tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Keşmir'de doğumu
1055/1645'te Keşmir'de doğdu. Üç yaşındayken geçirdiği bir rahatsızlık sebebiyle ayakları ve bacakları tutmaz oldu. Arap dili ve edebiyatı başta olmak üzere ilmî tahsil gördü; tasavvufî arayışının sonunda Nakşibendiyye'yi seçti.
Muhammed Ma‘sûm Sirhindî'ye intisabı
Hindistan'a giderek İmâm-ı Rabbânî'nin oğlu Muhammed Ma‘sûm Sirhindî'ye intisap etti ve onun irşad halkasında yetişti. Bu bağ, Murâdiyye'yi bağımsız bir ana tarikat değil Nakşibendiyye-Müceddidiyye içindeki Ma‘sûmî aktarımın Şam ve İstanbul kolu olarak okumayı gerektirir.
Hicaz ve Orta Asya seyahatleri
Hac ve Medine ziyaretinin ardından Mekke'de üç yıl kaldı. Bağdat ve İsfahan üzerinden Buhara'ya geçti; Semerkant ve Belh'in âlim ve şeyhleriyle görüştü. Daha sonra yeniden Bağdat, Mekke, Kahire ve Şam güzergâhını izledi. Hareket kabiliyetindeki sınıra rağmen geniş seyahat ağı, Vekāyi‘in onun şahsiyetinde özellikle vurguladığı hususlardan biridir.
Şam'daki irşad merkezi
Şam'a yerleşip evlendi; çevresinde geniş bir mürid ve sohbet halkası oluştu. Berrâniyye adıyla bilinen tekke onun ve ailesinin Şam'daki başlıca merkezi oldu. Şam, Hicaz ve Orta Asya'dan gelenlerle İstanbul'a yönelenlerin buluştuğu bir Müceddidî irşad durağı haline geldi.
İstanbul'daki ilk dönem
1092/1681'de İstanbul'a geldi. Ulemâ ve meşâyıhtan birçok kişi sohbetine katıldı; Eyüp çevresinde yaklaşık beş yıl kaldıktan sonra 1097/1686'da Şam'a döndü.
İstanbul'dan çıkarılışı ve Bursa
1120/1708-09 dolaylarında yeniden İstanbul'a geldi. Nüfuzundan rahatsız olan Çorlulu Ali Paşa'nın girişimiyle hac yolculuğu görüntüsü altında donanmayla şehirden uzaklaştırıldı. Alanya'da karaya çıktı; Konya ve Kütahya üzerinden Bursa'ya ulaştı ve burada irşad faaliyetini sürdürdü. Bu hadise, menkıbeden ziyade devlet–şeyh ilişkisinin siyasî gerilim taşıyan tarihî bir kaydıdır.
Son İstanbul dönemi ve vefatı
1129/1717-18'de üçüncü kez İstanbul'a geldi; Eyüp çevresinde Hüseyin Efendizâde'nin bahçesinde ve eski hekimbaşı Nuh Efendi'nin yalısında ağırlandı. 12 Rebîülâhir 1132/22 Şubat 1720'de vefat etti. Eyüp'te Nişancı Paşa Camii yakınındaki medresenin dershanesine defnedildi. Kaynak vefatında yetmiş altı yaşında olduğunu bildirir.
İlim ve eserleri
Vekāyi‘, on binden fazla hadisi ezberinde tuttuğunu; aklî ve naklî ilimlerde geniş birikim sahibi olduğunu söyler. Kur'an kelimelerini bir araya getiren bir çalışma ile Nakşibendî âdâbını açıklayan çeşitli risaleler kaleme aldığı kaydedilir. Eser adları ve nüsha durumları kataloglarla ayrıca karşılaştırılmalıdır.
Adaşından ayrılması
Murad Buhârî, 1203/1788'de İstanbul Çarşamba'da doğan ve 1264/1848'de vefat eden Dârülmesnevî kurucusu Muhammed Murad Efendi değildir. İki şahsiyetin aynı Nakşibendî hafıza içinde anılması onları tek kişi yapmaz.
İrşad güzergâhı
Hayatı, birkaç şehir arasında kurulmuş uzun bir hat üzerinde geçti. Yirmi üç yaşında Hindistan'a giderek İmâm-ı Rabbânî'nin oğlu ve halifesi Hâce Muhammed Ma'sûm'a intisap etti; ilmî tahsilini ve seyrü sülûkünü orada tamamladı.
Ardından hac için yola çıktı ve haccın arkasından üç yıl Hicaz'da kaldı. Memleketine dönerken Bağdat'a uğradı, oradan İsfahan'a geçti; bu yolculuk boyunca tanıştığı âlim ve şeyhlerle dostluklar kurdu. İsfahan'dan Bağdat'a döndü, memleketine dönmekten vazgeçip ikinci haccını ifa ettikten sonra Kahire'ye gitti. 1080 (1669) yıllarında Şam'a gelip burada evlendi.
Aldığı bir davet üzerine 1092'de (1681) İstanbul'a gitti; ulemâ ve devlet ricâli tarafından sıcak bir ilgiyle karşılandı ve beş yıl kadar Eyüp'te Nişancıpaşa sokağında kendisine tahsis edilen konakta oturdu. Anadolu Kazaskeri Çankırılı Mustafa Râsih Efendi'nin XVII. yüzyılın son çeyreğinde medrese olarak yaptırdığı binayı, Râsih Efendi'nin oğlu Şeyhülislâm Damadzâde Ahmed Efendi onun için tekkeye dönüştürdü. Burada kısa bir süre kaldıktan sonra tekkenin şeyhliğini halifesi Kilisli Ali Efendi'ye bırakarak 1097'de (1686) Şam'a döndü.
Şam'daki uzun irşad döneminin ve üçüncü Hicaz yolculuğunun ardından 1120'de (1708) yeniden İstanbul'a geldi; bu gelişinde Eyüp Nişanca'daki tekkeye gitmeyip Sultan Selim Camii civarındaki bir evde oturdu. Anadolu'ya geçtikten sonra Konya ve Kütahya üzerinden Bursa'ya ulaştı; halifesi Hüseyin Lâdikî'nin yazıp Şeyhülislâm Mehmed Mekkî Efendi'nin derlediği menâkıbından 1126'da (1714) Bursa'da bulunduğu anlaşılmaktadır. 1130'da (1718) Bursa'dan tekrar İstanbul'a döndü; bir süre Eyüp'te Hüseyin Efendizâde bahçesinde ve Reîsületibbâ Nuh Efendi'nin yalısında kaldıktan sonra Eyüp Nişancası'ndaki tekkesine yerleşti ve ömrünün son iki yılını burada geçirdi.