Seyyid Nûreddin Efendi (Koca Nûreddin)

Adı, ailesi ve doğumu

Kaynaklarda Seyyid Nûreddin Efendi, Koca Nûreddin Efendi ve Kocamustafapaşa Şeyhi adlarıyla anılır. İzzî’nin verdiği nesep zinciri şöyledir: Seyyid Nûreddin b. Seyyid Alâeddin b. Seyyid Necmeddin Hasan b. Şeyh Mehmed b. Bahadır Bey. 1064 Recebinin ortalarında, 28 Mayıs-6 Haziran 1654 aralığında Kocamustafapaşa Zâviyesi çevresinde doğdu.

Babasından aldığı eğitim

Babası Seyyid Alâeddin Efendi’den şer‘î ilimleri tahsil etti; zikir, mücâhede ve tarikat âdâbı içinde yetişti. İzzî’nin anlatımı onun zâhirî ilim ile tekke terbiyesini aynı aile ve âsitâne çevresinde birleştirdiğini gösterir.

Yirmi yedi yaşında posta geçişi

Seyyid Alâeddin Efendi 1 Receb 1091/28 Temmuz 1680’de vefat edince, vasiyeti ve âsitâne çevresinin ittifakı üzerine Seyyid Nûreddin yirmi yedi yaşında Kocamustafapaşa postuna geçti. İzzî’nin hesabıyla irşad hizmeti yetmiş dokuz yıl yedi ay sürdü.

İrşad üslûbu

İzzî, Nûreddin Efendi’nin gösterişten uzak, sade ve dervişâne yaşadığını; davetlere tekellüfsüz katıldığını, sohbet, zikir ve ibadeti birlikte yürüttüğünü anlatır. Küçük-büyük, yönetici-halk ayrımı gözetmeden insanlarla görüştüğü; meşâyih, ulemâ, devlet ricâli ve geniş halk çevresinin sohbetine rağbet ettiği kaydedilir.

İnzivâ ve âsitâne hayatı

1153-54/1740-42 yıllarında halkla görüşmeyi azaltıp inzivâya çekildi. Bu dönem irşadın bütünüyle kesilmesi değil, âsitâne içinde daha sınırlı bir sohbet ve zikir hayatına geçiş olarak görünür.

Sultan Mahmud’un ziyareti

I. Mahmud’un onu ziyaret etmek üzere hankâha geldiği ve duasını istediği İzzî tarafından kaydedilir. Bu kayıt, XVIII. yüzyıl İstanbul’unda saray ile merkez tekke arasındaki teması gösterir; şeyhin saray görevlisi olduğu anlamına gelmez.

Son zikir ve vefatı

8 Safer 1160/19 Şubat 1747 sabahı namazdan sonra oğlu Kutbeddin Efendi’yi çağırdı; ona bazı hususları aktardı ve âsitânedeki dervişleri toplattı. Yaklaşık üç saat süren toplu zikir sırasında vefat ettiği anlatılır. Bu sahne çağdaş kronikte yer almakla birlikte, menâkıbevî üslûbu sebebiyle ayrıca gelenek içi anlatı katmanında da gösterilir.

Cenaze, türbe ve defin

Ertesi gün Fatih Camii’nde kalabalık bir cemaatle cenaze namazı kılındı. Şeyhülislâm Seyyid Zeynelâbidin Efendi namazda bulundu; naaşı Kocamustafapaşa Zâviyesi’ne getirildi. Hacı Beşir Ağa’nın yaklaşık altı yıl önce yaptırdığı türbenin ortasına defnedildi. Sadrazam Hacı Mehmed Paşa ile şeyhülislâmın defin hizmetine katıldığı kaydedilir.

Çocukları ve postun devamı

İzzî dört oğlunu anar: Kirâmeddin, Kutbeddin, Şihâbeddin ve İbrahim. İbrahim genç yaşta, Şihâbeddin 1741’de, Kirâmeddin ise babasından önce vefat etti. Nûreddin Efendi’nin ardından post, hayatta kalan oğlu Yusuf Kutbeddin Efendi’ye geçti.

Tarih hesabına dair not

İzzî onun yaşını doksan altı yıl yedi ay olarak hesaplar. Doğum aralığı ile milâdî vefat tarihi arasındaki güneş yılı hesabı daha düşük görünür; fark hicrî/kamerî yaş hesabı ve tarih dönüştürme usulünden doğar. Bu nedenle kaynak ifadesi aynen korunmuş, modern yaş hanesine kesin sayı yazılmamıştır.