Ara
Menü

Zaman içinde yollar

Pîrler, şehirler, kollar ve kurumlar tek bir kronoloji içinde; silsile, tarihî etki ve ortaya çıkış kayıtları birbirine karıştırılmadan okunur.

Külliyat
530
Zaman aralığı
1397–1871
Yol ve kol
1
Şahsiyet
30
Halvetiyye

39 tarih durağı

1397–1871 arasında 30 şahsiyet, 1 yol ve 0 mekân bağlantısı gösteriliyor.

Mânevî silsileTarihî etkiOrtaya çıkışYaklaşıkİhtilaflıGelenek içi
Bölgesel yayılma

14. yüzyıl

2 durak

Pîr · Mânevî silsile

Ömer el-Halvetî ve Halvetiyye'nin ilk halkası

Halvet uygulamasına verdiği ağırlıkla anılan Ömer el-Halvetî, kendisinden sonraki silsile ve şubelerin adını aldığı kurucu pîrdir. Tarihlendirme kaynaklarda küçük farklılıklar gösterebilir.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.

Tarihî durak · Tarihî etki

Halvetiyye'nin Anadolu'ya ilk intikali

Amasyalı Pîr İlyas, Halvetiyye'yi Anadolu'ya taşıyan ilk temsilci olarak kaydedilir; kesin yıl yaklaşık dönem göstergesidir.

Kaynak notu: Reşat Öngören, Tasavvuf, İstanbul Üniversitesi İLİTAM; mevcut Halvetiyye kaynaklarıyla karşılaştırıldı.
Bölgesel yayılma

15. yüzyıl

7 durak

doğum · Diğer ilişki

Sünbül Sinân'ın Merzifon'da doğumu

Sünbül Sinân 856/1452'de Merzifon'da doğdu.

Kaynak notu: Sünbül Sinan Efendi: Halvetîlik ve Sünbülîlik (sunbulsinan.org)

Pîr-i sânî · Mânevî silsile

Seyyid Yahyâ Şirvânî: Halvetiyye'nin pîr-i sânîsi

Halvetî gelenekte pîr-i sânî kabul edilen Seyyid Yahyâ Şirvânî, Bakü'deki irşad merkezi, halifeleri ve vird geleneğiyle Halvetiyye'nin çok kollu ve geniş coğrafyalı yapısının başlıca kurucu durağı oldu.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.

Tarihî durak · Tarihî etki

Çelebi Halife'nin Amasya ve İstanbul irşadı

Çelebi Halife'nin Amasya'daki Şehzade Bayezid çevresinden İstanbul Kocamustafapaşa merkezine uzanan faaliyeti Cemâliyye'nin kurumsallaşmasını sağladı.

Kaynak notu: Reşat Öngören, Tasavvuf, İstanbul Üniversitesi İLİTAM; mevcut Halvetiyye kaynaklarıyla karşılaştırıldı.

Ana kolun teşekkülü · Diğer ilişki

Dede Ömer Rûşenî ve Rûşeniyye

Rûşeniyye ana gövdesinin şiir, irşad ve halife ağıyla belirginleşmesi.

Kaynak notu: Sefîne-i Evliyâ; Halvetî menâkıbnâmesi; Reşat Öngören, Tasavvuf; karşılaştırma için Genç Tasavvufçular Halvetîlik sayfaları.

irşad ve kurumlaşma · Diğer ilişki

Sünbül Sinân'ın Koca Mustafa Paşa postuna geçişi

Cemâl-i Halvetî'nin vefatından sonra Sünbül Sinân Koca Mustafa Paşa Dergâhı'nın postuna geçti; Sünbüliyye bu merkezde belirginleşti.

Kaynak notu: Sünbül Sinan Efendi: Halvetîlik ve Sünbülîlik (sunbulsinan.org)

Ana kolun teşekkülü · Diğer ilişki

Çelebi Halife ve Cemâliyye'nin İstanbul merkezi

Cemâliyye'nin Amasya'dan İstanbul Kocamustafapaşa merkezine taşınması.

Kaynak notu: Sefîne-i Evliyâ; Halvetî menâkıbnâmesi; Reşat Öngören, Tasavvuf; karşılaştırma için Genç Tasavvufçular Halvetîlik sayfaları.

Tarihî durak · Kurumsal gelişme

Halvetiyye'nin dört ana kola ayrılması

Tarikatın kurucu, kol veya usul tarihindeki belirleyici eşik; kesin olmayan tarihler dönem göstergesi olarak kullanılmıştır.

Kaynak notu: TDV İslâm Ansiklopedisi'nin ilgili tarikat ve kişi maddeleri; mevcut tarikat.org kaynak havuzuyla karşılaştırıldı.
Kollar ve kurumlar

16. yüzyıl

9 durak

Ana kolun teşekkülü · Diğer ilişki

Yiğitbaşı Marmaravî ve Ahmediyye

Sinâniyye, Uşşâkıyye ve Ramazâniyye gibi geniş şubelerin geliştiği Ahmediyye ana gövdesi.

Kaynak notu: Sefîne-i Evliyâ; Halvetî menâkıbnâmesi; Reşat Öngören, Tasavvuf; karşılaştırma için Genç Tasavvufçular Halvetîlik sayfaları.

Tarihî durak · Diğer ilişki

Hayreddin Tokadî'nin vefatı

Cemâlî-Halvetî irşadının Bolu'dan Şa‘bân-ı Velî vasıtasıyla Kastamonu'ya taşındığı öğretim halkası.

Kaynak notu: TEZLER Halvetiyye OCR paketi

vefat · Diğer ilişki

Sünbül Sinân'ın vefatı

Sünbül Sinân Muharrem 936/Eylül 1529'da İstanbul'da vefat ederek Koca Mustafa Paşa Âsitânesi hazîresine defnedildi.

Kaynak notu: Sünbül Sinan Efendi: Halvetîlik ve Sünbülîlik (sunbulsinan.org)

Kol kurucusu · Diğer ilişki

İbrâhim Gülşenî ve Gülşeniyye'nin teşekkülü

İbrâhim Gülşenî'nin Tebriz'den Kahire'ye uzanan irşad çevresi, Halvetiyye'nin Gülşeniyye kolunu müstakil bir edebî ve kurumsal gelenek hâline getirdi.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.

Tarihî durak · Tarihî etki

Abdülmecid Şirvânî'nin Tokat'a gelişi

Şirvan'dan Tokat'a gelen Abdülmecid Şirvânî, Ziyâeddin Yûsuf hattını Şemseddin Sivâsî'ye taşıyarak Şemsiyye'nin teşekkül zeminini kurdu.

Kaynak notu: Reşat Öngören, Tasavvuf, İstanbul Üniversitesi İLİTAM; mevcut Halvetiyye kaynaklarıyla karşılaştırıldı.

Tarihî durak · Diğer ilişki

Şa‘bân-ı Velî'nin vefatı

Kastamonu merkezli Şâbâniyye irşadının post ve halife ağıyla devam ettiği tarihî durak.

Kaynak notu: TEZLER Halvetiyye OCR paketi

İrşad ve tekke tarihi · Diğer ilişki

Hüsâmeddin Uşşâkî'nin İstanbul'a daveti ve Kasımpaşa pîr evi

III. Murad'ın tahta çıkışından sonra İstanbul'a davet edilen Hüsâmeddin Uşşâkî için Kasımpaşa'da bir tekke kuruldu; merkez Uşşâkiyye'nin âsitânesi ve pîr evi hâline geldi.

Kaynak notu: Uşşâkîzâde İbrâhim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, giriş s. 85-87 ve ilgili tercemeler; Mehmed Akkuş, ‘Hüsâmeddin Uşşâkî’, TDV İslâm Ansiklopedisi

Kol kurucusu · Diğer ilişki

Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî ve Uşşâkiyye

Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî'nin irşadı Halvetiyye'nin Uşşâkiyye kolunu oluşturdu; kol daha sonra farklı bölgelerde şeyh, tekke ve edebî çevreler meydana getirdi.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.

Ana kolun teşekkülü · Diğer ilişki

Şemseddin Sivâsî ve Şemsiyye

Tokat-Sivas hattında Şemsiyye'nin teşekkülü ve Sivâsiyye-Nûriyye devamı.

Kaynak notu: Sefîne-i Evliyâ; Halvetî menâkıbnâmesi; Reşat Öngören, Tasavvuf; karşılaştırma için Genç Tasavvufçular Halvetîlik sayfaları.
Kollar ve kurumlar

17. yüzyıl

9 durak

Tarihî durak · Diğer ilişki

Seyyid Seyfullah Nizamoğlu'nun vefatı

Sinâniyye silsilesini ve kavram dilini Türkçe şiirde taşıyan şeyhin vefatı.

Kaynak notu: TEZLER Halvetiyye OCR paketi

Tarihî durak · Diğer ilişki

Ömer Fuâdî'nin vefatı

Şâbânî menâkıbnâme, türbe ve post hafızasının başlıca müellifinin vefatı.

Kaynak notu: TEZLER Halvetiyye OCR paketi

Tekke ve irşad tarihi · Silsile

Seyyid Nûreddin Efendi’nin Sünbül Efendi Âsitânesi postuna geçişi

Babasının vasiyeti ve âsitâne çevresinin ittifakıyla yirmi yedi yaşında Kocamustafapaşa postuna geçti.

Kaynak notu: İzzî Tarihi, s. 377-383; Sefîne-i Evliyâ, Sünbüliyye bölümü; İstanbul Ziyaretgâhları veri kaydı

İrşad ve tekke tarihi · Diğer ilişki

Cism-i Latîf İsmail Efendi'nin Aksaray Tekkesi postu

Erdebîlizâde Ahmed Efendi'ye intisap edip Hacı Evhad Şeyhi Seyyid Hüseyin'den hilâfet alan Cism-i Latîf İsmail Efendi, Oğlan Şeyhi İbrahim Efendi'nin ardından Aksaray Tekkesi postuna geçti. Kaynak kesin tayin yılı vermediği için tarih yaklaşık gösterilir.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 1988, Cism-i Latîf Şeyh İsmail Efendi tercemesi

İlim ve vaaz tarihi · Diğer ilişki

Bolbolcızâde Abdülkerim'in Ayasofya'daki tefsir hatmi

Beyazıt vaizi Bolbolcızâde Abdülkerim Fethî, 1099/1687-88'de tefsir hatmini Ayasofya'da tamamladı. Uşşâkîzâde, Sultan IV. Mehmed'in de meclise katıldığını bildirir.

Kaynak notu: Uşşâkîzâde İbrâhim Hasîb, Zeyl-i Şakā’ik, s. 1002-1003; Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 1988-1990

İrşad ve tekke tarihi · Diğer ilişki

Mehmed Sükûnî'nin Kasım Subaşı Zâviyesi şeyhliği

Niyâzî-i Mısrî'nin terbiyesini tamamlayıp Gelibolu'da hizmet eden Mehmed Sükûnî, Bursa'ya dönüşünde Ali Paşa Camii yakınındaki Kasım Subaşı Zâviyesi postuna geçti. Kesin tayin yılı kaynakta verilmediği için 1690 yaklaşık tarih olarak kullanılır.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 1980-1981, Mehmed Sükûnî tercemesi

İrşad ve post tarihi · Diğer ilişki

Esircizâde Hüseyin Efendi'nin Mehmed Ağa Zâviyesi postuna geçişi

Abdülahad Nûrî'nin halifesi Esircizâde Hüseyin Efendi, yaklaşık kırk yıllık tekke hizmetinin ardından 1102/1690-91'de Mehmed Ağa Zâviyesi postuna geçti.

Kaynak notu: Uşşâkîzâde İbrâhim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 1000; Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, Esircizâde Şeyh Hüseyin tercemesi

Vaaz ve irşad tarihi · Diğer ilişki

Hacı Evhad Şeyhi Seyyid Hüseyin'in Süleymaniye vaizliği

Yedikule Hacı Evhad Zâviyesi şeyhliğinden Fatih ve Beyazıt camileri vaizliğine yükselen Seyyid Hüseyin Efendi, Receb 1103/Mart-Nisan 1692'de Süleymaniye Camii vaizliğine getirildi.

Kaynak notu: Uşşâkîzâde İbrâhim Hasîb, Zeyl-i Şakāik, s. 999-1000; Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, Hacı Evhad Şeyhi Seyyid Hüseyin Efendi tercemesi

Kol kurucusu · Diğer ilişki

Niyâzî-i Mısrî ve Mısriyye kolu

Niyâzî-i Mısrî'nin şiiri, irşadı ve sürgünlerle örülü hayatı Halvetî-Mısrî geleneğini Anadolu ve Balkanlarda etkili bir kola dönüştürdü.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.
Kollar ve kurumlar

18. yüzyıl

9 durak

Biyografi ve kurum tarihi · Diğer ilişki

Seyyid Mehmed Konevî'nin Enarlı Zâviyesi

Seyyid Mehmed Konevî'nin Enarlı Zâviyesi

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2715-2721

Biyografi ve kurum tarihi · Diğer ilişki

Sadrî Seyyid Mehmed'in vefatı

Sadrî Seyyid Mehmed'in vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2715-2721

Biyografi ve kurum tarihi · Diğer ilişki

Sakızlı Şeyh İlyas'ın vefatı

Sakızlı Şeyh İlyas'ın vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2711-2715

Biyografi ve kurum tarihi · Diğer ilişki

Nazmîzâde Abdurrahman Refî‘â Efendi’nin öldürülmesi

Bayezid Camii cumartesi vaizi Refî‘â Efendi, 13 Receb 1132/21 Mayıs 1720 gecesi Yavaşça Mehmed Ağa Zâviyesi’nde öldürüldü; failler soruşturma sonunda yakalanıp cezalandırıldı.

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3275-3281; Târîh-i Râşid, c. V, s. 212 (Sefîne-i Evliyâ nakli)

Kol kurucusu · Diğer ilişki

Nûreddin Cerrâhî ve Cerrâhiyye'nin teşekkülü

Nûreddin Cerrâhî'nin Karagümrük merkezli irşadı, Halvetiyye'nin ortak silsile ve erkân mirası üzerinde Cerrâhiyye kolunu meydana getirdi. Kendisinden önceki ortak silsile Halvetî ana gövdesiyle birlikte gösterilir.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.

Biyografi ve eser tarihi · Diğer ilişki

İmam Halil Bezmî Efendi'nin vefatı

İmam Halil Bezmî Efendi'nin vefatı

Kaynak notu: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3407-3433; TDV İslâm Ansiklopedisi ve TEİS karşılaştırması

Yenileyici pîr · Mânevî silsile

Hasan Sezâî ve Gülşenî-Sezâî irşad merkezi

Hasan Sezâî'nin Edirne merkezli irşadı ve eserleri, Gülşeniyye içinde Sezâiyye diye anılan güçlü bir devam halkası oluşturdu; pîr-i sânî nitelemesi kullanıldığı yerde gelenek içi unvan olarak açıklanır.

Kaynak notu: tarikat.org kaynak havuzundaki genel tasavvuf tarihleri, tarikat monografileri ve kişi dosyaları karşılaştırılarak hazırlanmıştır.

Tekke ve irşad tarihi · Silsile

Koca Nûreddin Efendi’nin vefatı ve Yusuf Kutbeddin’e post devri

Seyyid Nûreddin Efendi zikir meclisi sırasında vefat etti; Fatih Camii’ndeki cenazenin ardından Hacı Beşir Ağa’nın yaptırdığı türbeye defnedildi ve post oğlu Yusuf Kutbeddin’e geçti.

Kaynak notu: İzzî Tarihi, s. 377-383; Sefîne-i Evliyâ, Sünbüliyye bölümü; İstanbul Ziyaretgâhları veri kaydı

Tekke ve vakıf tarihi · Diğer ilişki

Yusuf Efendi'nin Kasımpaşa Uşşâkî Âsitânesini ihyası

Tersane Emini ve Sadâret Kethüdâsı Yusuf Efendi, Kasımpaşa'daki Hüsâmeddin Uşşâkî Âsitânesini yeniden inşa ettirip su getirdi. İzzî bu imarı 1749'daki vefat kaydında onun kalıcı hayır eseri olarak gösterir.

Kaynak notu: İzzî Süleyman Efendi, İzzî Tarihi, s. 658-660; M. Baha Tanman, ‘Hüsâmeddin Uşşâkî Tekkesi’, TDV İslâm Ansiklopedisi; Uşşâkî âsitânesi monografileri
Modern dönüşüm

19. yüzyıl

3 durak

Tarihî durak · Tarihî etki

Fransızların Cezayir'i işgali ve Rahmâniyye

Rahmâniyye zâviyeleri Fransız işgaline karşı toplumsal direniş ağının önemli unsurlarından biri oldu.

Kaynak notu: Reşat Öngören, Tasavvuf, İstanbul Üniversitesi İLİTAM; mevcut Halvetiyye kaynaklarıyla karşılaştırıldı.

vefat · Diğer ilişki

Abdülazîz Zihnî Efendi’nin vefatı

Cerrâhî Âsitânesi postnişini Abdülazîz Zihnî Efendi 22 Şevval 1270/18 Temmuz 1854’te vefat etti.

Kaynak notu: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ, V, s. 50; İbrâhim Fahreddin Erenden, Envâr-ı Pîr Nûreddin, İSAM Ktp. nr. 3893, ilgili bölümler; Mecmûa-i Tekâyâ, s. 70; Abdülaziz Zihnî Efendi vakfiyesi üzerine akademik inceleme; M. Cemal Öztürk, Cerrâhîlik; hat biyografisi için Osmanlı Toplumunda Tasavvuf ve ilgili hattat kayıtları. 1270 hicrî vefat tarihi 22 Şevval 1270/18 Temmuz 1854 olarak esas alındı; bazı modern listelerde görülen 1853 dönüşümü düzeltilmiştir.

Tarihî durak · Tarihî etki

Mukrânî ayaklanmasında Rahmâniyye desteği

Saddûk Zâviyesi şeyhi Muhammed Emzeyân el-Haddâd ve oğlu Şeyh Aziz, Mukrânî ayaklanmasına geniş katılım sağlayan dinî-toplumsal desteği örgütledi.

Kaynak notu: Reşat Öngören, Tasavvuf, İstanbul Üniversitesi İLİTAM; mevcut Halvetiyye kaynaklarıyla karşılaştırıldı.