tarikat.orgZenbûriyye'nin teşekkülü, zikr-i zenbûrî, inâbe belgesi, silsile katmanları, tekkeleri ve sonraki temsilcileri kaynaklar karşılaştırılarak açıklanır.
Adı ve teşekkülü
Zenbûriyye, Muhammed Sâdık Erzincânî'nin iki ayrı irşad nispetini aynı terbiyede buluşturmasına verilen addır. “Zenbûr” arı demektir. Toplu zikrin arı kovanını andıran sesi sebebiyle zikre zikr-i zenbûrî veya tevhîd-i nahlî, çevreye de Zenbûriyye-i Sâdıkiyye denildi.
İki kurucu bağ
Nakşibendî-Müceddidî tarafı Süleyman Kürdî üzerinden beş letâif eğitimini; Kādirî tarafı Hacı Mahmûd b. Abdülgafûr/Şemsî Bitlisî üzerinden yedi esmâ ve nefis mertebeleri tertibini taşır. Bu yüzden Zenbûriyye'yi yalnız Nakşibendî veya yalnız Kādirî saymak eksik; iki ana yolun tamamından bağımsız üçüncü bir ana tarikat saymak da tarihî bağlamı aşan bir tasniftir.
Zikir ve terbiye
Kalp, ruh, sır, hafî ve ahfâ letâifleriyle emmâre, levvâme, mülhime, mutmainne, râdıye ve mardıye gibi nefis mertebeleri aynı eğitim haritasında ele alınır. Arşivdeki TSMA.E.0194/4 numaralı inâbe kâğıdı, iç içe halkalarla etvâr-ı seb‘ayı ve merkezde Allah lafzını gösterir; beş vakit namaz, doğruluk, emanet, ulemâya rağbet, meşâyih hizmeti ve fukaraya merhamet ahdini kaydeder.
Vird tertibi
Belgede istiğfar ve salavatın ardından kelime-i tevhid, ism-i celâl, Hû, Hakk, Hayy ve Kayyûm zikirleri yer alır. Sayılar tarihî belgedeki belirli inâbe tertibidir; bütün dönem ve müridler için değişmez tek formül gibi genellenmemelidir.
Merkezler
Akademik araştırmada Zenbûriyye ile ilişkili dört merkez öne çıkar: Üsküdar'daki Sâdık Efendi/Alaca Minare Tekkesi, Kırkağaç çevresi, İstanbul Aksaray'daki Abalı Hâfız Tekkesi ve Erdi Baba Tekkesi. Bunların aynı tarihlerde aynı idarî statüye sahip olduğu varsayılmamıştır.
Yazılı miras
Sâdık Efendi'nin dört temel risalesi yolun nefs, ahlâk ve âdâb öğretisini verir. Yahyâ Âgâh İstanbulî'nin Tarîkatnâme-i Zenbûriyye, Mecmûatü'z-zarâif ve Merâsim-i Usûl-i İkrâr u İlbâs adlı eserleri ise silsile, tâc-hırka kültürü ve merasim düzenini kayda geçirir.
Tasnif ilkesi
Tarikat.org hiyerarşisinde kol Nakşibendiyye altında açılır; Kādiriyye bağı kurucu ortak nispet olarak kişi ağı, açıklama ve kaynak notlarında görünür tutulur. Böylece veri tabanı tek ebeveyn zorunluluğu tarihî çift kökü gizlemez.