tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Şehremini’nde doğumu ve ailesi
Ahmed Bahâeddin Efendi 1289/1872’de İstanbul’un Şehremini semtinde doğdu. Babası Kürkçü Ahmed Şemseddin Mahallesi imamı Nûreddin Efendi’ydi. Nûreddin Efendi aynı zamanda Şehremini’ndeki Pazar Tekkesi şeyhi Ahmed Zarîfî Efendi’nin halifelerindendi. Böylece Ahmed Bahâeddin, Sinâniyye-Halvetiyye çevresiyle çocukluğundan itibaren aile ve mahalle bağı içinde tanıştı.
Tahsili ve Maliye’deki memuriyeti
İlk mektep ve rüşdiye tahsilini tamamladıktan sonra Maliye Nezâreti kalemlerinden birine girdi. Çeşitli görevlerde bulundu; son olarak Muhassasât-ı Zâtiyye dairesinden emekliye ayrıldı. Kaynakların “inziva” diye nitelediği daha sakin hayatı bu emeklilikten sonra başladı. Düzenli bir yüksek medrese tahsili görmediği belirtilse de Türkçe ve Farsça şiirleri, tarih manzumeleri ve tasavvufî notları kuvvetli bir kendi kendini yetiştirme sürecine işaret eder.
Sinâniyye’ye intisabı
Halvetiyye’nin Sinâniyye kolundan Şeyh İbrâhim Şükrullah Efendiye intisap etti. Şeyhinin vefatından sonra Pazar Tekkesi şeyhi Ahmed Zarîfî Efendinin sohbet ve terbiye çevresine girdi. Pazar Tekkesi ile Cuma Tekkesi adıyla da anılan Ümmî Sinan Hânkāhı, onun sohbet, şiir ve mûsiki hayatının iki temel mekânıydı. Kaynaklar onu bir tekkenin postnişini veya müstakil kol kurucusu olarak değil, Sinâniyye çevresinde yetişmiş şair ve tarikat mensubu olarak gösterir.
Sohbeti, sesi ve mûsiki yönü
Hüseyin Vassâf, onu orta boylu, yapılı, kumral sakallı, güzel yüzlü ve bulunduğu meclise canlılık veren bir kişi olarak tasvir eder. Davudî bir sese sahipti; ilâhiler okur ve beste yapardı. Pazar ve Cuma tekkelerindeki sohbetlere katılması, onu yalnız yazan değil, şiirin ses ve zikir meclisi içinde icra edildiği son dönem İstanbul tekke kültürünün bir temsilcisi hâline getirdi.
Bahâî mahlası ve şiirleri
Şiirlerinde Bahâî mahlasını kullandı. Na‘t, gazel, medhiye, tahmis, nazire ve tarih manzumesi yazdı. Farsça şiirlerinde Hâfız’a nazireler ve tahmisler kaleme aldığı; resmî tahsili sınırlı olmasına rağmen hikemî ve âşıkane söyleyişte dikkat çektiği aktarılır. Cami, mektep, sebil, tekke ve başka hayır yapılarının inşa ve onarımlarına tarih düşürmesi, şiirini İstanbul’un mimari hafızasına bağladı.
“Habîbisin Hudâ-yı Zü’l-celâl’in yâ Resûlallah;
Cihâna verdi fer nûr-ı cemâlin yâ Resûlallah.”
Sefîne’de korunan bu na‘t başlangıcı, şiirindeki muhabbet ve tekke ilâhisi dilini gösterir. Şiirlerin tamamının tenkitli bir divan hâlinde günümüze ulaştığı söylenemez.
Dağılan divan evrakı
Ahmed Bahâeddin şiirlerini sağlığında bir divan halinde birleştiremeden vefat etti. Hüseyin Vassâf, şiirleri görmek için Sinâniyye Hânkāhı’na gittiğinde damadı Mustafa Enver Efendi’nin bir torba dolusu dağınık evrak getirdiğini anlatır. Tekke kütüphanesindeki malzemenin askerî işgal sırasında kısmen kaybolduğu, elde yalnız birkaç defter ve yaprak kaldığı bildirilir. Vassâf bu defterlerden na‘t ve gazeller seçmiş, kalanların bir araya getirilip korunmasını tavsiye etmiştir. Bugün ondan söz ederken “kayıp veya dağınık divan” demek, tamamlanmış bir divanı varmış gibi davranmaktan daha doğrudur.
Şecere-i Sinâniyye, tefsir notları ve hatırat
Şiir dışında üç yazılı çalışma alanı kaydedilir. Sinâniyye’nin aktarım zincirini düzenleyen bir Şecere-i Sinâniyye hazırladı. Duhâ sûresinden sonraki kısa sûreler üzerine çeşitli tefsirlerden derleyip özetlediği bir çalışma yazmaya başladı. Ayrıca önemli meseleleri kaydettiği bir hatıra defteri bulunuyordu. Bu metinlerin günümüze ne ölçüde ulaştığı ve hangi nüshalarda korunduğu ayrıca araştırılmalıdır; eser adlarını kesinleşmiş matbu kitaplar gibi göstermek doğru olmaz.
Hayatının son yılları
Kaynaklar, kırk yaşından sonra ağır bir içki bağımlılığına sürüklendiğini açıkça kaydeder. Bu durum sağlığını, gündelik hayatını ve üretimini ciddi biçimde bozdu. Son yıllarını, kızıyla evli olan Mustafa Enver Efendi’nin bulunduğu Sinâniyye çevresinde geçirdi. Alkol zehirlenmesinin yol açtığı yaranın kangrene dönüşmesi üzerine kolu kesildi; fakat hastalığın ilerlemesi durdurulamadı. Biyografisinin bu safhası ahlâkî hüküm vermek için değil, bir şairin hastalık, bağımlılık ve dağılmış eser mirasıyla sonuçlanan trajedisini dürüstçe göstermek için aktarılmalıdır.
Vefatı, cenazesi ve vasiyeti
Ahmed Bahâeddin Efendi Rebîülâhir 1342’de, Aralık 1923’te, elli bir yaşında vefat etti. Cenazesi Mevlevî şeyhi Abdülbâki Dede ve dostlarının katılımıyla kaldırıldı; namazı Topkapı’daki Ahmed Paşa Camii’nde kılındı. Sinanî hânkāhının içine gömülmesini uygun bulmadığını söyleyerek Ümmî Sinan halifelerinden Abdülazîz-i Azizî’nin kabrinden yaklaşık kırk arşın uzağa defnedilmesini vasiyet etmişti. Vasiyeti uyarınca Yenikapı ile Silivrikapı arasındaki Üçkozlar mevkiine defnedildi.
Son dönem İstanbul tekke kültüründeki yeri
Ahmed Bahâeddin’in önemi büyük bir tarikat pîri olmasından değil; memuriyet, mahalle tekkesi, mûsiki, şiir, tarih düşürme ve dağılmakta olan yazma kültürünü aynı hayatta birleştirmesinden gelir. Onun dosyası, imparatorluğun son döneminde Sinâniyye çevresinin gündelik hayatını; tekke kütüphanelerindeki eser kayıplarını ve şiirin meclis, mimari ve mûsikiyle kurduğu bağı gösteren yakın bir tanıklıktır.