tarikat.orgTARİHİ VE İLİŞKİLERİ
Veliahtlık ilânı üzerine Abbâsîlerin ayaklanıp Me'mûn'u azlederek İbrâhim b. Mehdî'ye biat ettikleri şehir; ölümü bu isyanı bastırmaya giden yolculukta gerçekleşti.
İlişkili kişi dosyası
Ali er-Rızâ: Ebü’l-Hasen Ali er-Rızâ b. Mûsâ el-Kâzım (ö. 203/818), Medine’de hadis ve fıkıh öğreten; Me’mûn’un veliaht ilânıyla Horasan’a geçen, ilmi, zühdü ve beyt">Ehl-i beyt içindeki yeriyle tanınan âlimdir.
- Mekân türü
- isyan merkezi
- Dönem
- VIII–IX. yüzyıl
- Bugünkü durum
- Kişi kartı araştırmasında doğrulanan tarihî bağlantı
- Konum güveni
- Yaklaşık tarihî çevre
Vefatı hakkındaki rivayetler Bağdat’a doğru hareket eden kafile Tûs’un Nûkan kasabasına ulaştığında Ali er-Rızâ hastalandı ve 29 Safer 203’te, milâdî 5 Eylül 818 tarihinde vefat etti. Yerel atlas içindeki doğrulanmış şehir merkezi kullanıldı. Coğrafya notu kişi dosyasıyla eşleştirilmiştir; koordinat güveni mekân kaydındaki ayrı alanda değerlendirilmelidir. Bağlantılı kişi kartının temel kaynakları: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Ali er-Rızâ”, c. 2, s. 436-438; Şiî rivayetler; TDV İslâm Ansiklopedisi, “Ali er-Rızâ”; Muhsin el-Emîn, A'yânü'ş-Şîa, II, 14; Zehebî, A'lâmü'n-nübelâ, IX, 387; ayrıca 6 kaynak daha. Mekân ilişkisi bu kaynak paketinden hazırlanan kişi biyografisinin coğrafya çıkarımıdır; her ayrıntının tek tek aynı kaynakta geçtiği ileri sürülmez.
AYNI MEKÂNIN DİĞER KİŞİ BAĞLANTILARI
Nazmîzâde Seyyid Murtazâ Efendisehir — Nazmîzâde'nin doğduğu, medrese tahsilini tamamladığı, Osmanlı valilerinin maiyetinde çeşitli hizmetlerde bulunup hazinede rûznâmçe halifeliğine kadar yükseldiği ve vefat etŞahsiyet dosyasına git →Seyyid Tâhâ Hakkârî Nehrîtahsil yeri — Tefsir, hadis ve fıkıh tahsili için gittiği ilim merkezlerinden biri. Amcası Seyyid Abdullah’ın ikinci ziyaretinde Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî ile ilk defa burada karşılaŞahsiyet dosyasına git →Abdurrahman Câmîhac durağı ve münazara — 877/1472 hac yolculuğunda kaldığı ve Silsiletü'z-zeheb'in tahrif edilmesi üzerine muarızlarını kendi metnini okuyarak susturduğu şehir; Risâle der MenâsiküŞahsiyet dosyasına git →Bahâeddin Veledgöç durağı — Ebû Hafs Ömer es-Sühreverdî'nin başında bulunduğu kalabalıkça karşılandığı rivayet edilen şehir; Müstansıriyye'de kaldığı iddiası ise medresenin 1228-1234'te yapılmış Şahsiyet dosyasına git →Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmîyolculuk durağı — Belh'ten çıkan kafilenin ulaştığı ve Şehâbeddin es-Sühreverdî tarafından karşılandığı şehir; Moğollar'ın Belh'i işgal ettiği haberi burada (617/1220 civarı) alındŞahsiyet dosyasına git →Mimşâd Dîneverîsohbet muhiti — Sohbetinde bulunduğu Cüneyd-i Bağdâdî, Serî es-Sakatî ve Ma'rûf-i Kerhî'nin şehri; silsilede kendisinden bir önceki halka Cüneyd'dir. İlişkili kişi dosyası Mimşâd DŞahsiyet dosyasına git →Kadı Vahyüddinzincirin merkezi — Silsilenin bu bölümünün merkezi; kendisinden önce Cüneyd ve Mimşâd hattı, sonra Ebü'n-Necîb es-Sühreverdî buradadır. Vefat yeri silsilenâmede kaydedilmemiştir. İŞahsiyet dosyasına git →Bâyezîd-i Bistâmîkarşı kutup — Şathiyelerini şerheden ve “sûfîler arasında Bâyezîd'in yeri, melekler arasında Cebrâil'in yeri gibidir” diyen Cüneyd'in şehri; sekr-sahv ayrımının öbür kutbu. İlişkilŞahsiyet dosyasına git →Dâvûd et-Tâîsilsile merkezi — En tanınmış müridi Ma'rûf-i Kerhî'nin yaşadığı ve silsilenin devam ettiği şehir; İmam Ebû Yûsuf'un delâletiyle tanıştığı Hârûnürreşîd'in de başşehri. İlişkili kişŞahsiyet dosyasına git →Abdülkerîm el-Cîlîvefat yeri — İlmî yönden verimli bir ömürden sonra vefat ettiği şehir; Kādiriyye'nin merkezi ve Abdülkādir-i Geylânî'nin şehridir. İlişkili kişi dosyası Abdülkerîm el-Cîlî : AbdülkŞahsiyet dosyasına git →Ca‘fer es-Sâdıksiyasî merkez — Abbâsî hilâfetinin merkezi; Şiî rivayetlere göre onu zehirleterek öldürttüğü söylenen Halife Ebû Ca'fer el-Mansûr'un başşehri. İlişkili kişi dosyası Ca‘fer es-SâdıkŞahsiyet dosyasına git →Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdîirşad merkezi — 1813'te satın aldığı bir medreseyi Nakşibendî zâviyesine çevirerek irşada başladığı ve 1823'e kadar merkez edindiği şehir; Vali Said Paşa onu suçlamalara karşı savuŞahsiyet dosyasına git →Ebü’l-Hasan eş-Şâzelîarayış durağı — Zamanın kutbunu aramak için gittiği şehir; Ahmed er-Rifâî'nin halifesi Ebü'l-Feth el-Vâsıtî'nin yanında bir süre kalmış, aradığının Mağrib'de olduğu söylenince dönmŞahsiyet dosyasına git →Ali er-Rızâisyan merkezi — Veliahtlık ilânı üzerine Abbâsîlerin ayaklanıp Me'mûn'u azlederek İbrâhim b. Mehdî'ye biat ettikleri şehir; ölümü bu isyanı bastırmaya giden yolculukta gerçekleşti.Şahsiyet dosyasına git →Emîr Sultandurak — Seyyid Muhammed en-Nattâ'nın misafiri olduğu ve onunla birlikte Anadolu'ya geçtiği şehir. İlişkili kişi dosyası Emîr Sultan : Emîr Sultan (ö. 833/1429 [?]), Buhara’dan HicaŞahsiyet dosyasına git →Cüneyd-i Bağdâdîdoğum ve ikamet yeri — Doğduğu, yaşadığı, ipek ticareti yaptığı ve irşad meclisini kurduğu şehir; tasavvufun “Bağdat mektebi” onun etrafında şekillenmiştir. İlişkili kişi dosyası CŞahsiyet dosyasına git →Muhammed Nûrbahşsürgün durağı — Sürgün yıllarında Şüşter, Basra ve Hille'den sonra uğradığı şehir; halifesi Burhâneddin el-Bağdâdî burada tekke kurmuştur. İlişkili kişi dosyası Muhammed Nûrbahş : Şahsiyet dosyasına git →Muhyiddin İbnü'l-Arabîyol durağı — 601/1204'te bir hac kafilesiyle gidip on iki gün kaldığı, sonradan bir kez daha uğradığı şehir. İlişkili kişi dosyası Muhyiddin İbnü'l-Arabî : Muhyiddin İbnü'l-Arabî (Şahsiyet dosyasına git →Hamdûn el-Kassârtesir sahası — Hakkındaki en meşhur sözün sahibi Cüneyd-i Bağdâdî'nin şehri; Hamdûn'un tesirinin Horasan dışına yayıldığının göstergesi. İlişkili kişi dosyası Hamdûn el-Kassâr : EbŞahsiyet dosyasına git →Hüsâmeddin Çelebişecere bağı — Şecere tartışmasındaki adaylardan Vefâiyye kurucusu Tâcülârifîn Ebü'l-Vefâ el-Bağdâdî'nin (ö. 501/1107) şehri. İlişkili kişi dosyası Hüsâmeddin Çelebi : Hüsâmeddin ÇeŞahsiyet dosyasına git →Sarı Abdullah Efendisefer — 1638'de IV. Murad'ın maiyetinde katıldığı sefer; fetih sırasında şehid olan İsmâil Efendi'nin yerine reîsülküttâb tayin edildi. İlişkili kişi dosyası Sarı Abdullah Efendi :Şahsiyet dosyasına git →Müeyyidüddin Cendîsehir — Konevî'nin 673'te (1274) vefatı üzerine Cendî'nin gidip onun halifesi sıfatıyla irşad faaliyetinde bulunduğu şehir. Burada mehdîlik iddiasında bulunan bir şahsa karşı çıkınŞahsiyet dosyasına git →Muhammed el-Bekrîzincirin merkezi — Zincirde kendisinden önce Cüneyd-i Bağdâdî'nin, sonra Ebü'n-Necîb es-Sühreverdî'nin bulunduğu şehir. İlişkili kişi dosyası Muhammed el-Bekrî : Muhammed el-Bekrî Şahsiyet dosyasına git →Seyfeddin Bâharzîtahsil yeri — Şehâbeddin es-Sühreverdî'nin derslerine devam ettiği şehir; iki büyük tarikat pîri böylece hoca-talebe olarak buluşur. İlişkili kişi dosyası Seyfeddin Bâharzî : NecmeŞahsiyet dosyasına git →Zeynüddin el-Hâfîyolculuk durağı — Mısır'dan dönerken icâzetnâmesini kaybettiği şehir. İlişkili kişi dosyası Zeynüddin el-Hâfî : Zeynüddin el-Hâfî (1356–1435), Horasan’dan Mısır ve Hicaz’a uzanan tŞahsiyet dosyasına git →Mecdüddin Bağdâdîdoğum yeri — 556/1161'de doğduğu kabul edilen şehir ve nisbesinin kaynağı; Hârizm'in Bağdadek köyünde doğduğunu söyleyenler de vardır. Ailesi, Hârizm şahının Abbâsî halifesinden doŞahsiyet dosyasına git →Ahmed er-Rifâîhilâfet merkezi — Babası Seyyid Ali'nin Halife Müsterşid'e durumu arzetmek için gittiği ve dönüşte yakınlarında vefat ettiği şehir; sonradan Halife Müstencid onu sarayına davet etmŞahsiyet dosyasına git →Habîb el-Acemîsilsile merkezi — Silsilenin kendisinden sonraki halkalarının şehri: Dâvûd et-Tâî'nin talebesi Ma'rûf-i Kerhî, Serî es-Sakatî ve Cüneyd-i Bağdâdî burada yetişmiştir. İlişkili kişi Şahsiyet dosyasına git →Ebû Bekir eş-Şiblîvefat yeri — Cüneyd-i Bağdâdî'nin yanında tasavvuf eğitimini tamamladığı ve hayatının en etkili dönemini geçirdiği şehirdir. Kaynak, 334 yılı Zilhicce ayında (Temmuz 946) Bağdat'taŞahsiyet dosyasına git →
31 mekân kaydı ve 29 kaynak bağlamı bu dosyada birleştirilmiştir.