh meşihatına yükselen Mevlevî şeyhi ve şairdir.Abdürrezzâk Şâban Efendi
İnebolulu muhaddis, müfessir ve Eyüp Sultan Camii vaizi · ?–1687
Abdürrezzâk Şâban Efendi (ö. 1098/1686-87), İnebolu çevresinden İstanbul'a gelerek Kasımpaşa Kızanlık Çeşme Mescidi imamlığı yapan; 1668'den vefatına kadar Eyüp Sultan Camii kürsüsünde hadis, tefsir ve vaaz hizmeti yürüten âlimdir.Abdüssamed el-Câvî el-Pelimbânî
Malay âlimi, Semmânî şeyhi ve Seyrü's-sâlikîn müellifi · ?–?
Abdüssamed el-Câvî el-Pelimbânî, Palembang ile Hicaz arasında kurduğu ilim ve irşad bağı; Gazzâlî'nin eserlerini Malayca yeniden işleyen Hidâyetü's-sâlikîn ve Seyrü's-sâlikîn'i; Semmânî evrâdı ve Nasîhatü'l-müslimîn'iyle XVIII. yüzyıl Güneydoğu Asya tasavvufunun başlıca müelliflerindendir.Abdüsselâm b. Meşîş el-Hasenî
Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî'nin şeyhi ve Mağrib tasavvufunun büyük ârifi · ?–1228
Abdüsselâm b. Meşîş el-Hasenî (ö. 625/1228 [?]), Benî Arûs ve Cebelialem çevresinde yaşayan; Ebü'l-Hasan eş-Şâzelî'yi yetiştiren, Salâtü'l-Meşîşiyye ve Şâzelî kaynaklarında korunan öğütleriyle Mağrib tasavvufunda kalıcı iz bırakan sûfîdir.Abdüsselâm eş-Şeybânî es-Sa‘dî
Abdüsselâmiyye kolunun pîri ve İstanbul Sa‘dî Âsitânesi şeyhi · ?–1752
Abdüsselâm eş-Şeybânî es-Sa‘dî (ö. 1165/1752), Şam'dan İstanbul'a gelerek Koska'daki Sa‘dî Âsitânesi'nin postnişini olan; Ayasofya'daki Sa‘dî görünürlüğünde rol oynayan ve oğlu Gālib Behcetüddin ile süren Abdüsselâmiyye/Selâmiyye koluna adını veren şeyhtir.Acem Hoca Sâdık
İsfahanlı Farsça hocası ve Türkçe-Farsça şiirler söyleyen şair · ?–1720
Acem Hoca diye tanınan İsfahanlı Sâdık (ö. 1132/1719-20), İstanbul Fethiye'deki Sinan Paşa Medresesi'nde talebelere Farsça öğreten; Türkçe ve Farsça şiir örnekleri Vekāyi‘u’l-Fuzalâ'da korunan şair ve hocadır.Acem Seyyid Ömer Efendi
Doğu memleketlerinden İstanbul'a gelen Sahn-ı Semân müderrisi · ?–1725
Acem Seyyid Ömer Efendi (ö. 4 Rebîülevvel 1138/1725), Mirza Mustafa Efendi'den mülâzemet alan; Hayreddin Paşa Medresesi'nin ilk müderrisliğinden Sahn-ı Semân ve altmışlı medreselere yükselen Osmanlı âlimidir.Açıkbaş Seyyid Mahmud Resmî
Âmidli Nakşibendî şeyhi, Bursa irşad çevresinin etkili ismi ve şair · ?–1666
Açıkbaş Seyyid Mahmud Resmî (ö. 15 Rebîülâhir 1077/1666), amcası Rûmiyye Şeyhi'nden Nakşibendî terbiyesi alan; Âmid'den Bursa'ya gelerek Dâye Hatun ve Ulu Cami'de irşad halkaları kuran şeyh ve şairdir.Âdem Dede
Galata Mevlevîhânesi postnişini, Mesnevîhan ve tekke şairi · 1592–1653
Antalyalı Âdem Dede (1591/92-1653), Hotin seferinin ardından Mevlevîliğe yönelen; İsmâil Ankaravî’den sonra Galata Mevlevîhânesi postuna geçen, Mesnevî dersleri, cömertliği ve sade Türkçe ilâhileriyle tanınan Mevlevî şeyhidir.Ağazâde Seyyid Mehmed Efendi (Kadıncıkzâde)
Süleymaniye Dârülhadisi müderrisi; Selânik, Bursa ve Mekke kadısı · ?–1727
Ağazâde Seyyid Mehmed Efendi (ö. 1140/1727), İstanbul’da yetişen; Süleymaniye Dârülhadisi müderrisliği ile Selânik, Bursa ve Mekke kadılıklarında bulunan Osmanlı âlimidir.Ahıskalı Hüseyin Efendi
Osmanlı müderrisi ve Lefkoşa kadısı · ?–1723
Ahıskalı Hüseyin Efendi (ö. 13 Receb 1135/19 Nisan 1723), Feyzullah Efendi’den mülâzemet aldıktan sonra İstanbul medreselerinde ders veren ve 1719-1720’de Lefkoşa kadılığı yapan Osmanlı âlimidir.Ahî Mîrim Halvetî (Molla Ali Melhemî Şirvânî)
Pîr Ömer’den sonra Halvetiyye’nin erken post halkası · ?–1410
Ahî Mîrim Halvetî, yeni araştırmalarda Molla Ali Melhemî Şirvânî olarak tanımlanan; Pîr Ömer el-Halvetî’den sonra İzzeddin Halvetî’ye uzanan erken Halvetî irşad halkasını sürdüren şeyhtir.Ahî Muhammed Nûr el-Halvetî
Zahidiyye’den Halvetiyye’ye geçişin öncü şeyhi · ?–1379
Ahî Muhammed Nûr el-Hârizmî, İbrâhim Zâhid Geylânî’nin halifesi; Pîr Ömer el-Halvetî’nin amcası ve mürşidi olarak Halvetiyye’nin teşekkülündeki temel aktarım halkasıdır.Ahmed Amiş Efendi
Fatih sertürbedarı, Şâbânî-Halvetî mürşid ve sohbet ehli · 1807–1920
Ahmed Amiş Efendi (1807-1920), Tırnova’daki muallimlikten Fatih sertürbedarlığına uzanan hayatında Kuşadavî irşadı sohbet, melâmet ve teveccüh merkezli bir yöntemle İstanbul’un ilim ve kültür çevrelerine taşıdı.Ahmed Avni Konuk
Mevlevî müellif, Mesnevî ve Fusûs şârihi, mûsikişinas ve hukukçu · 1868–1938
Ahmed Avni Konuk (1868–1938), Selânikli Mehmed Esad Dede’den Mesnevî icazeti alan; Mesnevî ve Fusûsu’l-hikem üzerine büyük Türkçe şerhler kaleme getiren, Hânende’yi hazırlayan, Mevlevî âyinleri besteleyen hukukçu ve müelliftir.Ahmed b. Ukbe el-Hadramî
Kahire’de yaşayan Şâzelî ve Kādirî şeyhi; Ahmed Zerrûk’un mürşidi · ?–1489
Ahmed b. Ukbe el-Hadramî (ö. 1489), Yemen’den Kahire’ye yerleşen, Şâzelî ve Kādirî icâzetlerini taşıyan ve Ahmed Zerrûk’un seyrüsülûkünde derin tesir bırakan şeyhtir.Ahmed Bahâeddin Efendi (Bahâî)
Sinâniyye mensubu şair, bestekâr ve tarih manzumeleri müellifi · 1872–1923
Ahmed Bahâeddin Efendi (1872–1923), Şehremini’nde yetişen, İbrâhim Şükrullah ve Ahmed Zarîfî çevrelerine bağlanan; Bahâî mahlasıyla na‘t, gazel, tahmis ve tarih manzumeleri yazan son dönem Sinâniyye-Halvetiyye şairidir.Ahmed Celâleddîn Dede (Baykara)
Galata Mevlevîhânesi'nin son şeyhi, Mesnevîhan, na‘than, neyzen ve şair · 1853–1946
Ahmed Celâleddîn Dede (1853–1946), Gelibolu'da doğup Kahire Mevlevîhânesi'nde yetişen; Üsküdar ve Galata postlarında Mesnevî, mûsiki ve şiir geleneğini sürdüren son dönem Mevlevîliğinin başlıca temsilcilerindendir.Ahmed el-Alevî el-Müstegānimî
Aleviyye-Derkāviyye pîri, müfessir, şair ve yayıncı · 1869–1934
Ahmed el-Alevî (1869–1934), Müstegānim'de Muhammed el-Bûzîdî'nin terbiyesinde yetişen; Şâzeliyye-Derkāviyye içindeki Aleviyye kolunu Kuzey Afrika, Ortadoğu ve Avrupa'ya taşıyan Cezayirli sûfî müelliftir.Ahmed el-Bedevî
Bedeviyye’nin pîri; Tantâ’nın irşad ve ziyaret merkezinin kurucu şahsiyeti · 1200–1276
596/1200’de Fas’ta doğan, Mekke’de yetişen ve Irak seyahatinden sonra Tantâ’ya yerleşen Ahmed el-Bedevî, Bedeviyye’nin pîridir. Abdül‘âl b. Fakih’in kurumsallaştırdığı irşad halkası, Tantâ’yı Mısır tasavvuf tarihinin başlıca merkezlerinden birine dönüştürmüştür.Ahmed el-Ervâdî
Nakşibendî-Hâlidî şeyhi, muhaddis ve Ahmed Ziyâeddin Gümüşhânevî’nin mürşidi · ?–1858
Ervâd, Trablusşam, Dımaşk, Kahire ve İstanbul arasında tahsil ve irşad faaliyetinde bulunan Ahmed el-Ervâdî, Hâlid el-Bağdâdî’nin halifesi ve Ahmed Ziyâeddin Gümüşhânevî’nin mürşididir. Hadis isnadı, ilmî icâzet ve tarikat hilâfetini aynı şahsiyette birleştirmiştir.Ahmed er-Rifâî
Rifâiyye’nin pîri; fakih, muhaddis, hizmet ve fakr merkezli mürşid · 1118–1182
Ahmed er-Rifâî (512/1118 – 578/1182), Batâih bataklıklarındaki Ümmüabîde'de irşad eden Rifâiyye'nin pîri; “ebü'l-alemeyn” unvanıyla anılan âlim-sûfî, kerameti değil edeb i esas alan ve tekkesinde her gün binlerce kişiyi doyuran mürşid.Ahmed Kâsânî Mahdûm-ı A‘zam
Kâsâniyye-Dehbîdiyye’nin pîri · Nakşibendî müellif ve Mâverâünnehir irşad merkezinin kurucusu · 1461–1542
Ahmed Kâsânî Mahdûm-ı A‘zam (866/1461–949/1542), Muhammed Kādî-i Semerkandî’nin yanında on iki yıl yetişen; Dehbîd’i büyük bir Nakşibendî irşad merkezine dönüştüren, hafî ve cehrî zikri müridin kabiliyetine göre uygulayan ve otuz civarında Farsça risâle bırakan Kâsâniyye pîridir.Ahmed Remzî Akyürek
Üsküdar Mevlevîhânesi'nin son şeyhi, Mesnevîhan, şair, mütercim ve kütüphaneci · 1872–1944
Ahmed Remzî Akyürek (1872–1944), Kayseri'de yetişip Kütahya, Kastamonu, Halep ve Üsküdar Mevlevîhânelerinde hizmet eden; Mesnevî öğretimi, üç dilde şiiri, tercümeleri ve kütüphaneciliğiyle son dönem Mevlevî kültürünü taşıyan başlıca şahsiyetlerdendir.Ahmed Yekdest-i Cüryânî
Muhammed Ma‘sûm Sirhindî’nin halifesi; Mekke’de Müceddidî irşad halkasının şeyhi · ?–1707
Ahmed Yekdest-i Cüryânî (ö. 1707), Serhend’de Muhammed Ma‘sûm Sirhindî’den hilâfet alıp Mekke’de uzun yıllar irşad eden; Mehmed Emin Tokadî ve Abdürrahîm-i Buhârî üzerinden Müceddidiyye’nin Hicaz ve İstanbul bağlantısını kuran Nakşibendî şeyhidir.Ahmed Ziyâeddin Gümüşhânevî
Nakşibendî-Hâlidî mürşid, muhaddis, müellif ve Gümüşhânevî Tekkesi’nin kurucusu · 1813–1894
Ahmed Ziyâeddin Gümüşhânevî (1813–1894), hadis öğretimini Hâlidî-Nakşibendî irşadıyla birleştiren; Fatma Sultan Camii çevresinde tekke, matbaa, yardımlaşma sandığı ve kütüphane ağı kuran etkili Osmanlı âlim ve sûfîsidir.Ahmed-i Bîcân
Bayramî mutasavvıf, Envârü’l-âşıkīn müellifi ve Türkçe dinî nesrin öncü ismi · ?–?
Ahmed-i Bîcân (ö. 870/1466’dan sonra), Gelibolu’da Hacı Bayrâm-ı Velî’nin irşad çevresinde yetişen; Envârü’l-âşıkīn başta olmak üzere Türkçe dinî, tasavvufî ve ansiklopedik eserleriyle Anadolu ve Balkan halk kültürünü etkileyen müelliftir.Ahmed-i Zarîfî
Pazar Tekkesi postnişini ve Sinâniyye’nin son dönem İstanbul şeyhlerinden · ?–1912
Ahmed-i Zarîfî (ö. 30 Aralık 1912), babası Şumnulu Hacı Mehmed Sâlih Efendi’den sonra Şehremini-Topkapı’daki Pazar Tekkesi’nin postuna geçen; Sinâniyye çevresinde vekâlet, irşad ve terbiye hizmetleri üstlenen Halvetî şeyhidir.Ahmedü Bamba
Mürîdiyye’nin kurucusu, Kādirî şeyhi, müellif ve Batı Afrika irşadının pîri · 1850–1927
Ahmedü Bamba (M'Backé – 19 Temmuz 1927, Tûbâ); Senegal'de en güçlü tarikat olan Mürîdiyye'nin kurucusu . Fransız sömürge yönetimince iki defa sürgüne gönderilmiş, iş birliğini sürekli reddetmiştir.Ahterî Mustafa Efendi
XVI. yüzyıl dil âlimi, fakih, siyer ve hadis müellifi · ?–1561
Muslihuddin Mustafa b. Şemseddin el-Karahisârî, Ahterî-i Kebîr adlı yaklaşık 40.000 maddelik Arapça-Türkçe sözlüğü; fıkıh, siyer, hadis ve âdâb eserleriyle tanınan XVI. yüzyıl Kütahya müderrisidir.Akhisarlı Şeyhzâde Mustafa Efendi
XVIII. yüzyıl Osmanlı kadısı ve ilmiye mensubu · ?–1725
Akhisarlı Şeyhzâde Mustafa Efendi (ö. 6 Zilkade 1137/17 Temmuz 1725), Feyzullah Efendi’den mülâzemet aldıktan sonra Siroz, Belgrad, Lefkoşa, Kütahya, Erzurum, Kayseri ve Eyüp kadılıklarında bulunan Osmanlı âlimidir.Akıncı Muslihiddin Efendi
XVI. yüzyıl Osmanlı müderrisi ve dinî ilimler hocası · ?–1563
Akıncı Muslihiddin Efendi (ö. 970/1562-63), Ustrumca’dan Vardar Yenicesi’ne yerleşen, Edirne Üç Şerefeli Medrese’de müderrislik yaptıktan sonra resmî görevden çekilip öğretim ve ibadetle yaşayan Osmanlı âlimidir.Aksarâyî Şeyh Ali Efendi
Aksaray müftüsü, müderris, vaiz ve risale müellifi · ?–1700
Ali b. Şaban el-Aksarâyî (ö. 1111/1699-1700), Aksaray’da yaklaşık otuz yıl ders ve vaaz, yirmi yıl fetva hizmeti veren; Kayseri Şifâiyye Medresesi’ne tayin edilen Osmanlı âlimidir.Akşehirli Abdî Halife
Bayramiyye-Tennûriyye şeyhi, vaiz, müellif ve Akşehir zâviyesi bânisi · ?–1565
Abdullah b. Hacı Mahmud, meşhur adıyla Abdî Halife (ö. 972/1564-65), Bahâeddinzâde’den icazet alarak Akşehir’de Bayramiyye’yi yayan, zâviye kuran ve risaleler kaleme alan şeyhtir.