TARİHİ VE İLİŞKİLERİ

Nazmîzâde'nin doğduğu, medrese tahsilini tamamladığı, Osmanlı valilerinin maiyetinde çeşitli hizmetlerde bulunup hazinede rûznâmçe halifeliğine kadar yükseldiği ve vefat ettiği şehir. Eserlerinin çoğu da bu şehrin etrafında döner: Gülşen-i Hulefâ Bağdat'ın kuruluşundan 1130'a (1718) kadarki tarihini, Tezkire-i Evliyâ-i Bağdâd ise şehirde ve civarında medfun evliyanın hâl tercümelerini anlatır. Mehmed Süreyyâ onun İstanbul'a geldiğini kaydederse de bu bilgi diğer kaynaklarda yer almaz.

Mekân türü: sehir
Dönem: XVIII. yüzyıl
Bugünkü durum: Haritadaki işaret kişi coğrafyası kaydından aktarılmış yaklaşık konumdur; yapının güncel fizikî durumu ve kesin parseli ayrıca doğrulanmalıdır.
Konum güveni: Yaklaşık tarihî çevre

KAYIT DAYANAĞIKişi dosyasının kaynakları — Nazmîzâde Seyyid Murtazâ Efendi

Bağdat’ta doğduğu, medrese tahsilini burada tamamladıktan sonra Osmanlı valilerinin maiyetinde çeşitli hizmetlerde bulunduğu ve Bağdat hazinesinde rûznâmçe halifeliğine kadar yükseldiği bilinmektedir. Yerel atlas içindeki doğrulanmış şehir merkezi kullanıldı. Coğrafya notu kişi dosyasıyla eşleştirilmiştir; koordinat güveni mekân kaydındaki ayrı alanda değerlendirilmelidir. Bağlantılı kişi dosyasında kullanılan kaynaklar: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 4, s. 3407-3433; TDV İslâm Ansiklopedisi ve TEİS karşılaştırması; NAZMÎZÂDE MURTAZA EFENDİ — TAHSİN ÖZCAN. Mekân ilişkisi kişi biyografisinden yapılan coğrafya çıkarımıdır; yapı konumu ve güncel durum ayrı güven alanlarında değerlendirilir.

BAĞLI ŞAHSİYETNazmîzâde Seyyid Murtazâ EfendiNazmîzâde Seyyid Murtazâ Efendi (ö. 1136/1723), Gülşen-i Hulefâ ve Bağdat evliyâsına dair tezkiresiyle şehrin Osmanlı dönemi hafızasını koruyan tarihçi ve mütercimdir.

AYNI MEKÂNIN DİĞER KİŞİ BAĞLANTILARI

29 mekân kaydı ve 29 kaynak bağlamı bu dosyada birleştirilmiştir.

BU DOSYADA BİRLEŞEN KAYITLAR

BağdatNazmîzâde Seyyid Murtazâ EfendiNazmîzâde'nin doğduğu, medrese tahsilini tamamladığı, Osmanlı valilerinin maiyetinde çeşitli hizmetlerde bulunup hazinede rûznâmçe halifeliğine kadar yükseldiği ve vefat ettiği şeh

BağdatSeyyid Tâhâ Hakkârî NehrîTefsir, hadis ve fıkıh tahsili için gittiği ilim merkezlerinden biri. Amcası Seyyid Abdullah’ın ikinci ziyaretinde Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî ile ilk defa burada karşılaşmıştır. İlişk

BağdatAbdurrahman Câmî877/1472 hac yolculuğunda kaldığı ve Silsiletü'z-zeheb'in tahrif edilmesi üzerine muarızlarını kendi metnini okuyarak susturduğu şehir; Risâle der Menâsikü'l-hac'ı burada tamamlamı

BağdatBahâeddin VeledEbû Hafs Ömer es-Sühreverdî'nin başında bulunduğu kalabalıkça karşılandığı rivayet edilen şehir; Müstansıriyye'de kaldığı iddiası ise medresenin 1228-1234'te yapılmış olmasıyla çel

BağdatMevlânâ Celâleddîn-i RûmîBelh'ten çıkan kafilenin ulaştığı ve Şehâbeddin es-Sühreverdî tarafından karşılandığı şehir; Moğollar'ın Belh'i işgal ettiği haberi burada (617/1220 civarı) alındı. İlişkili kişi d

BağdatMimşâd DîneverîSohbetinde bulunduğu Cüneyd-i Bağdâdî, Serî es-Sakatî ve Ma'rûf-i Kerhî'nin şehri; silsilede kendisinden bir önceki halka Cüneyd'dir. İlişkili kişi dosyası Mimşâd Dîneverî : Mimşâd

BağdatKadı VahyüddinSilsilenin bu bölümünün merkezi; kendisinden önce Cüneyd ve Mimşâd hattı, sonra Ebü'n-Necîb es-Sühreverdî buradadır. Vefat yeri silsilenâmede kaydedilmemiştir. İlişkili kişi dosyas

BağdatBâyezîd-i BistâmîŞathiyelerini şerheden ve “sûfîler arasında Bâyezîd'in yeri, melekler arasında Cebrâil'in yeri gibidir” diyen Cüneyd'in şehri; sekr-sahv ayrımının öbür kutbu. İlişkili kişi dosyası

BağdatDâvûd et-TâîEn tanınmış müridi Ma'rûf-i Kerhî'nin yaşadığı ve silsilenin devam ettiği şehir; İmam Ebû Yûsuf'un delâletiyle tanıştığı Hârûnürreşîd'in de başşehri. İlişkili kişi dosyası Dâvûd et

BağdatAbdülkerîm el-Cîlîİlmî yönden verimli bir ömürden sonra vefat ettiği şehir; Kādiriyye'nin merkezi ve Abdülkādir-i Geylânî'nin şehridir. İlişkili kişi dosyası Abdülkerîm el-Cîlî : Abdülkerîm el-Cîlî

BağdatCa‘fer es-SâdıkAbbâsî hilâfetinin merkezi; Şiî rivayetlere göre onu zehirleterek öldürttüğü söylenen Halife Ebû Ca'fer el-Mansûr'un başşehri. İlişkili kişi dosyası Ca‘fer es-Sâdık : Ca‘fer es-Sâd

BağdatMevlânâ Hâlid-i Bağdâdî1813'te satın aldığı bir medreseyi Nakşibendî zâviyesine çevirerek irşada başladığı ve 1823'e kadar merkez edindiği şehir; Vali Said Paşa onu suçlamalara karşı savunmuştur. İlişkil

BağdatEbü’l-Hasan eş-ŞâzelîZamanın kutbunu aramak için gittiği şehir; Ahmed er-Rifâî'nin halifesi Ebü'l-Feth el-Vâsıtî'nin yanında bir süre kalmış, aradığının Mağrib'de olduğu söylenince dönmüştür. İlişkili

BağdatAli er-RızâVeliahtlık ilânı üzerine Abbâsîlerin ayaklanıp Me'mûn'u azlederek İbrâhim b. Mehdî'ye biat ettikleri şehir; ölümü bu isyanı bastırmaya giden yolculukta gerçekleşti. İlişkili kişi d

BağdatEmîr SultanSeyyid Muhammed en-Nattâ'nın misafiri olduğu ve onunla birlikte Anadolu'ya geçtiği şehir. İlişkili kişi dosyası Emîr Sultan : Emîr Sultan (ö. 833/1429 [?]), Buhara’dan Hicaz ve Ira

BağdatCüneyd-i BağdâdîDoğduğu, yaşadığı, ipek ticareti yaptığı ve irşad meclisini kurduğu şehir; tasavvufun “Bağdat mektebi” onun etrafında şekillenmiştir. İlişkili kişi dosyası Cüneyd-i Bağdâdî : Ebü’l

BağdatMuhammed NûrbahşSürgün yıllarında Şüşter, Basra ve Hille'den sonra uğradığı şehir; halifesi Burhâneddin el-Bağdâdî burada tekke kurmuştur. İlişkili kişi dosyası Muhammed Nûrbahş : Muhammed Nûrbahş

BağdatMuhyiddin İbnü'l-Arabî601/1204'te bir hac kafilesiyle gidip on iki gün kaldığı, sonradan bir kez daha uğradığı şehir. İlişkili kişi dosyası Muhyiddin İbnü'l-Arabî : Muhyiddin İbnü'l-Arabî (1165–1240), E

BağdatHabîb el-AcemîSilsilenin kendisinden sonraki halkalarının şehri: Dâvûd et-Tâî'nin talebesi Ma'rûf-i Kerhî, Serî es-Sakatî ve Cüneyd-i Bağdâdî burada yetişmiştir. İlişkili kişi dosyası Habîb el-A

BağdatHamdûn el-KassârHakkındaki en meşhur sözün sahibi Cüneyd-i Bağdâdî'nin şehri; Hamdûn'un tesirinin Horasan dışına yayıldığının göstergesi. İlişkili kişi dosyası Hamdûn el-Kassâr : Ebû Sâlih Hamdûn

BağdatHüsâmeddin ÇelebiŞecere tartışmasındaki adaylardan Vefâiyye kurucusu Tâcülârifîn Ebü'l-Vefâ el-Bağdâdî'nin (ö. 501/1107) şehri. İlişkili kişi dosyası Hüsâmeddin Çelebi : Hüsâmeddin Çelebi, Mevlânâ’

BağdatSarı Abdullah Efendi1638'de IV. Murad'ın maiyetinde katıldığı sefer; fetih sırasında şehid olan İsmâil Efendi'nin yerine reîsülküttâb tayin edildi. İlişkili kişi dosyası Sarı Abdullah Efendi : Sarı Ab

BağdatMüeyyidüddin CendîKonevî'nin 673'te (1274) vefatı üzerine Cendî'nin gidip onun halifesi sıfatıyla irşad faaliyetinde bulunduğu şehir. Burada mehdîlik iddiasında bulunan bir şahsa karşı çıkınca bir s

BağdatMuhammed el-BekrîZincirde kendisinden önce Cüneyd-i Bağdâdî'nin, sonra Ebü'n-Necîb es-Sühreverdî'nin bulunduğu şehir. İlişkili kişi dosyası Muhammed el-Bekrî : Muhammed el-Bekrî (ö. 380/990), Kudüs

BağdatSeyfeddin BâharzîŞehâbeddin es-Sühreverdî'nin derslerine devam ettiği şehir; iki büyük tarikat pîri böylece hoca-talebe olarak buluşur. İlişkili kişi dosyası Seyfeddin Bâharzî : Necmeddîn-i Kübrâ'n

BağdatZeynüddin el-HâfîMısır'dan dönerken icâzetnâmesini kaybettiği şehir. İlişkili kişi dosyası Zeynüddin el-Hâfî : Zeynüddin el-Hâfî (1356–1435), Horasan’dan Mısır ve Hicaz’a uzanan tahsil hayatının ar

BağdatEbû Bekir eş-ŞiblîCüneyd-i Bağdâdî'nin yanında tasavvuf eğitimini tamamladığı ve hayatının en etkili dönemini geçirdiği şehirdir. Kaynak, 334 yılı Zilhicce ayında (Temmuz 946) Bağdat'ta vefat ettiği

BağdatMecdüddin Bağdâdî556/1161'de doğduğu kabul edilen şehir ve nisbesinin kaynağı; Hârizm'in Bağdadek köyünde doğduğunu söyleyenler de vardır. Ailesi, Hârizm şahının Abbâsî halifesinden doktor istemesi

BağdatAhmed er-RifâîBabası Seyyid Ali'nin Halife Müsterşid'e durumu arzetmek için gittiği ve dönüşte yakınlarında vefat ettiği şehir; sonradan Halife Müstencid onu sarayına davet etmiş, Bağdat şeyhler