tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Ailesi ve çocukluk yılları
İsmâil Ata, Yesevî silsile kayıtlarında İbrâhim Ata'nın oğlu olarak gösterilir. Babası öldürüldüğünde on yaşında olduğu nakledilir. Bu erken kaybın ardından zâhir ilimlerini ve tasavvufî eğitimini Hârizm, Buhara ve Semerkant'ta sürdürdü.
Hucend ve Kazıgurt
Hucend'de Şeyh Maslahat Hucendî'den hilâfet aldıktan sonra kendi memleketi Kazıgurt'a dönerek irşada başladı. Reşehât, onu Seyyid Ata'nın büyük halifeleri arasında da anar. Farklı silsile kayıtları, erken Yesevî çevresindeki aile terbiyesiyle icazet bağlarının tek çizgi halinde aktarılmadığını gösterir; bu varyantlar birbirini zorla dışlayan soy kütükleri gibi okunmamalıdır.
Hizmet ve tevhid dili
Kendisine yöneltilen eleştirileri “bizim sabunumuzdur” sözüyle karşılaması, kınanmayı nefsin temizlenmesine vesile sayan tavrını anlatır. “Aşını veririm, davulunu çalarım” sözü halka hizmeti çekişmenin önüne koyan irşad üslubuyla nakledilir. Müride dünyayı bir kubbe gibi düşünüp Hak'tan başka her şeyi gönülden çıkarmasını, zikri benlik silinip tevhid hâkim oluncaya kadar sürdürmesini öğütlediği kaydedilir.
Yazılı mirası
Oğlu ve halifesi Hoca İshak, XIV. yüzyıl ortalarında kaleme aldığı Hadîkatü'l-ârifîn'de İsmâil Ata'nın ve başka Türkistan sûfîlerinin görüşlerini kaydetti. Böylece İsmâil Ata'nın öğretisi yalnız silsile adı halinde değil, edep, zikir ve tasavvuf kavramlarıyla birlikte yazılı hafızaya geçti.