tarikat.orgTarihçe
Muhammed Sâdık Erzincânî'nin Nakşibendiyye-Müceddidiyye'den aldığı beş letâif terbiyesiyle Kādiriyye-Abdülvehhâb nispetli yedi esmâ tertibini bir arada uygulamasıyla oluşan Osmanlı irşad kolu.
TARİHÎ KOL DOSYASI
Zenbûriyye-i Sâdıkiyye
Muhammed Sâdık Erzincânî'nin Nakşibendiyye-Müceddidiyye'den aldığı beş letâif terbiyesiyle Kādiriyye-Abdülvehhâb nispetli yedi esmâ tertibini bir arada uygulamasıyla oluşan Osmanlı irşad kolu.
- Bağlı yol
- Nakşibendiyye
- Teşekkül
- 18–20. yüzyıl
- Coğrafya
- Buhara
Şahsiyet ağı
Bütün kişilerde ara →İlişkili kayıtSüleyman KürdîHaremeyn'de uzun süre mücavir kaldığı ve Şam'da Emeviyye Camii'nde itikâfta bulunduğu kaydedilen Nakşibendî-Müceddidî şeyhi; Sâdık Erzincânî 1744'te ona intisap etti.İlişkili kayıtİbrâhim Hamdi IspartavîMuhammed Sâdık Erzincânî'nin önde gelen halifesi ve ardından Alaca Minare Tekkesi postnişîni; Zenbûrî ve Şâbânî nispetleriyle anılır.İlişkili kayıtMehmed Emin KırkağacîKırkağaçlı Mehmed Emin Efendi, Muhammed Sâdık Erzincânî'nin halifesi; Zenbûrî aktarımı Abalı Hâfız Muhammed Haydar Bergamavî'ye ulaştıran şeyhtir.İlişkili kayıtAbalı Hâfız Muhammed Haydar BergamavîMuhammed Haydar Efendi; Bergama veya Kırkağaç nispetiyle anılan, Mehmed Emin Kırkağacî’den hilâfet alan, Aksaray Şekerci Sokağı’ndaki dergâhta irşad eden ve Yahyâ Âgâh İsİlişkili kayıtYahyâ Âgâh İstanbulîAbalı Hâfız Muhammed Haydar Bergamavî'nin halifesi; Zenbûriyye'nin âdâb, zikir ve tarikat eşyası hafızasını üç eseriyle kayda geçiren İstanbul sûfîsi.İlişkili kayıtHz. Muhammed MustafaHz. Muhammed, İslâm’ın son peygamberi, Kur’an’ın ilk muhatabı ve Müslüman hayatının temel örneğidir. Tasavvufî yollar onu tarih içinde kurulmuş bir tarikatın mensubu olarİlişkili kayıtHz. Ali el-MürtezâHz. Ali el-Mürtezâ, ilk müslümanlardan, Hz. Peygamber’in amcazadesi ve damadı, Hz. Fâtıma’nın eşi, Hasan ile Hüseyin’in babası ve dördüncü râşid halifedir. İlim, adalet, İlişkili kayıtHz. Hüseyin b. AliHz. Ali ile Hz. Fâtıma'nın oğlu, Hz. Peygamber'in torunu ve Kerbelâ'da şehid edilen Ehl-i beyt büyüğü; çok sayıda tasavvuf silsilesinin erken halkaları arasında anılır.İlişkili kayıtAli b. Hüseyin ZeynelâbidînAli b. Hüseyin Zeynelâbidîn (38/659–94/712), Hz. Hüseyin’in oğlu; Kerbelâ’dan sağ çıkan, Medine’de hadis, fıkıh, ibadet ve gizli hizmet hayatıyla tanınan büyük tâbiî ve Eİlişkili kayıtMuhammed el-BâkırMuhammed el-Bâkır (57/676-77 – 114/733), hem baba hem anne tarafından Hz. Peygamber'in torunlarından; “ilmi yarıp derinliklerine ulaşan” anlamındaki lakabıyla anılan, Medİlişkili kayıtCa‘fer es-SâdıkCa'fer es-Sâdık (80/699 veya 83/702 – Medine); İsnâaşeriyye'nin altıncı, İsmâiliyye'nin beşinci imamı, Ca'ferî fıkhının kurucusu . Soyu baba tarafından Hz. Ali'ye, anne tİlişkili kayıtMûsâ el-KâzımMûsâ el-Kâzım (7 Safer 128 / 8 Kasım 745, Ebvâ – Receb 183 / Ağustos 799, Bağdat); İsnâaşeriyye'nin yedinci imamı . Abbâsîler'e karşı barışçı bir çizgi izlemesine rağmen İlişkili kayıtAli er-RızâAli er-Rızâ (yak. 153/770 – 203/818), Medine'de ilim meclisi kurup yirmi yaşında fetva vermeye başlayan Ehl-i beyt âlimi; Halife Me'mûn tarafından istemeye istemeye veliaİlişkili kayıtMa‘rûf-i KerhîMa'rûf-i Kerhî (ö. 200-204 / 815-820, Bağdat); Iraklı zâhid ve sûfî. Kādiriyye'den Bektaşiyye'ye kadar Sünnî ve Şiî birçok tarikatın silsilesi onunla devam eder ; kabri aİlişkili kayıtSerî es-SakatîSerî es-Sakatî (155/772, Bağdat-Kerh – Bağdat); Bağdatlı ilk sûfîlerden, Cüneyd-i Bağdâdî'nin dayısı ve üstadı . Menkıbeleri, sözleri ve fikirleri genellikle Cüneyd tarafİlişkili kayıtCüneyd-i BağdâdîEbü’l-Kāsım Cüneyd b. Muhammed el-Hazzâz el-Kavârîrî (ö. 297/909), fıkıh ve hadis tahsilini tevhid, fenâ, bekā, sahv ve temkin diliyle birleştiren; Bağdat sûfîliğinin ölçİlişkili kayıtEbû Bekir eş-ŞiblîEbû Bekir eş-Şiblî (247-334/861-946), Abbâsî devlet görevlerini bırakarak Hayr en-Nessâc ve Cüneyd’in terbiyesine giren; mârifet, tevhid, aşk ve şathiyeleriyle Bağdat tasİlişkili kayıtEbü’l-Hasan Abdülazîz b. Hâris et-TemîmîEbü’l-Hasan Abdülazîz b. Hâris et-Temîmî (317/929–371/981-982), Hanbelî fıkıh ve hadis çevresinde yetişen Bağdatlı âlimdir. Tasavvuf silsilelerinde Ebû Bekir eş-Şiblî’denİlişkili kayıtEbü’l-Ferec Muhammed et-TarsûsîEbü’l-Ferec Muhammed b. Abdullah et-Tarsûsî (ö. 447/1055), kaynaklarda Kudüs şeyhi diye anılan; Abdülvâhid et-Temîmî’den hırka alıp Ebü’l-Hasan el-Hakkârî’ye aktaran, Kādİlişkili kayıtEbü’l-Fazl Abdülvâhid b. Abdülazîz et-TemîmîEbü’l-Fazl Abdülvâhid b. Abdülazîz et-Temîmî (342/953-954–425/1033-1034), babası Abdülazîz et-Temîmî’nin ilim ve tasavvuf çevresini sürdüren Bağdatlı Hanbelî âlim; Kādirîİlişkili kayıtEbü’l-Hasan Ali el-Kureşî el-HekkârîEbü’l-Hasan Ali el-Kureşî el-Hekkârî (409-486/1018-1093), tabakat kaynaklarında âlim, muhaddis ve zâhid olarak anılan; Kādirî hırka silsilelerinde Ebü’l-Ferec et-Tarsûsî İlişkili kayıtEbû Sa‘d el-Muharrimî (el-Mahzûmî)Ebû Sa‘d Mübârek b. Ali el-Muharrimî, kaynaklarda el-Mahzûmî nisbesiyle de anılan Bağdatlı Hanbelî fakihi ve sûfîdir. Abdülkādir-i Geylânî’ye fıkıh öğreten ve Bâbülerec’tİlişkili kayıtAbdülkādir-i GeylânîAbdülkādir-i Geylânî (1077-1166), Gîlân’dan Bağdat’a gelerek hadis, fıkıh ve tasavvufta yetişen; medrese, ribat ve vaaz çevresi vefatından sonra Kādiriyye adıyla İslâm düİlişkili kayıtSeyfeddin Abdülvehhâb el-GeylânîSeyfeddin Abdülvehhâb el-Geylânî (ö. 593/1196), babasının medresesinde fıkıh okutup Kādirî ailesinin ilmî ve kurumsal devamını sağlayan; Abbâsî idaresinde Dîvân-ı Mezâlimİlişkili kayıtRükneddin Abdüsselâm b. Abdülvehhâb el-GeylânîRükneddin Abdüsselâm b. Abdülvehhâb el-Geylânî (ö. 611/1214), Abdülkādir-i Geylânî'nin torunu; Bağdat'taki aile medresesinde görev alan ve Zenbûriyye'nin Kādirî silsile yİlişkili kayıtMuhammed Ma‘sûm MüzenîMuhammed Ma‘sûm Müzenî, Yahyâ Âgâh İstanbulî'nin Ankara Millî Kütüphane 3200 numaralı istinsahında kaydettiği Zenbûriyye-Kādiriyye silsilesinde yer alan şahsiyettir. Aynıİlişkili kayıtEbü’l-Abbas AhmedEbü’l-Abbas Ahmed, Yahyâ Âgâh İstanbulî’nin Ankara Millî Kütüphane 3200 numaralı istinsahında Zenbûriyye-Kādiriyye aktarım zincirinde Muhammed Ma‘sûm Müzenî ile Şemsüddînİlişkili kayıtŞemsüddîn Muhammed IrâkîŞemsüddîn Muhammed Irâkî, Yahyâ Âgâh İstanbulî'nin Ankara Millî Kütüphane 3200 numaralı istinsahında kaydettiği Zenbûriyye-Kādiriyye silsilesinde yer alan şahsiyettir. Ayİlişkili kayıtKāsım ŞerefüddînKāsım Şerefüddîn, Yahyâ Âgâh İstanbulî'nin Ankara Millî Kütüphane 3200 numaralı istinsahında kaydettiği Zenbûriyye-Kādiriyye silsilesinde yer alan şahsiyettir. Aynı adlı İlişkili kayıtBurhânüddînBurhânüddîn, Yahyâ Âgâh İstanbulî’nin Ankara Millî Kütüphane 3200 numaralı istinsahında kaydettiği Zenbûriyye-Kādiriyye silsilesinde Kāsım Şerefüddîn’den sonra, Abdürrezzİlişkili kayıtSeyyid Abdürrezzâk el-HamevîSeyyid Abdürrezzâk el-Hamevî, Hama'da yaşayan; Kādirî-Hâlisî silsilelerde Muhammed Ma‘sûm el-Medenî ile Muhammed Hüseyin el-İzmirânî arasında anılan, Zenbûriyye yazmasındİlişkili kayıtŞeyh Ahmed et-Tâlebânî el-KerkükîŞeyh Ahmed et-Tâlebânî el-Kerkükî (1780–1841), babası Mahmûd Zengenî'den devraldığı Kādirî irşadını Kerkük-Tâlebân çevresinde sürdüren; Hâlisiyye pîri Abdurrahman Hâlis'iİlişkili kayıtZeynüddin AbdülbâsıtZeynüddin Abdülbâsıt, Yahyâ Âgâh İstanbulî'nin Ankara Millî Kütüphane 3200 numaralı istinsahında kaydettiği Zenbûriyye-Kādiriyye silsilesinde yer alan şahsiyettir. Aynı aİlişkili kayıtSeyyid İbrâhim BitlisîSeyyid İbrâhim Bitlisî, Yahyâ Âgâh İstanbulî'nin Ankara Millî Kütüphane 3200 numaralı istinsahında kaydettiği Zenbûriyye-Kādiriyye silsilesinde yer alan şahsiyettir. Aynıİlişkili kayıtAbdülcelîl-i BitlisîAbdülcelîl-i Bitlisî (ö. 1160/1747), Bitlis’ten İstanbul’a gelen; Müştâkiyye silsilesinde Hacı Hasan-ı Şirvânî’nin, Zenbûriyye’nin Kādirî icazet hattında ise Şems-i Bitliİlişkili kayıtHacı Mahmûd b. AbdülgafûrSâdık Erzincânî'nin 1170/1756-57'de yanında tasavvufî eğitimini sürdürdüğü Kādirî şeyhi; kaynaklarda Şemsî Bitlisî adıyla da anılır.İlişkili kayıtMuhammed Sâdık ErzincânîNakşibendî-Müceddidî ve Kādirî-Abdülvehhâb eğitimlerini aynı zikir ve seyrüsülûk tertibinde birleştiren, Üsküdar Alaca Minare Tekkesi şeyhi ve dört temel risalenin müelli
Kolun zaman akışı
Ana yol zaman haritası →Tarih durağı
Muhammed Sâdık Erzincânî'nin doğumu
Erzincan'da doğdu; 1136 hicrî yılı milâdî 1723-24 aralığına karşılık gelir.
Tarih durağı
Süleyman Kürdî'ye intisap
Şam'da Nakşibendî-Müceddidî şeyhi Süleyman Kürdî'ye intisap ederek yaklaşık sekiz yıl yanında kaldı.
Tarih durağı
Kādirî nispetinin eklenmesi
Erzurum'da Hacı Mahmûd b. Abdülgafûr/Şemsî Bitlisî'nin yanında eğitimine devam etti.
Tarih durağı
Alaca Minare Tekkesi hizmeti
Üsküdar Hacı Dede/Alaca Minare Tekkesi'ndeki hizmet ve irşad dönemi başladı.
Tarih durağı
Muhammed Sâdık Erzincânî'nin vefatı
Rebîülâhir 1209/Kasım 1794'te vefat ederek Alaca Minare Tekkesi hazîresine defnedildi.
Mekân ağı
Haritayı aç →Âsitâne · İstanbul / TürkiyeAlaca Minare · Şeyh Sâdık Efendi TekkesiHacı Dede, Pazar ve Sâdık Efendi Tekkesi adlarıyla da bilinen Nakşibendî dergâh; Kartal Baba Caddesi, Köprülü Fazıl Paşa, Boybeyi ve Miroğlu sokaklarının çevirdiği tarihî ada üzeriTekke / dergâh · İstanbul / TürkiyeAbalı Hâfız TekkesiAksaray’da Şekerci Sokağı’nda bulunan Nakşibendî dergâh, şeyhi Muhammed Haydar Efendi’nin lakabıyla Abalı Hâfız Tekkesi diye tanındı. Hüseyin Vassâf, çocukluğunda buradaki mevlid v
Kol dosyasındaki yazılar
Zenbûriyye: İki Yolun Cem‘i
Zenbûriyye'nin teşekkülü, zikr-i zenbûrî, inâbe belgesi, silsile katmanları, tekkeleri ve sonraki temsilcileri kaynaklar karşılaştırılarak açıklanır.
Muhammed Sâdık Erzincânî'nin Risaleleri
Dört temel risalenin konusu, yazım tarihleri, otobiyografik değeri ve Sefîne'deki beşli külliyat kaydı.
Usul ve kavramlar
Kaynak ve eserler
ÇOKLU NİSPETLİ OSMANLI KOLU / XVIII-XX. yüzyıllar
Beş letâif ile yedi esmâyı aynı terbiyede buluşturmak
Muhammed Sâdık Erzincânî'nin Zenbûriyye-i Sâdıkiyyesi, Nakşibendî-Müceddidî beş letâif terbiyesiyle Kādirî-Abdülvehhâb nispetli yedi esmâ tertibini birlikte uygular. Veri ağacında kurucu nispeti sebebiyle Nakşibendiyye altında yer alması Kādirî bileşeni ikincil veya önemsiz yapmaz.
- Merkez şahsiyet
- Muhammed Sâdık Erzincânî
- Bağ türü
- Bilinçli çoklu nispet
- Ayırt edici zikir
- Zikr-i zenbûrî / tevhîd-i nahlî
- Kurumsal iz
- Alaca Minare Tekkesi ve İstanbul-Kırkağaç hattı
Evre, kol veya terkip
Kurucu tarihî evre, ana devam kolu, yenilenme gövdesi ve çoklu nispetli yerel teşekkül ayrı kategorilerde tutulur.
Hafî zikir ve farklılaşma
Ortak Hâcegân omurgası korunur; letâif, râbıta, cehrî zikir veya esmâ tertibi dönem ve kola göre ayrıca belgelenir.
İstanbul, Alaca Minare Tekkesi ve Kırkağaç
Sohbet merkezi, vakıf, medrese, tekke, seyahat, medfen ve siyasî etki aynı mekân ilişkisi değildir.
Metin ve kurum katmanları
Menkıbe, sohbet derlemesi, mektup, icazet, vakfiye ve modern araştırma kendi tarihî ağırlığıyla okunur.