Ebü’l-Hasan Abdülazîz b. Hâris et-Temîmî

Kimliği ve ailesi

Ebü’l-Hasan Abdülazîz b. Hâris b. Esed et-Temîmî el-Bağdâdî, Hanbelî tabakatında fakih, hadis ve vaaz çevreleriyle ilişkili bir âlim; sonraki tasavvuf silsilelerinde ise Cüneydî aktarımın Kādiriyye’ye uzanan halkalarından biri olarak anılır.

Abdülazîz et-Temîmî, Ebü’l-Fazl Abdülvâhid b. Abdülazîz et-Temîmînin babasıdır. Kādirî aktarımında kendisinden sonra oğlu Abdülvâhid, ardından Ebü’l-Ferec et-Tarsûsî gelir.

Doğumu, Bağdat çevresi ve tahsili

317/929 yılında doğduğu kaydedilir. Hayatının merkezi Bağdat’tır. Hanbelî fıkhını Ebü’l-Kāsım el-Hırakī ve Gulâmü’l-Hallâl diye tanınan Ebû Bekir Abdülazîz başta olmak üzere devrin Hanbelî çevresinde tahsil etti. Hadis rivayetinde Ebû Bekir en-Nîsâbûrî, Niftaveyh ve Kadı el-Mehâmilî gibi isimlerden nakilde bulunduğu belirtilir.

Bu eğitim ağı, onu sadece tekke hafızasında kalan bir silsile adı olmaktan çıkarır. Fıkıh, usul, ferâiz ve hadis meclisleri içinde yetişmiş Bağdatlı bir âlimdir.

Hanbelî ilim geleneğindeki yeri

Kaynaklar Abdülazîz et-Temîmî’nin usûl, fürû ve ferâiz alanlarında eserler yazdığını bildirir. Eserlerinin büyük bölümü günümüze ulaşmamış veya henüz kesin biçimde teşhis edilmemiştir; bu sebeple ona kataloglarda benzer adla görülen her risale isnat edilmemelidir.

Kadı Ebû Ya‘lâ İbnü’l-Ferrâ’nın ailesiyle bağlantılı Hanbelî âlimlerin ve bazı kadıların onun halkasından yararlandığı nakledilir. Biyografik kaynakların çizdiği portre, ilmî tedris ile vaaz ve zühd çevresini birlikte taşıyan bir Bağdat âlimidir.

Tasavvufî nispeti

Sonraki tasavvuf ve silsile kayıtları Abdülazîz et-Temîmî’yi Cüneyd-i Bağdâdî’nin halifesi Ebû Bekir eş-Şiblî’den sonraki halka olarak gösterir. Şiblî 334/946’da vefat ettiğinde Abdülazîz genç yaştaydı; dolayısıyla kronoloji doğrudan görüşmeyi imkânsız kılmaz. Bununla birlikte bu bağ, bağımsız Hanbelî biyografilerinde ayrıntılı bir hoca-talebe anlatısıyla değil, daha çok gelenek içi silsile kaydıyla görünür. Sayfadaki atlas bağlantısı bu kaynak türü belirtilerek okunmalıdır.

Oğlu Ebü’l-Fazl Abdülvâhid

Oğlu Ebü’l-Fazl Abdülvâhid b. Abdülazîz et-Temîmî 342/953-954 civarında doğmuş, babasının ilim ve tasavvuf çevresini devralmış ve 425/1033-1034’te vefat etmiştir. Kādirî silsilesinin Abdülazîz’den Ebü’l-Ferec et-Tarsûsî’ye geçişindeki ara halka Abdülvâhid’dir.

Kādiriyye ve Zenbûriyye zincirindeki yeri

Aktarım sırası şöyledir: Ebû Bekir eş-Şiblî → Ebü’l-Hasan Abdülazîz et-Temîmî → Ebü’l-Fazl Abdülvâhid et-Temîmî → Ebü’l-Ferec et-Tarsûsî → Ebü’l-Hasan el-Kureşî → Ebû Saîd el-Mahzûmî → Abdülkādir-i Geylânî.

Abdülazîz et-Temîmî, Zenbûriyye’nin Kādirî icazet hattında yer alan müşterek erken dönem silsile halkalarındandır.

Vefatı

371/981-982 yılında Bağdat’ta vefat ettiği kabul edilir. Bazı kısa biyografilerde tarihler veya künyeler oğluyla karışabildiğinden, 425/1033-1034 tarihi Abdülazîz’e değil oğlu Ebü’l-Fazl Abdülvâhid’e aittir.