Ne arıyorsunuz?

Halil Hamdi Dağıstânî

Halil Hamdi Dağıstânî, babası Yahyâ Dağıstânî ve Abdullah Mekkî’den terbiye alan; Mekke’de irşad eden, İrşâdü’r-râgıbîn başta olmak üzere eserleriyle Nakşibendî usulünü açıklayan şeyhtir.

↗03

Molla Gürânîli Ömer Efendi

Molla Gürânîli Ömer Efendi (1683–1744), Fütûhât-ı Mekkiyye’den geniş seçmeleri Türkçeye tercüme ve şerh eden; vâridât, mektup ve tasavvufî kavram açıklamaları bırakan İstanbul sûfî-müellifidir.

↗04

Muhyiddin İbnü'l-Arabî

Muhyiddin İbnü'l-Arabî (17 Ramazan 560 / 28 Temmuz 1165, Mürsiye – 22 Rebîülâhir 638 / 10 Kasım 1240, Dımaşk); Şeyhü'l-Ekber . el-Fütûhâtü'l-Mekkiyye ve Fusûsü'l-hikem müellifi. Kendisine mal edilen “vahdet-i vücûd” tabiri eserlerinde bir terim olarak hiç geçmez.

↗05

Mustafa Rûmî Şirânî

Mustafa Rûmî Şirânî (1829–1899), Mekke’de Yahyâ Dağıstânî’den hilâfet alan; Şiran, Niksar ve Çorum çevresindeki irşadıyla Mustafa Hâki Tokâdî ve Hacı Ahmed Niksârî’nin de aralarında bulunduğu geniş bir Mekkî-Hâlidî halkası yetiştiren şeyhtir.

↗06

Şeyh Abdullah Mekkî Erzincânî

Şeyh Abdullah Mekkî Erzincânî, Mevlânâ Hâlid el-Bağdâdî’nin halifesi; Terzi Baba’ya hilâfet veren, Erzincan’da ve Mekke’de irşad halkaları kuran XIX. yüzyıl Nakşibendî-Hâlidî şeyhidir.

↗07

Şeyh Mustafa Hudâvendî

Mustafa Hudâvendî (yaklaşık 1812–1892), Eskişehirli; Abdullah el-Mekkî’ye Hicaz’da yirmi üç yıl hizmet ederek icâzet alan ve Üsküdar’da irşad eden Hâlidî-Nakşibendî şeyhidir.

↗08

Terzi Baba (Mehmed Vehbi)

Terzi Baba diye tanınan Mehmed Vehbi (1789 [?]–1848), Abdullah Mekkî’nin halifesi; Hâlidiyye’yi Erzincan ve çevresinde yayan zanaatkâr Nakşibendî şeyhidir.

↗09

Yahya Dağıstânî

Yahyâ Dağıstânî, oğlu Halil Hamdi ile hac için geldiği Mekke’de Abdullah Mekkî’ye intisap edip hilâfet alan; Şiranlı Mustafa Rûmî ve başka halifeleriyle Mekkî kolunun Anadolu’ya uzanmasında rol oynayan şeyhtir.

↗10

Sözlük

Mekkî

Hz. Peygamber’in Medine’ye hicreti öncesinde bu şehirde nazil olan Kur’ân-ı Kerîm’dekl sure veya ayetler; bk. sûre 2. Hz. Peygamber’in Mekke yıllarında ortaya çıkan ve yayılan hadisler. Hz. Peygamber’in Mekke yıllarında ortaya çıkan ve yayılan hadisler.

↗11

Ahmed Çelebi Mescidi

İstanbul · Türkiye · Üsküdar'da, Mustafa Hudâvendî'nin cuma ve pazartesi geceleri hatm-i hâcegân okutarak sâlikleri terbiye ettiği mescit. Metin mahalle bilgisi vermediğinden koordinat verilmemiştir. İlişkili kişi dosyası Şeyh Mustafa Hudâvendî : Mustafa Hudâvendî (yaklaşık 1812–1892), Eskişehirli; Abdullah el-Mekkî’ye Hicaz’da yirmi üç yıl hizmet ederek icâzet alan ve Üsküdar’da irşad eden Hâlidî-Nakşibendî şeyhidir.

↗12

Şûnîziyye Kabristanı

Bağdat · Irak · Kabri, yeğeni ve talebesi Cüneyd-i Bağdâdî'nin yanı başındadır. Konum yaklaşıktır; aynı kabristana sonradan Necmeddîn-i Dâye de defnedilmiştir. İlişkili kişi dosyası Serî es-Sakatî : Serî es-Sakatî, helâl kazanç, güzel ahlâk ve şeriatla mârifetin birlikteliğini vurgulayan; Cüneyd-i Bağdâdî üzerinden Bağdat tasavvuf mektebini derinden etkileyen sûfîdir.

↗13

Aynî Ali Baba Tekkesi

İstanbul · Türkiye · Ailesine ait Şişhane mevkiindeki evlerinin yakınında bulunan dergâh; Osman Hâdî Efendi Rifâîlik geleneğiyle burada tanışmış ve küçük yaşta Muhammed el-Ensârî'ye burada intisap etmiştir. Dergâhta dinî bilgilerin yanı sıra alperenlik ve ahîlik edebiyle esnaflık da öğrenmiştir. Metrûk bir bina iken, Sivas nakîbüleşrâfı ve 'Arap Şeyh' mahlasıyla bilinen Seyyid Abdullah el-Hâşimî el-Mekkî er-Rifâî'nin görevlendirmesiyle Muhammed el-Ensârî tarafından ihya edilmiş, 1915 yılında yeniden inşa ettirilen dergâhta Kādirî-Rifâî meşihatı kurulmuştur. Mustafa Sâfî Efendi'ye intisabından sonra da, Muhyiddin Ensârî döneminde dahil, buraya ziyaretlerini sürdürmüştür.

↗14

Kerh, Bağdat

Bağdat · Irak · 155'te (772) doğduğu semt; hurdacı dükkânı buradaydı. Aynı semt, üstadı Ma'rûf-i Kerhî'ye de nisbesini vermiştir. İlişkili kişi dosyası Serî es-Sakatî : Serî es-Sakatî, helâl kazanç, güzel ahlâk ve şeriatla mârifetin birlikteliğini vurgulayan; Cüneyd-i Bağdâdî üzerinden Bağdat tasavvuf mektebini derinden etkileyen sûfîdir.

↗15

Yenikapı Mevlevîhânesi

İstanbul · Türkiye · İlk öğrenimini babasından bu dergâh çevresinde aldı; bir yıl sonra semâ meşkedip âyine girmeye başladı, mûsiki bilgisini de dergâhtaki mûsikişinaslardan edindi. Ağabeyi Ali Nutkî Dede’nin şeyhliği sırasında neyzenbaşılık yaptı; onun 1804’teki ölümü üzerine Hacı Mehmed Çelebi tarafından şeyhlik destârıyla buraya tayin edildi. 1814’te Kazasker Mekkîzâde Mustafa Âsım Efendi tarafından dergâhın vakıf işlerine bakmakla da görevlendirildi. Yapının kesin konumu kaynakta tarif edilmediğinden koordinat verilmemiştir.

↗16

Abadan

Abadan · İran · Basra tasavvuf ekolüne mensup sûfîlere ait bir zâviyede riyâzete girdiği yer. İlişkili kişi dosyası Serî es-Sakatî : Serî es-Sakatî, helâl kazanç, güzel ahlâk ve şeriatla mârifetin birlikteliğini vurgulayan; Cüneyd-i Bağdâdî üzerinden Bağdat tasavvuf mektebini derinden etkileyen sûfîdir.

↗17

Mekke

Mekke · Suudi Arabistan · 1843'te hac için gitti; Muhammed İshak Dihlevî ve Seyyid Kudretullah Benâresî gibi âlimlerden istifade etti. 1857 ayaklanmasının ardından iki yıla yakın gizlendikten sonra 1859'da buraya hicret ederek ömrünün sonuna kadar burada yaşadı; Ziyâü'l-kulûb'unu ve Mevlânâ'nın Mesnevî'sini burada okuttu. “Muhâcir Mekkî” nisbesi bu ikametten gelir.

↗18

Tarsus

Mersin · Türkiye · Suriye yıllarında ikamet ettiği sınır şehirlerinden; altmış yaşlarında bu bölgede Bizanslılar'a karşı cihada katıldı. İlişkili kişi dosyası Serî es-Sakatî : Serî es-Sakatî, helâl kazanç, güzel ahlâk ve şeriatla mârifetin birlikteliğini vurgulayan; Cüneyd-i Bağdâdî üzerinden Bağdat tasavvuf mektebini derinden etkileyen sûfîdir.

↗19

Mekke

Mekke · Suudi Arabistan · 1160'ta yakınları ve müridleriyle hacca geldiği şehir; ceddi Rifâa el-Hasan el-Mekkî de Karmatî kargaşası sırasında buradan hicret etmişti. İlişkili kişi dosyası Ahmed er-Rifâî : 512/1118’de Batâih bölgesindeki Ümmüabîde’de doğan Ahmed er-Rifâî, Şâfiî fıkhı, hadis, hizmet, fakr ve irşadı aynı rivâk çevresinde birleştirdi. XII. yüzyılda teşkilâtlanan Rifâiyye onun ilmî ve ahlâkî mirası etrafında Irak’tan geniş bir coğrafyaya yayıldı.

↗20

Dımaşk

Dımaşk · Suriye · Ali el-Cürcânî'nin tavsiyesiyle gittiği Suriye'de ikamet ettiği şehirlerden; burada İbrâhim b. Edhem'in fütüvvet ve ihlâs temelli çizgisini sürdüren sûfîlerden etkilendi. İlişkili kişi dosyası Serî es-Sakatî : Serî es-Sakatî, helâl kazanç, güzel ahlâk ve şeriatla mârifetin birlikteliğini vurgulayan; Cüneyd-i Bağdâdî üzerinden Bağdat tasavvuf mektebini derinden etkileyen sûfîdir.

↗21

Kudüs

Kudüs · Filistin · Suriye yıllarında bir süre ikamet ettiği şehirlerden biri. İlişkili kişi dosyası Serî es-Sakatî : Serî es-Sakatî, helâl kazanç, güzel ahlâk ve şeriatla mârifetin birlikteliğini vurgulayan; Cüneyd-i Bağdâdî üzerinden Bağdat tasavvuf mektebini derinden etkileyen sûfîdir.

↗22

Remle

Ramla · İsrail · Suriye yıllarında bir süre ikamet ettiği şehirlerden biri. İlişkili kişi dosyası Serî es-Sakatî : Serî es-Sakatî, helâl kazanç, güzel ahlâk ve şeriatla mârifetin birlikteliğini vurgulayan; Cüneyd-i Bağdâdî üzerinden Bağdat tasavvuf mektebini derinden etkileyen sûfîdir.

↗23

Makale

Hâlidiyye'nin Halife Ağı: Irak'tan Kafkasya ve İstanbul'a

Mevlânâ Hâlid'in halifelerini Ervâdî-Gümüşhânevî, Nehrî, Sebtî-Palu, Şirvânî-Kafkasya, Hânî, Tavîlî ve Cezerî hatlarıyla karşılaştıran ana ağ dosyası.

↗24

SÛFİLERİN İLİMLERİNİN KAYNAĞI

Avârifü’l-Maârif · 1. bölüm · Mürşidimiz, Şeyhu’l-İslâm Ebu’n-Necîb Abdulkâhir es-Sühreverdî, hicrî 560, milâdî 1165 senesinin Şevval ayında, bize, imlâ yoluyla (bizzat yazdırarak) şunu rivâyet etti: Ebû Mûsâ e

↗25

TASAVVUF İLİMİNİN FAZİLETİ

Avârifü’l-Maârif · 3. bölüm · Bize, Şeyhimiz Şeyhülislâm Ebu’n-Necib es-Sühreverdî (rah.), el-Ahves b. Hakim in babasından naklen, onun şöyle söylediğini haber verdi. Bir adam Hz. Resûlullah’a (s.a.v) şerrin ne

↗26

TASAVVUFUN MÂHİYETİ

Avârifü’l-Maârif · 5. bölüm · Abdullah İbnu Ömer (r.a), Hz. Rasûlullah’ın (s.a.v) şöyle buyurduğunu nakletmiştir: “Her şeyin bir anahtarı vardır; Cennetin anahtarı da miskinleri ve fakirleri sevmektir. Çünkü sa

↗27

SEBEPLERE SARILMADA SÛFİLERİN TUTUMLARI

Avârifü’l-Maârif · 19. bölüm · Sebeplere sarılma ve onları terketme hususunda sûfilerin halleri birbirinden farklıdır. İlâhî fetih ve keşfe mazhâr olanlar, belirli bir rızık kapısına bağlanmaz, sebeplere sarılma

↗28

MÂNEVÎ FETİHLER VE İLÂHÎ İHSANLAR

Avârifü’l-Maârif · 20. bölüm · Sûfinin, Allahu Teâlâ ile meşguliyeti kemâle erince ve içinde bulunduğu vaktin hukukuna tam riâyetle takvâda ilerleyip zühdü tamam olunca, sebeplere sarılmayı terk eder. Kendisine

↗29

SEMÂ HAKKINDA SÛFİLERİN GÖRÜŞÜ

Avârifü’l-Maârif · 22. bölüm · Allahu Teâlâ buyurmuştur ki "Sözü dinleyip de en güzeline uyan kullarımı müjdele! Onlar Allah’ın hidâyete ulaştırdığı kimselerdir. Ve onlar, gerçek akıl sahipleridir.” (Zümer (39),

↗30

HALVETE GİRİŞ ÂDABI

Avârifü’l-Maârif · 28. bölüm · Rivâyete göre; Hz. Dâvud (a.s) hüküm vermede bir hataya düştüğü zaman kırk gün kırk gece, secde hâlinde istiğfar etti; nihâyet Yüce Rabbi kendisini affetti . (Buradaki hatâ; bazı İ

↗31

TASAVVUFTA EDEB

Avârifü’l-Maârif · 31. bölüm · Rasûlullah (s.a.v) buyurmuştur ki: ‘‘Beni Rabbim terbiye etti ve edebimi de ne güzel yaptı.”272 Edeb; insanın içini ve dışını güzelleştirmesidir. Kulun zâhiri ve bâtını terbiye olu

↗32

SÛFİLERİN NÂFİLE ORUÇ KONUSUNDAKİ TUTUMLARI

Avârifü’l-Maârif · 40. bölüm · Sûfilerin büyüklerinden bir grup, ölünceye kadar, seferde ve hazarda devamlı oruçlu bulunmuşlardır. Abdullah b. Cabbâr, elli küsur sene, mukim hâlinde ve seferde devamlı oruç tutmu

↗33

ORUCUN EDEBLERİ

Avârifü’l-Maârif · 41. bölüm · Sûfilerin oruçtaki edebleri, zâhir ve bâtını kontrol altına almak; nefsi yemeiçmeden alıkoyduğu gibi, âzaları da günahlardan alıkoymak, sonra nefsi, geçim ve diğer dünya meşgaleler

↗34

GECE NAMAZI VE UYKU ÂDABI

Avârifü’l-Maârif · 47. bölüm · Müezzin akşam ezanını bitirdiği zaman, ezanla ikâmet arasında iki rek’at namaz kılınır. Ülemâ, halk müekked bir sünnet zannedip de kendilerine uymaya kalkmasınlar diye, bu namazı,

↗35