TARİH ATLASI

Zaman içinde yollar

Pîrler, şehirler, kollar ve kurumlar tek bir kronoloji içinde; silsile, tarihî etki ve ortaya çıkış kayıtları birbirine karıştırılmadan okunur.

Külliyat: 530
Zaman aralığı: 1318–1844
Yol ve kol: 1
Şahsiyet: 13

Akış içinde araYüzyılYolKolDurak türü

Haritada gör Atlasla karşılaştır Süzgeçleri temizle

Nakşibendiyye

26 tarih durağı

1318–1844 arasında 13 şahsiyet, 1 yol ve 1 mekân bağlantısı gösteriliyor.

Mânevî silsileTarihî etkiOrtaya çıkışYaklaşıkİhtilaflıGelenek içi

Bölgesel yayılma

14. yüzyıl

4 durak

1318

event · Diğer ilişki

Bahâeddin Nakşibend'in doğumu

Bahâeddin Muhammed el-Buhârî, Buhara yakınındaki Kasr-ı Hinduvân'da doğdu. Yerleşim daha sonra Kasr-ı Ârifân adıyla anıldı.

Bahâeddin Nakşibend Nakşibendiyye

Kaynak notu: Necdet Tosun, Hoca Bahâeddin Nakşbend; Reşahât Aynü'l-Hayât.

1355

event · Diğer ilişki

Muhammed Pârsâ'nın doğumu

Erken Nakşibendî müellif Muhammed Pârsâ Buhara'da doğdu.

Muhammed Pârsâ Nakşibendiyye

Kaynak notu: Muhammed Pârsâ, Tevhide Giriş tercümesindeki biyografik giriş; Muhammed Mekki Arvas, yüksek lisans tezi.

1370

event · Diğer ilişki

Bahâeddin Nakşibend'in ilk hac yolculuğu

Kaynakların iki hac yolculuğu kaydettiği Bahâeddin Nakşibend'in ilk haccı, Emîr Külâl'in vefat tarihiyle ilişkilendirilerek yaklaşık 1370'e tarihlenir.

Bahâeddin Nakşibend Nakşibendiyye

Kaynak notu: Necdet Tosun'un erken kaynaklardan hareketle yaptığı kronolojik değerlendirme.

1389

event · Diğer ilişki

Bahâeddin Nakşibend'in vefatı

Bahâeddin Nakşibend, 3 Rebîülevvel 791/2 Mart 1389'da Kasr-ı Ârifân'da vefat etti ve buraya defnedildi.

Bahâeddin Nakşibend Nakşibendiyye

Kaynak notu: Necdet Tosun, Hoca Bahâeddin Nakşbend; Reşahât Aynü'l-Hayât.

Bölgesel yayılma

15. yüzyıl

1 durak

1420

event · Diğer ilişki

Muhammed Pârsâ'nın Medine'de vefatı

Muhammed Pârsâ ikinci hac yolculuğunun ardından Medine'de vefat etti ve Cennetü'l-Bakî'ye defnedildi. Hicrî 822 tarihi miladî takvimde 1419-1420 aralığına karşılık gelir.

Muhammed Pârsâ Nakşibendiyye

Kaynak notu: Kaynaklarda 822 Zilhicce olarak verilir; miladî karşılık ay hesabıyla değerlendirilmiştir.

Kollar ve kurumlar

16. yüzyıl

1 durak

1555

Tekke ve devlet himayesi · Diğer ilişki

Hekim Çelebi Tekkesi'nin kuruluşu

Rüstem Paşa'nın teşviki ve padişah fermanıyla bir fil ahırı kaldırılarak mescit ve zâviye inşa edildi; Hekim Çelebi postu kabul ederek irşada başladı. Kaynak kesin yılı vermediğinden tarih yaklaşık gösterilir.

Hekim Çelebi Nakşibendiyye

Kaynak notu: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakâ’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 656-662

Kollar ve kurumlar

17. yüzyıl

2 durak

1608

İrşad ve post tarihi · Diğer ilişki

Hâce Fazlullah'ın Emir Buhârî Zâviyesi postuna geçişi

Hâce Fazlullah, amcazadesi Ziyâeddin Ahmed Efendi'nin ardından 1016/1607-08'de Emir Buhârî Zâviyesi postuna geçti.

Taşkentli Hâce Fazlullah en-Nakşbendî Nakşibendiyye

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 1, s. 324

1637

Vefat ve post tarihi · Diğer ilişki

Taşkentli Hâce Fazlullah'ın vefatı

Hâce Fazlullah Zilkade 1046/Mart-Nisan 1637'de vefat etti; Baba Haydar Nakşibendî Zâviyesi sahasına defnedildi ve postu oğlu Seyyid Abdullah Efendi'ye geçti.

Taşkentli Hâce Fazlullah en-Nakşbendî Nakşibendiyye

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 1, s. 324

Kollar ve kurumlar

18. yüzyıl

16 durak

1705

Biyografi ve kurum tarihi · Diğer ilişki

Seyyid Mustafa en-Nakşbendî'nin vefatı

Seyyid Mustafa en-Nakşbendî Nakşibendiyye

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2711-2715

1708

Biyografi ve kurum tarihi · Diğer ilişki

Seyyid Fazlullah'ın Hekim Çelebi Zâviyesi'ne geçişi

Seyyid Fazlullah Efendi Nakşibendiyye

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2715-2721

1711

biyografi · Tarihî etki

Neccâr-zâde'nin Müceddidî hilâfeti

Edirne'de Arap-zâde Muhammed İlmî'nin yanında Müceddidî sülûkünü tamamlayarak hilâfet aldı.

Neccâr-zâde Mustafa Rıza Efendi Nakşibendiyye

Kaynak notu: Mesnevîhân Bir Müceddidiyye Şeyhi: Neccâr-zâde Mustafa Rıza’nın Hayatı ve Tasavvufî Görüşleri

1712

biyografi · Tarihî etki

Neccâr-zâde Tekkesi'nin ihyası

İstanbul'a dönüşünden sonra Beşiktaş Sinan Paşa çevresindeki tekkeyi canlandırdı; hafî ve cehrî zikir ile Mesnevî dersleri aynı programda yer aldı.

Neccâr-zâde Mustafa Rıza Efendi Nakşibendiyye Neccâr-zâde Tekkesi Haritada gör

Kaynak notu: Mesnevîhân Bir Müceddidiyye Şeyhi: Neccâr-zâde Mustafa Rıza’nın Hayatı ve Tasavvufî Görüşleri

1719

Biyografi ve kurum tarihi · Diğer ilişki

Seyyid Abdülkebîr'in Emir Buhârî postu

Seyyid Abdülkebîr Efendi Nakşibendiyye

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3275-3281

1720

Nakşibendiyye ve İstanbul tarihi · Diğer ilişki

Muhammed Murad Buhârî'nin İstanbul'da vefatı

Müceddidî şeyhi Muhammed Murad Buhârî 22 Şubat 1720'de İstanbul'da vefat ederek Eyüp'teki medrese dershanesine defnedildi.

Muhammed Murad Buhârî Nakşibendiyye

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3272-3275

1724

Zenbûriyye tarihi · Diğer ilişki

Muhammed Sâdık Erzincânî'nin doğumu

Erzincan'da doğdu; 1136 hicrî yılı milâdî 1723-24 aralığına karşılık gelir.

Muhammed Sâdık Erzincânî Nakşibendiyye

Kaynak notu: Şeyh Sâdık Efendi Tekkesi Arşivi · sadikefendi.org; arşiv belgeleri, aile notları, eser ve tekke envanteri; Sadık Yazar, ‘Mehmed Sâdık Erzincânî’, TDV İslâm Ansiklopedisi, 2019; İskender Cüre, ‘Osmanlı’nın Nadir Tarikatlarından Zenbûriyye ve Şeyh Yahya Âgâh Efendi’nin Üç Eseri’, 2021; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, c. II. Kaynak ihtilafları metin içinde gösterilmiştir.

1740

biyografi · Tarihî etki

Neccâr-zâde'nin Hac yolculuğu

Oğlu Muhammed Sıddîk ile Hicaz'a gitti; şiirlerinin Zuhûrât-ı Mekkiyye bölümü bu seyahat çevresinde oluştu.

Neccâr-zâde Mustafa Rıza Efendi Nakşibendiyye

Kaynak notu: Mesnevîhân Bir Müceddidiyye Şeyhi: Neccâr-zâde Mustafa Rıza’nın Hayatı ve Tasavvufî Görüşleri

1744

Zenbûriyye tarihi · Diğer ilişki

Süleyman Kürdî'ye intisap

Şam'da Nakşibendî-Müceddidî şeyhi Süleyman Kürdî'ye intisap ederek yaklaşık sekiz yıl yanında kaldı.

Muhammed Sâdık Erzincânî Nakşibendiyye

1746

biyografi · Tarihî etki

Neccâr-zâde Mustafa Rıza'nın vefatı

5 Şubat 1746'da vefat ederek Beşiktaş'taki türbesine defnedildi.

Neccâr-zâde Mustafa Rıza Efendi Nakşibendiyye

Kaynak notu: Mesnevîhân Bir Müceddidiyye Şeyhi: Neccâr-zâde Mustafa Rıza’nın Hayatı ve Tasavvufî Görüşleri

1746

Tekke ve irşad tarihi · Silsile

Neccâr-zâde Mustafa Rızâ’nın vefatı ve Mehmed Sıddık’ın posta geçişi

Neccâr-zâde Mustafa Rızâ’nın vefatından sonra Beşiktaş’taki hankâhın meşihatı oğlu Mehmed Sıddık Efendi’ye verildi. Vefat gününe ilişkin kaynaklarda birkaç günlük fark vardır.

Neccâr-zâde Mehmed Sıddık Efendi Nakşibendiyye

Kaynak notu: İzzî Tarihi, s. 182-185; Neccâr-zâde Mustafa Rıza Dîvânı incelemesi; Mesnevîhân Bir Müceddidiyye Şeyhi: Neccâr-zâde Mustafa Rıza

1748

Vakıf ve tekke tarihi · Tarihî etki

İzzî Süleyman Efendi’nin Şeyh Murad Tekkesi vakfı

İzzî, tekke, türbe ve medrese hizmetleri için İstanbul’daki taşınmaz gelirlerini vakfetti.

İzzî Süleyman Efendi Nakşibendiyye

Kaynak notu: İzzî Tarihi

1755

Vakıf ve tekke tarihi · Tarihî etki

İzzî Süleyman Efendi’nin vefatı ve Şeyh Murad Tekkesi’ne defni

Vak‘anüvis İzzî Süleyman Efendi vefat etti ve intisap ettiği çevrenin Eyüp Nişancılar’daki hazîresine defnedildi.

İzzî Süleyman Efendi Nakşibendiyye

Kaynak notu: İzzî Tarihi

1757

Zenbûriyye tarihi · Diğer ilişki

Kādirî nispetinin eklenmesi

Erzurum'da Hacı Mahmûd b. Abdülgafûr/Şemsî Bitlisî'nin yanında eğitimine devam etti.

Muhammed Sâdık Erzincânî Nakşibendiyye

1781

Zenbûriyye tarihi · Diğer ilişki

Alaca Minare Tekkesi hizmeti

Üsküdar Hacı Dede/Alaca Minare Tekkesi'ndeki hizmet ve irşad dönemi başladı.

Muhammed Sâdık Erzincânî Nakşibendiyye

1794

Zenbûriyye tarihi · Diğer ilişki

Muhammed Sâdık Erzincânî'nin vefatı

Rebîülâhir 1209/Kasım 1794'te vefat ederek Alaca Minare Tekkesi hazîresine defnedildi.

Muhammed Sâdık Erzincânî Nakşibendiyye

Modern dönüşüm

19. yüzyıl

2 durak

1827

Yenileyici pîr · Diğer ilişki

Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî ve Hâlidiyye'nin yayılışı

Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî'nin kısa fakat yoğun irşad dönemi ve geniş halife ağı, Nakşibendiyye-Müceddidiyye içinde Hâlidiyye kolunun Osmanlı coğrafyasına hızla yayılmasını sağladı.

Nakşibendiyye

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.

1844

Tasavvuf, eğitim ve kurum tarihi · Diğer ilişki

Muhammed Murad Efendi'nin Dârülmesnevî'yi kurması

Muhammed Murad Efendi, İstanbul Çarşamba'da Mesnevî öğretimine tahsis edilen Dârülmesnevî'yi kurdu.

Muhammed Murad Efendi Nakşibendiyye

Kaynak notu: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, c. 2, Muhammed Murad Efendi maddesi