Kādiriyye

Abdülkādir Geylânî’ye nispet edilen, İslâm dünyasının en eski ve en geniş yayılımlı tarikatlarından biri.

12. yüzyıl Bağdat çevresindeki vaaz, ilim, zühd ve irşad mirası zamanla farklı coğrafyalarda kurumsallaşmış; Anadolu, Irak, Suriye, Kuzey Afrika, Doğu Afrika ve Güney Asya’da çok sayıda kola ayrılmıştır.

Başlıca vurgular

Tevbe, sünnete bağlılık, helâl kazanç, hizmet, cömertlik, zikir ve nefis terbiyesi temel vurgular arasındadır. Zikir ve merasim biçimleri bütün Kadirî kollarında aynı değildir; Eşrefiyye, Rûmiyye ve Hâlisiyye gibi kollar kendi bölgesel usullerini geliştirmiştir.

Evliyânın büyüklerinden Abdülkâdir-i Geylânî hazretlerinin v.561 (m.1266) tasavvuftaki yolu.

Tarîkatler (tasavvuftaki yollar) başlıca ikidir. Zikr-i hafî yâni sessiz zikir yapan ve zikr-i cehrî yâni yüksek sesle zikir yapan tarîkatler. Birincisi hazret-i Ebû Bekr'den gelmiş olup, çeşitli isimler almışlardır. Zikr-i cehrî ise, hazret-i Ali'den on iki imâm vâsıtasıyla gelmiştir. Bunların sekizincisi olan İmâm-ı Ali Rızâ'dan Ma'rûf-i Kerhî almış ve Cüneyd-i Bağdâdî'nin çeşitli halîfelerinin silsilelerinde bulunan meşhûr mürşidlerin adı verilerek kollara ayrılmıştır. Böylece Ebû Bekr-i Şiblî yolundan Kâdiriyye, Şâziliyye, Sa'diyye ve Rifâiyye meydana gelmiştir. (Ahmed Hilmi, Hüseyn Vassâf)

Kâdiriyye yolunda olanlar, Allahü teâlânın ismini sesli zikrederek olgunlaşırlar. Tasavvufta her yolun kendine has edeb ve uyulması gereken usûlleri vardır. (Hacı Reşîd Paşa)

Kâdiriyye yolunun kurucusu olan Abdülkâdir-i Geylânî buyurdu ki: "Şükrün esâsı, nîmetin sâhibini bilmek, buna; kalb ile inanıp dil ile söylemektir.

Türbesi Bağdat’da bulunan Abdülkâdir Geylânî tarafından kurulmuş bir tasavvuf okulu. Gilan (İran’da bir bölge)’da dünyaya gelen Seyyid Abdülkâdir Geylânî (k), gençliğinde Bağdat’a gelerek Kadı Ebû Said Mahzûmî’den fıkıh, Ebu Bekir b. el-Muzaffer vesair muhaddislerden hadis dersleri aldı. Hanbelî mezhebini seçti. Elinin emeğiyle ailesinin geçimini temin ederdi. Uzun süre va’az ve öğretim işi ile meşgul olduktan sonra, İmam-ı Gazalî gibi, yakîni arama krizi ile zühdî-tasavvufî bir hayata yöneldi. Uzun süre, Bağdat ve Kerh harabelerinde, zahidâne bir hayat yaşadı. Halvetlere girdi. Son girdiği halvette, kırk gün süre ile hiçbir şey yemedi. Şeyh Ahmed Debbas adlı bir sûfiden tasavvufî disiplini öğrenen Abdülkâdir Geylânî, sonunda, terkettiği topluma dönüp Ebû Sa’ad medresesinde derslere ve camilerde halkı irşada başladı. Toplumda fakir, zengin, dul, yetim, yolcu, aydın, cahil herkes ile muhatap olarak doğru yolu gösterdi. Eserlerinden bir kısmı şunlardır: Melfûzât-ı Geylânî, Futûhu’l-Gayb (İbn Teymiyye Abdülkâdir Geylanî’ye olan sevgisi sebebiyle bu esere bir şerh yazmış olup, bu eserin tenkidli basımı 1989 senesinde Kuveyt’te yapılmıştır), Gunyetu’t-Tâlibîn, Behcetü’l-Esrâr, Divan-ı Gav-su’l-A’zam (şiirleri bu divandadır).Sadık Vicdanî “Tomar”da, Abdülkâdir Geylanî’nin ebced hesabıyla “aşk” ile doğduğunu, “kemal” ile ömür sürüp “kemâl-i aşk” ile Allah’a kavuştuğunu tesbit etmiştir. Kâdiriyye’nin şubeleri şunlardır: Esediyye, Ekberiyye, Makdisiyye, Garibiyye, Eşrefiyye, Rumiyye, Yâfiiyye, Hemmâdiyye, Hilâliyye ve Hindiyye. Kadiriyye, Nakşbendiyye’den sonra, dünya üzerinde en çok yaygınlık kazanmış ikinci büyük tasavvuf okuludur.Sâlikân-ı KadirîSâlik-i mülk-i bekadır sâlikân-ı Kadirî Târik-i kûy-i fenadır sâdikân-ı KadirîCehd idüb ilm-i ilâhîden sebak-han oldular Varisan-ı enbiyâdır sâlikân-ı KadirîCâme-i irfan ile tezyîn-i bâtın ettiler Zâhir-i ehl-i kabadır sâlikân-ı KadirîMeclis-i işrâkıyandır halka-i ezkârları Sırr-ı kalbe âşinâdır sâlikân-ı KadirîEylemişler dillerin gencine-i gaybü’l-guyûb Mahzen-i sırr-ı Hûda ‘dır sâlikân-ı KadirîÇün fenafillah’dan seyr-i ilallah itmeğe Rehrevân-ı Kibriya’dır sâlikân-ı KadirîFeyz-i irşâdiyle teshîr itmede talihleri Gûyiya mûciz nümâdır sâlikân-ı KadirîBûsitân-ı zikr-i cehri içredir nalişleri Bülbül-i bağ-i (Rıza)’dır sâlikân-ı Kadiri.Şeyh Rızâ-yı Talabânî