Ara
Menü

Muhammed Emîn-i Tokadî

Muhammed Emîn-i Tokadî, 18. yüzyıl İstanbul’unda Nakşibendî-Müceddidî irşadını temsil eden; ilim, sohbet ve halife ağıyla etkili olmuş sûfîdir.

Doğum
1664
Vefat
1745
Unvan
İstanbul Nakşibendî-Müceddidî çevresinin etkili mürşidi

Kol, icâzet ve dönem bağları

Ana yol alanı bütün mensubiyetlerin yerine geçmez. Kurucu, post ve silsile rolleri ayrı kayıtlardır; birlikte görülmeleri aynı dönemde aidiyet kanıtı değildir. Kol ve ilişki fişleri mevcut CMS kayıtlarından gelir; kol yanıtı boşsa 5 Ekim 2026 araştırma envanteri gösterilir. Kaynak belirtilmemiş bağlar doğrulanmış mensubiyet gibi sunulmaz.

Bu bağın kanıt fişi
İlişki kimliği
285
Yön
756 → 557
Tür
Silsile
Hat / varyant
naksibendiyye
Eser / belge
TDV: Nakşibendiyye, Muhammed Ma‘sûm Sirhindî, Mehmed Emin Tokadî
Baskı / nüsha
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama
Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: TDV: Nakşibendiyye, Muhammed Ma‘sûm Sirhindî, Mehmed Emin Tokadî; Sefîne-i Evliyâ II; Müceddidiyye araştırmaları

İlişki / dönem açıklaması: Mehmed Emin Tokadî 1702–1706 arasında Mekke’de hizmetinde bulunarak Müceddidî hilâfeti aldı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

Bu bağın kanıt fişi
İlişki kimliği
662
Yön
249 → 557
Tür
Mürşid
Hat / varyant
naksibendiyye
Eser / belge
Halil İbrahim Şimşek, ‘Mehmed Emin Tokadî’, TDV İslâm Ansiklopedisi
Baskı / nüsha
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama
Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Halil İbrahim Şimşek, ‘Mehmed Emin Tokadî’, TDV İslâm Ansiklopedisi; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ; Mehmed Emin Tokadî menâkıbnâmesi ve Müceddidî silsile kayıtları

İlişki / dönem açıklaması: Mehmed Emin Tokadî, Medine'de Abdürrahîm-i Buhârî ile buluşarak Nakşibendî-Müceddidî hilâfetini ondan aldı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

Tahsil ve intisap

Tokat’ta doğan Muhammed Emîn Efendi, ilim tahsili için İstanbul’a geldi. Hac yolculukları ve farklı ilim merkezlerindeki temaslarından sonra Nakşibendî-Müceddidî terbiyesine yöneldi; Ahmed Yekdest-i Cüryânî’den feyiz ve icazet aldığı aktarılır.

İstanbul’daki irşadı

İstanbul’da tek bir büyük kuruma dayanmaktan çok sohbet, ders ve şahsî irtibat ağıyla hizmet etti. Zâhirî ilimlerle tasavvufî terbiyeyi birlikte yürütmesi, bürokrat, âlim ve tekke çevrelerinden kişileri etkilemesini sağladı.

Halifeleri ve tesiri

Müstakimzâde Süleyman Sâdeddin, Mehmed Âgâh ve farklı İstanbul çevrelerinde hizmet eden halifeler onun irşad mirasını taşıdı. Silsile kayıtlarında Tokadî, Müceddidîliğin Osmanlı başkentindeki önemli geçiş halkalarından biridir.

Vefatı

1745’te İstanbul’da vefat etti ve Zeyrek civarına defnedildi. Kabri etrafında oluşan ziyaret hafızası ile hakkında aktarılan menkıbeler tarihî biyografiden ayrı ele alınır.

COĞRAFÎ HAFIZA18 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi18 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

Ağ ve yol

YOL BAĞLAMINakşibendiyyeYol dosyasını aç →Kişi kaydındaki tarihî yol bağlantısı; sıralı silsilede halka olduğunu tek başına göstermez.Yolun irşad atlasını aç →
KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç6 doğrudan bağlantıAğda gör →
YOL ATLASISilsiledeki yerini açÖnceki ve sonraki halkalarla birlikte

Hayatından kayıtlar

İlk 5 kayıt gösteriliyor

BİYOGRAFİK KAYIT

Kâbe'de rastladığı zikir halkası

Selâm götürdüğü şeyhi böyle bulması.

Metni gösterMetni daralt

Kādirî Dergâhı şeyhi Mehmed Efendi, ona hacca gitmesini tavsiye etmiş ve Mekke'de bulunan Ahmed Yekdest-i Cüryânî'ye selâmını götürmesini söylemişti.

Kâbe'de kıldığı ilk sabah namazından sonra dikkatini çeken bir derviş grubunun zikir halkasına katılan Mehmed Emin, bu sırada meclisin şeyhinin Ahmed Yekdest-i Cüryânî olduğunu öğrendi. Bunun üzerine ona intisap ederek üç yıl kadar yanında bulundu.

Çerçeve. Yekdest-i Cüryânî, Muhammed Ma'sûm Sirhindî'nin Mekke'deki halifesidir; Hindistan'dan çıkan Müceddidîlik İstanbul'a bu yolla gelmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed Emin Tokadî”, c. 28, s. 467-468.
BİYOGRAFİK KAYIT

İdam edilen şeyhin ardından gelen göç

Ailesinin Diyarbekir'den Tokat'a gelişi.

Metni gösterMetni daralt

Babası terzi Hasan Efendi, Nakşibendiyye'nin Urmeviyye kolunun pîri Aziz Mahmûd-ı Urmevî'nin müridiydi.

Diyarbekir'de halkın büyük teveccühünü kazanan, IV. Murad'la birlikte Revan seferine katılıp padişahtan ilgi ve yakınlık gören Şeyh Urmevî sefer dönüşü idam edilince (1048/1639), Hasan Efendi Diyarbekir'den ailesiyle birlikte Tokat'a göç etmek zorunda kaldı.

Çerçeve. Mehmed Emin'in Tokatlı olması bu göçün sonucudur; doğumundan yirmi beş yıl önce yaşanmış bir idam, nisbesini belirlemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed Emin Tokadî”, c. 28, s. 467-468.
BİYOGRAFİK KAYIT

“Tekkede oturmamak şartıyla”

Şeyhliği kabul ediş biçimi.

Metni gösterMetni daralt

İrşad faaliyetini uzun yıllar bir tekke şeyhi olmadan sürdürdü.

Şeyhülislâm Mustafa Efendi, 1156'da (1743) Ayvansaray'daki Emîr Buhârî Tekkesi'nin şeyhi — Tokadî'nin pîrdaşı Kırımlı Ahmed Efendi — vefat edince bu tekkenin şeyhliğini ona teklif etti.

Bu teklifi tekkede ikamet etmemek şartıyla kabul eden Mehmed Emin, iki yıl kadar tekke şeyhliği yaptıktan sonra vefat etti.

Çerçeve. Kaynağa göre tekke şeyhi olduktan sonra tekke geleneklerinin bir kısmını gösteriş olacağı gerekçesiyle terketmiştir — bu tavır onu Nakşibendî-Müceddidî şeyhleri arasında özgün kılan hususlardandır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed Emin Tokadî”, c. 28, s. 467-468.
BİYOGRAFİK KAYIT

Müridinin yazdığı mezar taşı

Müstakimzâde'nin tarih beyti.

Metni gösterMetni daralt

Zeyrek'te Pîrî Paşa (Soğukkuyu) Camii Kabristanı'na defnedildi.

Kâtibzâde Mehmed Refî tarafından ta'lik hatla yazılı mezar kitâbesinde, müridlerinden Müstakimzâde Süleyman Sâdeddin Efendi'nin şu tarih beyti bulunmaktadır:

“Peyk-i vahdet sırr-ı pâkinden okur târîhini / Oldu lâhûta revan Allah deyip rûh-ı Emîn.”

Çerçeve. Aynı Müstakimzâde, onun sağladığı imkânla İmâm-ı Rabbânî'nin Mektûbât'ını Türkçeye çevirmiştir; ayrıca Muhammed Ma'sûm'un Mektûbât'ı ve Hasenâtü'l-Haremeyn'i de onun tercümesidir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed Emin Tokadî”, c. 28, s. 467-468.
BİYOGRAFİK KAYIT

Kırk yıl İstanbul'a dönmeyen yol

Habeşistan, Kudüs, Mekke.

Metni gösterMetni daralt

Kımıl Mehmed Bey 1122'de (1710) mîrimîranlık göreviyle Habeşistan'a, ardından Kudüs valiliğine tayin edildiğinde kâtip olarak onun yanında bulundu.

Kımıl Mehmed Bey'in İstanbul'a çağrıldığı 1129 (1717) yılına kadar Mekke'de kaldı; bu dönemde muhaddis Ahmed b. Muhammed en-Nahlî'den hadis icâzeti aldı ve Medine'de Abdürrahîm-i Buhârî'den Nakşibendî-Müceddidî hilâfetini aldı.

Çerçeve. Hilâfeti şeyhinden değil, şeyhinin önceden işaret ettiği bir halifesinden almıştır — şeyhinin daha önce bildirdiği üzere.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed Emin Tokadî”, c. 28, s. 467-468.

Eserleri ve metinleri

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Sıyânet-i Dervîşân

Devranı savunan risâle.

Metni gösterMetni daralt

Tam adı Sıyânet-i Dervîşân der Bahs-i Deverân-ı Sûfiyyân — “sûfîlerin devranı hakkında dervişlerin korunması”.

Nakşibendî-Müceddidîliği'nin kesinlikle karşı olduğu devran hakkında bu risâleyi yazarak uygulamayı savunmuştur.

Nüshaları Millet Kütüphanesi ve Atatürk Kitaplığı'ndadır. Eserlerinin önemli bir kısmını ihtiva eden Millet Kütüphanesi'ndeki mecmua, manzumelerinin de çoğunu barındırır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Millet Ktp., Ali Emîrî, Şer'iyye, nr. 832.
TARİHÎ KAYIT

Nakşibendî risâleleri

Sülûk, silsile ve kalp üzerine.

Metni gösterMetni daralt

“Emîn” veya “Ârifî” mahlasıyla manzumeler yazan Mehmed Emin Tokadî'nin eserleri çoğu Nakşibendiyye tarikatına dair küçük risâlelerden ibarettir.

Başlıcaları: İrşâdü's-sâlikîn, Risâle fî sülûki't-tarîkati'n-Nakşibendiyye, Tuhfetü't-tullâb li-hediyyeti'l-ahbâb, Şerh-i Kelimât-ı Hâcegân, Risâle-i Rûhiyye, Silsile-i Hâcegân-ı Tarîkat-ı Nakşibendiyye, Vasiyyetnâme, Risâle-i Suâlât ve Cevâbât, Risâle-i Tevhîd-i Bârî, Risâletü'l-kalb.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed Emin Tokadî”, c. 28, s. 467-468.
TARİHÎ KAYIT

Tercümeleri

İbnü'l-Cezerî, Ubeydullah Ahrâr, Gazzâlî.

Metni gösterMetni daralt

İbnü'l-Cezerî'nin kıraat ilmine dair Mukaddime'sini, Ubeydullah Ahrâr'ın Risâle-i Vâlidiyye'sini ve muhtemelen Gazzâlî'nin İhyâü ulûmi'd-dîn'inden bir parça olan Emânetullāh risâlesini Türkçeye çevirmiştir (İstanbul 1264).

Çerçeve. Üç tercüme üç ayrı sahadandır: kıraat, Nakşibendî âdâbı ve ahlâk. Kendi telifleri kadar tercümeleriyle de bir müfredat kurmuştur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed Emin Tokadî”, c. 28, s. 467-468.

Kavram dünyası

İlk 4 kayıt gösteriliyor

KAVRAM

Devran müdafaası

Kendi tarikatının karşı olduğu uygulamayı savunması.

Metni gösterMetni daralt

Kaynağın altını çizdiği en dikkat çekici husus: Nakşibendî-Müceddidîliği'nin kesinlikle karşı olduğu devran hakkında Sıyânet-i Dervîşân adlı bir risâle yazarak bu uygulamayı savunması, onun Nakşibendî-Müceddidî şeyhleri arasında özgün bir yer edinmesini sağlamıştır.

Çerçeve. Devran, Halvetî âyinlerindeki dönerek yapılan zikirdir; Nakşibendîlik hafî (sessiz) zikri esas alır. Aynı yıllarda Kadızâdeli çevreler devranı bid'at sayıyordu — Tokadî, kendi yolunun mesafeli durduğu bir uygulamayı savunarak bu cephede yer almamıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sıyânet-i Dervîşân der Bahs-i Deverân-ı Sûfiyyân.
KAVRAM

Melâmî neşve

Lâ'lîzâde Abdülbâki'nin sohbetleri.

Metni gösterMetni daralt

Tekke şeyhliğine pek rağbet etmemesi ve tekke şeyhi olduktan sonra tekke geleneklerinin bir kısmını gösteriş olacağı gerekçesiyle terketmesi, kaynağa göre bir başka bağla ilişkilidir:

bu anlayışın bir tarikat ilkesi olduğu Bayramî Melâmîliği'ne mensup Lâ'lîzâde Abdülbâki Efendi'nin sohbetlerine devam etmesi.

Çerçeve. Melâmîlikte tekke, hırka ve şeyhlik alâmetlerinden kaçınmak esastır. Bir Nakşibendî şeyhinin bu neşveyi taşıması, XVIII. yüzyıl İstanbul'unda tarikatlar arası geçişkenliğin işaretidir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Müstakimzâde, Risâle-i Melâmiyye-i Şettâriyye, vr. 75a.
TARİHÎ KAYIT

Müceddidîliğin İstanbul'a gelişi

Sirhind'den Mekke'ye, Mekke'den İstanbul'a.

Metni gösterMetni daralt

Kaynağın hükmü: Mehmed Emin, İstanbul Nakşibendî-Müceddidîliği'nin XVIII. yüzyıldaki en önemli temsilcisidir.

Zincir şöyledir: İmâm-ı Rabbânî → Muhammed Ma'sûm Sirhindî → Ahmed Yekdest-i Cüryânî (Mekke) → Mehmed Emin Tokadî (İstanbul).

Metinlerin yolu da aynıdır: İmâm-ı Rabbânî'nin Mektûbât'ının Müstakimzâde tarafından Türkçeye tercümesini sağlamıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed Emin Tokadî”, c. 28, s. 467-468.
TARİHÎ KAYIT

Hat ve mûsiki

Bir şeyhin sanat donanımı.

Metni gösterMetni daralt

Yedikuleli Hâşimîzâde Seyyid Abdullah Efendi'den sülüs ve nesih yazılarını meşkederek icâzet aldı. Ta'lik ve diğer hat çeşitlerinde de üstattı.

Edirne'de ise mûsiki üstatları Buhûrîzâde Mustafa Itrî Efendi, Küçük Müezzin Mehmed Efendi ve Yahyâ Nazîm Çelebi'den mûsiki dersleri almaya başladı.

Çerçeve. Itrî'den ders almış bir Nakşibendî şeyhi, devran risâlesi yazmasıyla birlikte okunduğunda daha anlaşılır olur: mûsikiye ve semâa karşı bir tavrı yoktur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Müstakimzâde, Tuhfe-i Hattâtîn, s. 400.

Şeyh, halife, aile ve post ağı

ÖNCEKİ HALKAAhmed Yekdest-i CüryânîMehmed Emin Tokadî 1702–1706 arasında Mekke’de hizmetinde bulunarak Müceddidî hilâfeti aldı.
Bu bağın kanıt fişi
İlişki kimliği
285
Yön
756 → 557
Tür
Silsile
Hat / varyant
naksibendiyye
Eser / belge
TDV: Nakşibendiyye, Muhammed Ma‘sûm Sirhindî, Mehmed Emin Tokadî
Baskı / nüsha
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama
Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: TDV: Nakşibendiyye, Muhammed Ma‘sûm Sirhindî, Mehmed Emin Tokadî; Sefîne-i Evliyâ II; Müceddidiyye araştırmaları

İlişki / dönem açıklaması: Mehmed Emin Tokadî 1702–1706 arasında Mekke’de hizmetinde bulunarak Müceddidî hilâfeti aldı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

MÜRŞİDHâce Abdürrahîm-i BuhârîMehmed Emin Tokadî, Medine'de Abdürrahîm-i Buhârî ile buluşarak Nakşibendî-Müceddidî hilâfetini ondan aldı.
Bu bağın kanıt fişi
İlişki kimliği
662
Yön
249 → 557
Tür
Mürşid
Hat / varyant
naksibendiyye
Eser / belge
Halil İbrahim Şimşek, ‘Mehmed Emin Tokadî’, TDV İslâm Ansiklopedisi
Baskı / nüsha
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama
Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Halil İbrahim Şimşek, ‘Mehmed Emin Tokadî’, TDV İslâm Ansiklopedisi; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ; Mehmed Emin Tokadî menâkıbnâmesi ve Müceddidî silsile kayıtları

İlişki / dönem açıklaması: Mehmed Emin Tokadî, Medine'de Abdürrahîm-i Buhârî ile buluşarak Nakşibendî-Müceddidî hilâfetini ondan aldı.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

HOCASI / ŞEYHİMuhammed Murad BuhârîOna intisap eden önemli şahsiyetler arasında zikredilir.
Bu bağın kanıt fişi
İlişki kimliği
1141
Yön
757 → 557
Tür
Hoca-talebe
Hat / varyant
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Eser / belge
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Baskı / nüsha
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama
Kaynak belirtilmemiş

İlişki / dönem açıklaması: Ona intisap eden önemli şahsiyetler arasında zikredilir.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

TALEBESİ / HALİFESİMüstakimzâde Süleyman Sa‘deddin EfendiMüstakimzâde Süleyman Sa'deddin, Tokâdî Mehmed Emin Efendi'ye intisap ederek onun ilim ve tasavvuf çevresinde yetişti.
Bu bağın kanıt fişi
İlişki kimliği
286
Yön
557 → 219
Tür
Hoca-talebe
Hat / varyant
naksibendiyye
Eser / belge
Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, cilt II-IV
Baskı / nüsha
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama
Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, cilt II-IV; kişi başlıkları PDF sayfa görüntüsüyle karşılaştırıldı

İlişki / dönem açıklaması: Müstakimzâde Süleyman Sa'deddin, Tokâdî Mehmed Emin Efendi'ye intisap ederek onun ilim ve tasavvuf çevresinde yetişti.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

TALEBESİ / HALİFESİSeyyid Halil EfendiMuhammed Emin Tokadî'nin halifesi olarak kaydedilir.
Bu bağın kanıt fişi
İlişki kimliği
553
Yön
122 → 556
Tür
Hoca-talebe
Hat / varyant
naksibendiyye
Eser / belge
Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ
Baskı / nüsha
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama
Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ

İlişki / dönem açıklaması: Muhammed Emin Tokadî'nin halifesi olarak kaydedilir.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

TALEBESİ / HALİFESİSeyyid Ahmed Şevkî EfendiMuhammed Emin Tokadî'nin halifesi olarak kaydedilir.
Bu bağın kanıt fişi
İlişki kimliği
554
Yön
122 → 1911
Tür
Hoca-talebe
Hat / varyant
naksibendiyye
Eser / belge
Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ
Baskı / nüsha
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Cilt
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Sayfa
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Varak
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Tarih
Bilinmiyor / kayıt belirtilmemiş
Doğrulama
Kaynak var; tekil konum doğrulanmadı

Kaynakta aktarılan künye: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ

İlişki / dönem açıklaması: Muhammed Emin Tokadî'nin halifesi olarak kaydedilir.

Her ilişki kendi kimliği ve hattıyla korunur. Künye veya sayfa bulunması, tarihî iddianın bağımsız olarak doğrulandığı anlamına gelmez.

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyePîrî Paşa (Soğukkuyu) Camii Kabristanı, Zeyrek1698'de İstanbul'a gelince yerleştiği medresenin bulunduğu semt ve 12 Eylül 1745'te vefatında defnedildiği kabristan. Mezar taşındaki tarih beyti müridi Müstakimzâde'ye, hattı Kâtibzâde Mehmed Refî'ye aittir.Tokat · TürkiyeTokat1075'te (1664) doğduğu ve gençliğini geçirdiği şehir; ailesi, şeyhleri Aziz Mahmûd-ı Urmevî'nin 1639'da idam edilmesi üzerine Diyarbekir'den buraya göç etmişti. İlişkili kişi dosyası Mehmed Emin Tokadî : Muhammed Emîn-i Tokadî ana kaydıyla birleştirildi.Mekke · Suudi ArabistanMekke1702'de gelip Kâbe'deki bir zikir halkasında Ahmed Yekdest-i Cüryânî'ye intisap ettiği ve üç yıl yanında bulunduğu şehir; 1710-1717 arasında yeniden uzun süre kalmış, burada hadis icâzeti almıştır. İlişkili kişi dosyası Mehmed Emin Tokadî : Muhammed Emîn-i Tokadî ana kaydıyla birleştirildi.Medine · Suudi ArabistanMedineŞeyhinin önceden bildirdiği üzere halifesi Abdürrahîm-i Buhârî ile buluşup Nakşibendî-Müceddidî hilâfetini aldığı şehir. İlişkili kişi dosyası Mehmed Emin Tokadî : Muhammed Emîn-i Tokadî ana kaydıyla birleştirildi.İstanbul · TürkiyeEmîr Buhârî Tekkesi, Ayvansaray1743'te şeyhliği teklif edilen ve “tekkede ikamet etmemek şartıyla” kabul ettiği tekke; iki yıl kadar bu görevi sürdürmüştür. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Mehmed Emin Tokadî : Muhammed Emîn-i Tokadî ana kaydıyla birleştirildi.Kahire · MısırKahire (Ezher)Hicaz'a giderken uğradığı ve 1706'da dönüşte üç ay kalıp Ezher ulemâsı ile bölgedeki şeyhlerle görüştüğü şehir. İlişkili kişi dosyası Mehmed Emin Tokadî : Muhammed Emîn-i Tokadî ana kaydıyla birleştirildi.Edirne · TürkiyeEdirne1702'de Kesedar Ali Efendi ile gittiği ve Itrî başta olmak üzere mûsiki üstatlarından ders aldığı şehir. İlişkili kişi dosyası Mehmed Emin Tokadî : Muhammed Emîn-i Tokadî ana kaydıyla birleştirildi. İlişkili kişi dosyası Mehmed Emin Tokadî : Muhammed Emîn-i Tokadî ana kaydıyla birleştirildi.Kudüs · FilistinKudüsKımıl Mehmed Bey'in valiliği sırasında kâtip olarak bulunduğu şehir. İlişkili kişi dosyası Mehmed Emin Tokadî : Muhammed Emîn-i Tokadî ana kaydıyla birleştirildi. İlişkili kişi dosyası Mehmed Emin Tokadî : Muhammed Emîn-i Tokadî ana kaydıyla birleştirildi.İstanbul · TürkiyeEyüp Sultan TürbesiEvlendikten sonra bir süre türbedarlık yaptığı yer. İlişkili kişi dosyası Mehmed Emin Tokadî : Muhammed Emîn-i Tokadî ana kaydıyla birleştirildi. İlişkili kişi dosyası Mehmed Emin Tokadî : Muhammed Emîn-i Tokadî ana kaydıyla birleştirildi.Edirne · TürkiyeEdirneDoğduğu ve yetiştiği şehir; şeyhi Hamdî-i Bağdâdî burada medfundur ve Hasan Sezâî’nin çevresine burada dahil olmuştur. Şeyhinin vefatından on dokuz yıl sonrasına kadar burada kalmıştır. İlişkili kişi dosyası Seyyid Muhammed Cemâleddin-i Uşşâkî : Seyyid Muhammed Cemâleddin-i Uşşâkî (ö. 1751), Edirne’den İstanbul’a gelerek Hırâmî Ahmed Paşa Zâviyesi’nde irşad eden, Uşşâkî seyrüsülûkünü on iki esmâ tertibiyle geliştiren pîr-i sânîdir.Kudüs · FilistinKudüs1124 Şevvalinde, ertesi yıl başından geçerli olmak üzere Tâhir Mehmed Efendi’nin yerine getirildiği ilk mevleviyeti; 1125 Şâbanında azledildi. İlişkili kişi dosyası Evliyâzâde Ali Fâiz Efendi : Evliyâzâde Ali Fâiz Efendi (ö. 10 Kasım 1726), medrese basamaklarından Kudüs, Şam ve Medine kadılıklarına yükselen; kaynakta halka iyi muamele eden derviş tabiatlı bir kadı ve Fâiz mahlaslı şair olarak anılan Osmanlı âlimidir.Medine · Suudi ArabistanMedineMekke'de hastalığı biraz hafifleyince Medine'ye gitmeye karar verdi ve birkaç ay burada kaldı; ardından memleketine dönmek üzere yola çıktı. İlişkili kişi dosyası Ebû Saîd Şah el-Fârûkî : Ebû Saîd Muhammed b. Safiyyi’l-kadr el-Fârûkî el-Müceddidî (1196/1782–1250/1835), Râmpûr’da yetişip Şah Dergâhî ve Abdullah ed-Dihlevî’den hilâfet alan; Delhi Mazhariyye hankāhında dokuz yıl irşad makamında bulunan ve Hidâyetü’t-tâlibîn’i yazan Nakşibendî-Müceddidî şeyhidir.Mekke · Suudi ArabistanMekkeVilâyetnâme 'ye göre Hacı Bektaş ile birlikte Anadolu'ya gelmeden önce hacca gittikleri şehir; eserde namaz kılan, hacca giden ve Kur'an okuyan bir derviş olarak tanıtılır. İlişkili kişi dosyası Hacım Sultan : Hacım Sultan, XIV. yüzyılda Germiyan sahasında yaşadığı anlaşılan; 1321 tarihli Susuz zâviyesi, konar göçer Türkmen çevresi ve erken Vilâyetnâmesi üzerinden tanınan, daha sonra Bektaşî geleneğin başlıca halife şahsiyetlerinden biri kabul edilen Kalenderî-Haydarî şeyhidir.Tokat · TürkiyeTokatİlk tahsilini Tokat'ta yaptı; icâzet aldıktan sonra Tokat'a dönüp talebe yetiştirmeye başladı. Kaynak: “Dergahı hak âşıkları, ilim tâlipleri ile dolup taşardı.” İlmi, ahlâkı ve tevazuunun Tokat, Çorum, Sivas, Amasya ve Yozgat'ta dilden dile anlatıldığı belirtilir. Kaynak doğum yeri ve tarihini bilinmez sayar; Tokat kaydı tahsil ve irşad yeri olarak verilmiştir.

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]TDV İslâm Ansiklopedisi, “Mehmed Emin Tokadî”, c. 28, s. 467-468
  2. [2]Sıyânet-i Dervîşân der Bahs-i Deverân-ı Sûfiyyân
  3. [3]Müstakimzâde, Risâle-i Melâmiyye-i Şettâriyye, vr. 75a
  4. [4]Müstakimzâde, Tuhfe-i Hattâtîn, s. 400
  5. [5]Millet Ktp., Ali Emîrî, Şer'iyye, nr. 832
  6. [6]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, cilt II-IV; kişi başlıkları PDF sayfa görüntüsüyle karşılaştırıldı
  7. [7]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ
  8. [8]TDV: Nakşibendiyye, Muhammed Ma‘sûm Sirhindî, Mehmed Emin Tokadî; Sefîne-i Evliyâ II; Müceddidiyye araştırmaları
  9. [9]Halil İbrahim Şimşek, ‘Mehmed Emin Tokadî’, TDV İslâm Ansiklopedisi; Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ; Mehmed Emin Tokadî menâkıbnâmesi ve Müceddidî silsile kayıtları
  10. [10]Kişi dosyasının kaynakları — Muhammed Emîn-i Tokadî
  11. [11]Kişi dosyasının kaynakları — Seyyid Muhammed Cemâleddin-i Uşşâkî
  12. [12]Kişi coğrafyası kaynağı — archive.org
  13. [13]Kişi dosyasının kaynakları — Ebû Saîd Şah el-Fârûkî
  14. [14]Kişi kartı kaynak paketi — Hacım Sultan
  15. [15]Kişi dosyasının kaynakları — Mustafa Hâki Tokâdî
Ortak kaynak kataloğunu aç →