tarikat.orgARŞİVDE ARA
Ne arıyorsunuz?
47 sonuç · “Erkan”
01Bektaşiyye
Hacı Bektâş-ı Velî'nin tarihî ve menkıbevî hafızası çevresinde Anadolu abdalları, Rumeli gazi-dervişleri ve XVI. yüzyılda Balım Sultan'ın düzenlediği erkânla teşekkül eden; Babagân ve Çelebiler otorite hatları bulunan tasavvuf geleneği.
Kâsâniyye / Dehbîdiyye
Ahmed Kâsânî Mahdûm-ı A‘zam’ın Fergana, Semerkant ve Buhara çevresinde kurduğu; Dehbîd merkezinden halifeleri ve evlâtları vasıtasıyla Orta Asya, Doğu Türkistan, Kuzey Hindistan, Belh, Şam ve İstanbul’a yayılan Nakşibendî kolu.
Prizren Rifâî Çevresi
Yakova ve Prizren dergâhları üzerinden Balkanlarda sürdürülen Rifâî erkân, yayın ve meşâyih ağı.
Abdüllatîf el-Câmî
Abdüllatîf el-Câmî (ö. 1555-56), Semerkant ve Buhara’dan İstanbul, Halep ve Hicaz’a uzanan seyahatleri; Kanûnî’ye Kübrevî zikir telkini ve Hazînî’ye verdiği nispetle XVI. yüzyılın hareketli irşad ağını temsil eder.
Ahmed Kâsânî Mahdûm-ı A‘zam
Ahmed Kâsânî Mahdûm-ı A‘zam (866/1461–949/1542), Muhammed Kādî-i Semerkandî’nin yanında on iki yıl yetişen; Dehbîd’i büyük bir Nakşibendî irşad merkezine dönüştüren, hafî ve cehrî zikri müridin kabiliyetine göre uygulayan ve otuz civarında Farsça risâle bırakan Kâsâniyye pîridir.
Arapzâde İlmî Muhammed Efendi
Arapzâde İlmî Muhammed Efendi (ö. 1130/1718), Muhammed-i Semerkandî’nin halifesi, Neccârzâde Rızâ’nın mürşidi, Edirne Arapzâde Tekkesi’nin bânisi ve Mîzânü’t-tarîk müellifidir.
Balım Sultan
Balım Sultan (Hızır Balı, ö. 922/1516 [?]), Dimetoka’daki Kızıldeli çevresinden Hacıbektaş pîr evine gelen; Bektaşiyye’nin merkezî teşkilâtını, mücerredlik ve on iki post erkânını sistemleştirdiği için pîr-i sânî kabul edilen mutasavvıftır.
Bekir Sıdkî Efendi (Şeyh Sâlih Efendizâde)
Bekir Sıdkî Efendi (d. 1869-70), Şeyh Sâlih Efendizâde ailesinden gelen; Kütahya Balıklı Mahallesi’ndeki Mes‘ûdiye Dergâhı’nda Halvetî-Şâbânî erkânını sürdüren şeyhtir.
Edirneli Mehmed Cemâleddîn Uşşâkî
Edirneli Mehmed Cemâleddîn Uşşâkî (ö. 1164/1751), Mehmed Hamdi ve Hasan Sezâî çevrelerinde yetişen; Savaklar Tekkesi merkezinde Uşşâkıyye’yi canlandıran, on iki esmâ tertibini yerleştiren ve Cemâliyye şubesine adını veren mutasavvıf şairdir.
Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî
Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî (ö. 1592-93), Buhara'dan Anadolu'ya gelerek Uşak'ta Emîr Ahmed-i Semerkandî'ye intisap eden; İstanbul Kasımpaşa'daki pîr evi çevresinde Uşşâkiyye'nin irşad ağını kuran Halvetî şeyhidir.
İsmâil Ata
İsmâil Ata, çocuk yaşta babasını kaybettikten sonra Hârizm, Buhara, Semerkant ve Hucend'de eğitim gören; Kazıgurt'ta irşad yürüten ve oğlu Hoca İshak'ın Hadîkatü'l-ârifîn'inde sözleri korunan Yesevî şeyhidir.
Mehmed b. Yûsuf es-Semerkandî
Mehmed b. Yûsuf es-Semerkandî (ö. 971/1563-64), Ferkend kökenli Semerkantlı bir Hanefî âlim; Ebû Bekir el-Kefevî'den Kādirî, Abdüllatif el-Câmî'den Nakşibendî icazet alan çoklu nispet sahibi şeyhtir.
Mevlânâ Nizâmeddin Hâmûş
Nizâmeddin Hâmûş (ö. 853/1449 civarı), Buhara ve Semerkant çevresinde yetişen, Alâeddin Attâr’ın önde gelen halifesi olan; Sa‘deddin Kâşgarî ve Seyyid Şerîf Cürcânî ile ilişkileri sayesinde Nakşibendî öğretisinin Semerkant ve Herat’a taşınmasında rol oynayan şeyhtir.
Muhammed Kādî-i Semerkandî
Muhammed Kādî-i Semerkandî (ö. 921/1515; bazı kaynaklarda 922/1516), Ubeydullah Ahrâr’ın on yılı aşkın süre hizmetinde bulunan halifesi, Silsiletü’l-ârifîn müellifi ve Kâsâniyye koluna uzanan irşad hattının başlıca halkasıdır.
Sa‘deddin Yûsuf eş-Şâvûrî
Sa‘deddin Muhammed el-Asgar eş-Şâgūrî (ö. 986/1578), Şam Meydan Zâviyesi şeyhi; Sa‘diyye'nin âdâb ve erkânını belirginleştiren ve Küçük Sa‘deddin diye anılan pîr-i sânîdir.
Erkan
ع Rükn r. Köşe, destek, dayanılan ve güvenilen temel öğeler. 2. Tarikat adabı, tasavvuf ehlinin uyması gereken usül ve kurallar. Bkz. Edep. Erkân-ı sülûk (J sl. (ا ركان r. sülûkün esasları. 2. tas. Tasavvuf yolunu tutanlara yol gösteren hususlar, irade ve muhabbet ehli. Müritler onların yanında kendi fikir ve kenaatlerini terk ederler. Kayıtsız şartsız hidayet, irade, muhabbet, itaat ve inkiyat. Kaynak işaretleri Basılı sözlükte bu açıklama için SF kısaltmalarıyla kaynak gösterilmiştir.
ta'dîl-i erkân
İslâmî ibadetin mel unsurlarından olan n mazm rükünlerini hakkıy yerine getirme anlamında kıh terimi. Bunlar, ayak iken dosdoğru durmak, r kûda dümdüz olmak ve k kmca iyice doğrulmak, se dede uzuvlar sakinleşince kadar beklemek, her iki s deden sonra tam olar tahiyyatıya oturmaktır
Fethullah Verkânisî Türbesi
Bitlis · Türkiye · 1317/1899 Cemâziyelevvel'inin 21. salı günü vefat ettiği ve türbesinin bulunduğu vilâyet merkezi. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Şeyh Fethullah Verkânisî : Fethullah Verkânisî (1846-1899), Abdurrahman Tâğî'nin halifesi; Norşin postunu Muhammed Ziyâeddin'e bıraktıktan sonra Ohin ve Bitlis'te medrese-tekke hizmeti kuran âlim ve müelliftir.
Hüsâmeddin Uşşâkī Dergâhı, Kasımpaşa
İstanbul · Türkiye · Konya'daki vefatının ardından vasiyeti üzerine getirilip defnedildiği yer; Uşşâkıyye'nin merkezidir. Menkıbede Kasımpaşalı bir esnafın her gün ziyaret ettiği kabir burasıdır. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî : Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî (yaklaşık 1475–1001/1592-93), Buhara’dan Anadolu’ya gelerek Emîr Ahmed-i Semerkandî’ye intisap eden; Uşak ve İstanbul Kasımpaşa’daki pîr evi çevresinde Uşşâkiyye’yi kurumsallaştıran Halvetî pîridir.
Uluğ Bey Medresesi
Semerkant · Özbekistan · Semerkant'ta müderris ve müftü olarak görev yaptığı medrese. İlişkili kişi dosyası Vefâyîzâde Muğlavî Mustafa Efendi : Vefâyîzâde Muğlavî Mustafa Efendi (884/1479–968/1560-61), Muğla'dan Mekke, Horasan ve Semerkant'a uzanan; Emir Buhârî'den inâbet alan âlim ve şeyhtir.
Semerkant (Hâce Ahrâr Türbesi)
Semerkant · Özbekistan · 855/1451'de Ebû Said Mirza Han'ın daveti üzerine yerleştiği ve 29 Rebîülevvel 895'te (20 Şubat 1490) vefat edip defnedildiği şehir; türbesi bugün de ziyaretgâhtır. İlişkili kişi dosyası Ubeydullah Ahrâr : Ya‘kūb-i Çerhî'nin müridi Ubeydullah Ahrâr, Nakşibendiyye'yi Mâverâünnehir'de güçlü bir sosyal, ekonomik ve siyasî irşad ağına dönüştürdü.
Malatya
Malatya · Türkiye · İrşad faaliyetini sürdürdüğü şehir; nisbesi buradan gelir. Bir aktarımda şeyhi Hacı Muhammed Baba’nın "Malatya’da geldi beni buldu, buluştuk" diyerek kendisini burada bulduğu anlatılır. İlişkili kişi dosyası Mustafa Hayri Baba Malatyevî : Mustafa Hayri Baba Malatyevî, Hacı Muhammed Baba Kürkî'nin terbiyesinde yetişip Malatya'da görevlendirilen ve yerel kaynaklarda Kādiriyye-Hâlisiyye'nin Hayriyye adıyla anılan devamını temsil eden mürşiddir.
Simav
Kütahya · Türkiye · Doğum, eğitim ve irşad çevresi Abdullah-ı İlâhî’nin doğduğu; Semerkant dönüşünde dergâhını kurup Nakşibendîliği yaymaya başladığı kasabadır. Medrese ilimlerine vukufu sayesinde çevresindeki halka kısa sürede genişlemiştir. Kaynak aktarımında Ahmed-i Buhârî’nin de burada seyrüsülûkünü tamamladığı belirtilir. Kişi bağlantısı Simavlı Abdullah-ı İlâhî (ö. 896/1491), Ubeydullah Ahrâr’ın halifesi olarak Nakşibendiyye’nin Ahrârî yorumunu Anadolu ve Rumeli’ye taşıyan; Simav, İstanbul ve Vardar Yenicesi çevrelerini etkileyen âlim-sûfîdir.
Uşak
Uşak · Türkiye · Hocasının emriyle yerleşip şöhret bulduğu şehir; “Uşşâkī” nisbesi ve tarikatın adı buradan gelir. İlişkili kişi dosyası Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî : Hasan Hüsâmeddin Uşşâkî (yaklaşık 1475–1001/1592-93), Buhara’dan Anadolu’ya gelerek Emîr Ahmed-i Semerkandî’ye intisap eden; Uşak ve İstanbul Kasımpaşa’daki pîr evi çevresinde Uşşâkiyye’yi kurumsallaştıran Halvetî pîridir.
Harcird (Câm)
Torbat-ı Câm · İran · 23 Şâban 817'de (7 Kasım 1414) doğduğu kasaba; mahlasını hem bu şehre nisbetle hem Ahmed-i Nâmekī-yi Câmî'nin hâtırasına saygı olarak almıştır. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Abdurrahman Câmî : Nûrüddîn Abdurrahman Câmî (1414–1492), Herat ve Semerkant’ın ilim çevrelerinde yetişen; Sa‘deddin Kâşgarî ve Ubeydullah Ahrâr ile Nakşibendî bağı kuran, Nefehâtü’l-üns, Heft Evreng, üç divan ve çok sayıda tasavvuf şerhiyle İslâm düşünce ve edebiyatında kalıcı iz bırakan âlim ve şairdir.
Bâmeîn
Bağşûr yakınlarındaki yerleşim. Hemedânî, hayatının son yıllarını geçirdiği Herat'tan Merv'e dönerken burada vefat etti (22 Rebîülevvel 535 / 5 Kasım 1140) ve önce buraya defnedildi. İlişkili kişi dosyası Hâce Yûsuf el-Hemedânî : Yûsuf el-Hemedânî (440/1048–535/1140-41), Bağdat, İsfahan, Buhara, Semerkant, Merv ve Herat'ta ilim ve irşadla meşgul olan; Ahmed Yesevî ile Abdülhâlik Gucdüvânî'yi yetiştiren Hanefî fakih, muhaddis ve sûfîdir.
Ebher
Zencan · İran · Nisbesini aldığı şehir; kendisine nisbet edilen Ebheriyye'nin adı da buradandır. İlişkili kişi dosyası Kutbüddin Ebherî : Bu kayıt Şeyh Kutbeddin-i Ebheri ana dosyasıyla birleştirildi. İlişkili kişi dosyası Kutbüddin Ebherî : Bu kayıt Şeyh Kutbeddin-i Ebheri ana dosyasıyla birleştirildi.
Verkanis köyü, Minar
Siirt · Türkiye · Doğduğu ve nisbesini aldığı köy; doğum tarihi kaynakta bilinmiyor olarak kaydedilir (CMS kaydında 1846 verilmektedir). Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Şeyh Fethullah Verkânisî : Fethullah Verkânisî (1846-1899), Abdurrahman Tâğî'nin halifesi; Norşin postunu Muhammed Ziyâeddin'e bıraktıktan sonra Ohin ve Bitlis'te medrese-tekke hizmeti kuran âlim ve müelliftir.
Hâce Ubeydullah Zâviyesi
Semerkant · Özbekistan · Semerkant'ta şeyhliğini yaptığı, Hâce Ubeydullah Ahrâr'a nisbet edilen zâviye. İlişkili kişi dosyası Vefâyîzâde Muğlavî Mustafa Efendi : Vefâyîzâde Muğlavî Mustafa Efendi (884/1479–968/1560-61), Muğla'dan Mekke, Horasan ve Semerkant'a uzanan; Emir Buhârî'den inâbet alan âlim ve şeyhtir.
Neccâr-zâde'nin Eserleri ve Beş Defterlik Dîvânı
Zuhûrât-ı Mekkiyye, Muhtasaru'l-velâye ve ahlâk risalesi. Kaynak makaledeki biyografi, eser ve kavram bölümleri karşılaştırılarak hazırlanmış editoryal dosya.
Cerrâhiyye'de Erkân, Esmâ ve Hilâfet
Nûreddin Cerrâhî'nin Halvetî usulünü yeniden düzenleyişi ve tarikatın kurumsal dili TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri mevcut monografilerle karşılaştırılarak özgün biçimde hazırlanmıştır.
Mevlevî Âyin-i Şerif: Musiki, Erkân ve Sembol
Âyinin musiki mimarisi ile mukabele erkânını birbirine karıştırmadan okuma TDV İslâm Ansiklopedisi maddeleri mevcut monografilerle karşılaştırılarak özgün biçimde hazırlanmıştır.
Hüseyniyye Silsile Varyantları ve Coğrafyası
İki yerel silsile nüshasını, ortak Nakşibendî-Müceddidî gövdeyi ve Buhara'dan Güney Kazakistan-Fergana hattına geçişi karşılaştıran dosya
Yesevî Zikri, Halveti ve İrşad Erkânı
Cehrî zikir, toplu halvet, hırka ve asâ uygulamalarını kaynakların dönem farklarıyla ele alan dosya.
Bektaşî Erkânı, Hiyerarşi ve Meydan
Bektaşî topluluk düzenini tek bir gizli tören tarifine indirgemeden makam, hizmet ve meydan kavramlarıyla açıklayan rehber.
Sayfalar 29–36
Muzaffer Ozak Külliyatı · haremeyn, ceddüs-sıbteyn, imam-ül-Enbiyâ, imam-ül-etkiyâ, tâcül-asfiyâ, sahib-üs-seyf, sahib-ül-kitab, münzel-ül-Kur'an, sahibül-mi'râc, şefi-ul-müznibiyn, Resûlüllah, Habibullah,
Sayfalar 33–40
Muzaffer Ozak Külliyatı · Cenabı erham-er-râhimiyn, cümlemize tevfikini ihsan buyursun, âf ve magfiretiyle sâd eylesin ve bizleri necata erdirsin. Kötü ve çirkin huylarımızı Kur'an ahlâkına ve ahlâk-ı Ahmed
Sayfalar 149–155
Muzaffer Ozak Külliyatı · yet buyurmasaydın, kendiliğimizden Hak yolunu bulamazdık, bizleri huzurundan mahrum eyleme... Sana ve rizayı ilâhiyyene varan o dosdoğru yolda bizleri sâbit-kadem eyle... Sen, bizl
Sayfalar 159–167
Muzaffer Ozak Külliyatı · ben: «Yâ Resûlallah, kıyâmet ne vakit kopacaktır?» diye suâl etti. Efendimiz bu zâta cevap vermeden namaza kalktı. Namaz dan sonra bize dönerek: «O soruyu soran kimdir?» dedi. Arâb
Sayfalar 186–191
Muzaffer Ozak Külliyatı · böyle olan kullarına rahmetini saçar; sevdikleri arasına bunları dahil eder.) buyurdular. Bu hadis-i şeriften anlaşılıyor ki, ana ve babasına iyilik edenler, bu dünyadan îman ile g
Sayfalar 197–203
Muzaffer Ozak Külliyatı · nının canlarını cehenneme yolladı. Düşman, zaten kendisine zayiat veren bu kahramanı kolluyormuş ki, tekbir alıp tekrar tekrar düşman içine dalmasını fırsat bilip, etrafını çevirdi
Sayfalar 225–232
Muzaffer Ozak Külliyatı · tinit mi? Hak, mağlûp olur mu? Bu şartlara dikkat ve riayet eden erlere yardımını esirger mi? Hak celle ve alâ, zât-ı ülühiyyetini zikreden kullarını aslâ yalnız bırakmaz ve onlarl
Sayfalar 204–209
Muzaffer Ozak Külliyatı · ğimiz mallarımız sevmediklerimize kalır. Hergün bir melek söyle hitap ediyor, şöyle nida ediyor: «Doğun, ölmek için. Binalar yapın, harab olmak için» Harab olacaktır, sonu ölüm ve
Sayfalar 231–238
Muzaffer Ozak Külliyatı · Aralarında bahse girdiler. Herbiri, adını verdiği iyiliksevere gidecek ve ondan bir şey isteyecekti. Sonunda, tekrar bir araya gelerek hangisinin gerçekten iyiliksever ve ihsan sah
Sayfalar 251–256
Muzaffer Ozak Külliyatı · bın, islâm şeriatine göre kestiği hayvan yenilir. Dinsizlerin ve putperestlerin ise ne kızları alınır, ne de kestikleri yenilir. Müslüman - Türk erkeklerinden, gayr-i müslim veya e
Sayfalar 358–367
Muzaffer Ozak Külliyatı · delil göstererek isbat edebilir misiniz? deyince, hoca efendi cevabı yapıştırmış: — Hay hay papaz efendi, demiş. Söylediklerimin hak ve gerçek olduğuna bütün semavi kitaplar, yani
Sayfalar 735–742
Muzaffer Ozak Külliyatı · Duaların kabul olunmamasının on gebebi nedir? Duaların kabul buyuruldugu beş vakit hakkında Resül-ü zişânın irgatlanı.. .... .... Duhâ sûresinin tefsiri Duhâ vaktinin kıymet, ehemm